III OSK 1646/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Tamara Dziełakowska Sędziowie: Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak (spr.) Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 10 lutego 2023 r. sygn. akt II SA/Wa 1763/22 w sprawie ze skargi M.M na orzeczenie Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej w Warszawie z dnia 16 sierpnia 2022 r. nr 1211/O/2022 w przedmiocie orzeczenia o zdolności do pełnienia zawodowej służby wojskowej oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 10 lutego 2023 r., II SA/Wa 1763/22, po rozpoznaniu skargi M.M (dalej: "skarżący") na orzeczenie Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej w Warszawie z 16 sierpnia 2022 r., nr 1211/O/2022 w przedmiocie orzeczenia o zdolności do pełnienia zawodowej służby wojskowej, uchylił zaskarżone orzeczenie oraz utrzymane nim w mocy orzeczenie Rejonowej Komisji Lekarskiej w [...] z 5 lipca 2022 r., nr 01967/3/22. Powyższe orzeczenie zostało wydane w następującym stanie faktycznym sprawy. Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska w [...] (dalej: "organ pierwszej instancji", "RWKL") orzeczeniem z 5 lipca 2022 r., nr 01967/3/22 uznała skarżącego za niezdolnego do pełnienia zawodowej służby wojskowej (kategoria N-Zał. 1 grupa III). Organ pierwszej instancji wyjaśnił, że po przeprowadzeniu badań lekarskich i konsultacji specjalistycznych, rozpoznano u skarżącego [...]. RWKL wskazała, że schorzenia te nie pozostają w związku ze służbą wojskową zgodnie z obowiązującymi przepisami. Jak podał organ pierwszej instancji, rozpoznanie to powoduje niezdolność do pełnienia zawodowej służby wojskowej, na podstawie załącznika nr 1 do rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 7 czerwca 2022 r. w sprawie orzekania o zdolności do służby wojskowej i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. z 2022 r. poz. 1243, dalej: "rozporządzenie w sprawie orzekania o zdolności do służby wojskowej") w grupie badanych obejmującej osoby ubiegające się o przyjęcie do zawodowej służby wojskowej. Centralna Wojskowa Komisja Lekarska w Warszawie (dalej: "CWKL", "organ odwoławczy"), orzeczeniem z 16 sierpnia 2022 r., nr 1211/0/2021 utrzymała w mocy zaskarżone orzeczenie. Organ odwoławczy stanął na stanowisku, że RWKL prawidłowo zastosowała przepisy rozporządzenia w sprawie orzekania o zdolności do służby wojskowej. Zdaniem CWKL, całość zgromadzonej dokumentacji orzeczniczo-lekarskiej wskazuje, że przyczyną orzeczonej kategorii jest rozpoznanie ustalone w pkt 8.1 zaskarżonego orzeczenia, które mieści się w zakresie pojęciowym: umiarkowana niedomykalność zastawki trójdzielnej - § 38 pkt 10, a które to zgodnie z treścią załącznika nr 1 do rozporządzenia w sprawie orzekania o zdolności do służby wojskowej w tych sprawach jest kwalifikowane jednoznacznie do kategorii N (grupa III, kolumna 6 załącznika) - niezdolny do zawodowej służby wojskowej. Według organu odwoławczego prawidłowo wykonano niezbędne badania i konsultacje oraz prawidłowo zakwalifikowano schorzenie w pkt 8.1 do odpowiedniego paragrafu i punktu, przy których prawodawca przewidział kwalifikację orzekanych jedynie do kategorii N, a skarżący nie nadesłał dokumentacji medycznej, która stałaby w sprzeczności z ww. rozpoznaniem. CWKL podkreśliła, że zawodowa służba wojskowa polegająca na wieloletnim wykonywaniu zadań służbowych w pełnym rynsztunku, w zmiennych warunkach pogodowych i poligonowych, z narażeniem na wzmożony, a często nawet ekstremalny wysiłek fizyczny, nienormowany czas pracy i nieodpowiednią dietę, mogą spowodować gwałtowne pojawienie się lub nasilenie objawów chorobowych oraz wpłynąć na progresję zmian chorobowych, znacznie upośledzając sprawność ustroju z dużym ryzykiem nagłego zgonu. Na powyższą decyzję skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym orzeczeniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przywołanym na wstępie wyrokiem uznał skargę za uzasadnioną i orzekł o uchyleniu orzeczeń organów obu instancji. Sąd Wojewódzki wskazał w uzasadnieniu, że sąd administracyjny rozpoznający sprawę ze skargi na orzeczenie komisji lekarskiej o zaliczeniu skarżącego do określonej kategorii zdolności do zawodowej służby wojskowej, nie jest uprawniony do oceny i kwestionowania dokonanego przez komisję rozpoznania stanu zdrowia, prowadzącego do ustalenia kategorii zdolności (niezdolności) do służby wojskowej. Sąd ocenia natomiast, czy postępowanie zmierzające do ustalenia stanu zdrowia skarżącego zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy pod względem formalnym (czy orzeczenie wydała właściwa komisja lekarska, czy jej skład był zgodny z przepisami prawa) oraz czy rozpoznanie stanu chorobowego znajduje potwierdzenie w badaniach stanowiących podstawę orzeczenia o przyznaniu kategorii. Zdaniem WSA w Warszawie, rozpoznane u skarżącego przez CWKL schorzenie w postaci umiarkowanej niedomykalności zastawki trójdzielnej i przyporządkowanie tego schorzenia do § 38 pkt 10 załącznika nr 1 do rozporządzenia w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej może budzić wątpliwość na tle okoliczności faktycznych sprawy. Jak wskazał Sąd pierwszej instancji, 20 sierpnia 2022 r. skarżący poddał się badaniu echo serca, które przeprowadził dr n. med. K.K, specjalista chorób wewnętrznych. Badanie to nie potwierdziło występowania u skarżącego wady serca. Sąd Wojewódzki uznał, że co prawda przedmiotowe badanie wykonane zostało już po podjęciu rozstrzygnięcia przez CWKL (16 sierpnia 2022 r.), jednakże orzeczenie to zostało doręczone skarżącemu dopiero 29 sierpnia 2022 r. Sąd pierwszej instancji stanął na stanowisku, że brak możliwości zaznajomienia się przez skarżącego z aktami sprawy oraz brak jego czynnego udziału w postępowaniu odwoławczym mógł mieć wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia. Skarżący podjął próbę przedstawienia nowego dowodu w sprawie. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, dowód ten mógł wpłynąć na treść rozstrzygnięcia, jako że CWKL uzasadniając zaskarżone orzeczenie, stwierdziła między innymi, iż: "(...) orzekany nie nadesłał dokumentacji medycznej, która stałaby w sprzeczności z ww. rozpoznaniem." WSA w Warszawie podniósł, iż skarżący jest osobą młodą, ubiegającą się o przyjęcie do zawodowej służby wojskowej, zatem orzeczenie o niezdolności do zawodowej służby wojskowej jako uniemożliwiające dostęp do służby publicznej powinno być oparte na rzetelnie zgromadzonym materiale dowodowym, tak aby nie można było postawić mu zarzutu arbitralności. Orzeczenie to powinno być również przekonywujące przede wszystkim dla jego adresata. Przywołując brzmienie § 12 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej, Sąd Wojewódzki wskazał, że obecny wynik badań zamyka skarżącemu drogę do zawodowej służby wojskowej. W ocenie Sądu pierwszej instancji, doszło do naruszenia art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., poprzez niepodjęcie wszystkich niezbędnych czynności do dokładnego wyjaśnienia sprawy. Sąd Wojewódzki podkreślił, że Sąd nie dysponuje konieczną wiedzą medyczną w tym zakresie i kontroluje jedynie to, czy rozpoznanie stanu chorobowego znajduje potwierdzenie w badaniach stanowiących podstawę orzeczenia o przyznaniu kategorii. W tym zakresie skarżący w sposób wiarygodny podważył wyniki tych badań, zatem organ odwoławczy winien wyjaśnić powstałe wątpliwości. Rozpoznając sprawę ponownie, Sąd Wojewódzki polecił organowi dokonanie jednoznacznych ustaleń odnośnie stanu zdrowia skarżącego (jeśli zajdzie taka potrzeba również na podstawie badań dodatkowych) i uzasadnienie podjętych orzeczeń w sposób przekonywujący, w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Na powyższe orzeczenie organ odwoławczy złożył skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżając je w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a.") w zw. z § 12 ust. 2 i § 9 ust. 1 rozporządzenia w sprawie orzekania o zdolności do służby wojskowej, poprzez jego błędne zastosowanie, tj. uznanie stanu faktycznego ustalonego w sprawie za nieodpowiadający dyspozycji § 12 ust. 2 w zw. z § 9 ust. 1 rozporządzenia w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej, po przyjęciu przez Sąd pierwszej instancji, że organ nie uwzględnił dowodów nie istniejących w dacie wydania uchylonych orzeczeń. Skarżący kasacyjnie wniósł o ponowne rozpoznanie sprawy przez WSA w Warszawie przed przedstawieniem skargi kasacyjnej NSA i uchylenie zaskarżonego wyroku ze względu na oczywiście usprawiedliwione podstawy skargi kasacyjnej, ewentualnie o uwzględnienie skargi kasacyjnej oraz uchylenie w całości zaskarżonego wyroku WSA w Warszawie, a w przypadku uznania przez NSA, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, uchylenie wyroku WSA w Warszawie i rozpoznanie skargi. Kasator zrzekł się rozpoznania sprawy na rozprawie oraz wnioskował o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego przed NSA. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ odwoławczy przedstawił argumentację, mającą na celu wykazanie zasadności podniesionego zarzutu. Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Z faktu związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej wynika wykluczenie możliwości domniemywania intencji strony składającej ten środek zaskarżenia, konkretyzowania jego zarzutów, czy też uzupełniania występujących w nim braków dotyczących podstaw skargi kasacyjnej i ich uzasadnienia. Skarga kasacyjna w przedmiotowej sprawie oparta została na podstawie z art. 174 pkt 1 p.p.s.a., tj. na naruszeniu prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie § 12 ust. 2 i § 9 ust. 1 rozporządzenia w sprawie orzekania o zdolności do służby wojskowej. Zważyć zatem należy, że przywołany w skardze kasacyjnej art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. nie stanowił podstawy prawnej zaskarżonego wyroku. Wyrok został oparty na przepisie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Z przepisu tego wynika, że Sąd uwzględniając skargę na decyzję, uchyla decyzję w całości lub części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji dostrzegł nieprawidłowości w postępowaniu toczącym się przed Centralną Wojskową Komisją Lekarską. Brak możliwości zaznajomienia się skarżącego z aktami sprawy oraz brak czynnego udziału w postępowaniu odwoławczym został zakwalifikowany przez Sąd jako mogący mieć wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia. Z taką oceną należy się zgodzić, i co w sprawie istotne ocena ta nie została podważona w ramach zarzutów skargi kasacyjnej. W orzecznictwie utrwalone jest już stanowisko, zgodnie z którym wojskowe komisje lekarskie, jako organy administracji publicznej, podejmują rozstrzygnięcia w indywidualnych sprawach, w drodze decyzji administracyjnych (nazywanych w przepisach orzeczeniami), które są poddane mocy obowiązującej przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Natomiast przepisy ustawy o obronie Ojczyzny i rozporządzenia w sprawie orzekania o zdolności do służby wojskowej i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach, jako lex specialis, regulują pewne kwestie odmiennie od rozwiązań przyjętych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Jednak w sprawach nieuregulowanych w ustawie i rozporządzeniu, zastosowanie znajdują przepisy Kodeksu. Rozstrzyganie o zdolności do służby wojskowej odbywa się zatem w postępowaniu administracyjnym z gwarancjami dwuinstancyjnego toku orzecznictwa o charakterze sformalizowanym i z zagwarantowaniem czynnego udziału orzekanego w tym postępowaniu. Realizacja normy konstytucyjnej z art. 78 Konstytucji RP wyrażona w art. 15 k.p.a. obejmuje zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, która polega na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu sprawy zawisłej przed organem pierwszej instancji. W tym przypadku rola organu odwoławczego nie ogranicza się tylko do kontroli instancyjnej decyzji organu pierwszej, lecz polega również na ponownym rozpatrzeniu sprawy w jej całokształcie, według stanu prawnego i faktycznego aktualnego na datę orzekania przez ten organ. Wynikająca z art. 10 § 1 k.p.a. zasada udziału strony w postępowaniu dotyczy nie tylko postępowania przed organem pierwszej instancji, lecz także postępowania odwoławczego i postępowań nadzwyczajnych. Do naruszenia przepisu art. 10 § 1 k.p.a. przez niezawiadomienie strony o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków, mogącego stanowić podstawę do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia dochodzi wówczas, gdy zarzucane uchybienie uniemożliwiło stronie dokonanie konkretnych czynności procesowych, a to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie zasada czynnego udziału strony w postępowaniu przed organem pierwszej instancji i w postępowaniu przed organem odwoławczym nie została zrealizowana w pełnym zakresie. Sekwencja zdarzeń zaistniałych w sprawie wskazuje, że naruszenie tej zasady w ramach postępowania odwoławczego mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżący orzeczenie Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w [...] otrzymał 25 lipca 2022 r. i wówczas dopiero dowiedział się, że jest niezdolny do zawodowej służby wojskowej. Obligowany ustawowym terminem złożył odwołanie i jak wynika z jego oświadczenia z 14 września 2022 r. jednocześnie podjął działania zmierzające do przeprowadzenia ponownych badań serca. Organ odwoławczy wydał orzeczenie utrzymujące w mocy zaskarżone orzeczenie o niezdolności skarżącego do zawodowej służby wojskowej 16 sierpnia 2022 r., nie informując skarżącego wcześniej o zakończeniu prowadzenia postępowania. Orzeczenie to zostało doręczone skarżącemu 29 sierpnia 2022 r. Zaznaczenia zatem wymaga, że stosownie do art. 110 § k.p.a. prawny byt decyzji na zewnątrz rozpoczyna się z chwilą jej doręczenia lub ogłoszenia i dopiero od tej chwili organ, który decyzję wydał, jest nią związany. Skarżący przeprowadził badanie serca, które nie potwierdziło wcześniej zdiagnozowanej u niego nieprawidłowości w postaci umiarkowanej niedomykalności zastawki trójdzielnej, 20 sierpnia 2022 r., co wynikało z braku wcześniejszych terminów badania. Doręczył je niezwłocznie do Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w [...] jako załącznik do odwołania. Do organu dokument ten wpłynął 23 sierpnia 2022 r. Powyższe prowadzi do wniosku, że gdyby organ odwoławczy zrealizował wynikającą z art. 10 § k.p.a. zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu, to skarżący miałby możliwość powiadomić organ o wyznaczonym terminie badania, wnioskować o wyznaczenie terminu do złożenia wyników badań i ostatecznie złożenia nowego dowodu, który – co istotne w sprawie – nie potwierdzał stwierdzonych przez komisję lekarską schorzeń. Oczywistym jest wprawdzie, że sąd administracyjny nie jest uprawniony do dokonywania analizy sprawy z punktu widzenia medycznej oceny warunków zdrowotnych badanego, a w szczególności oceny fachowości przeprowadzonych u niego badań, ale w sytuacji istnienia dwóch odmiennych wyników badań serca oceny takiej powinien dokonać organ. To zaś prowadzi do wniosku, że nowy dowód mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W świetle powyższego zarzut naruszenia § 12 ust. 2 i § 9 ust. 1 rozporządzenia w sprawie orzekania o zdolności do służby wojskowej, poprzez błędne zastosowanie nie może zostać uznany za usprawiedliwiony. Sąd pierwszej instancji § 9 ust. 1 ww. rozporządzenia nie stosował, nie mógł zatem przepisu tego naruszyć. Stosownie do § 12 ust. 2 rozporządzenia wojskowa komisja lekarska wyższego stopnia, rozpatrując odwołanie, orzeka na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. W razie potrzeby wojskowa komisja lekarska wyższego stopnia może przeprowadzić ponowne badanie lekarskie i badania specjalistyczne, badania psychologiczne oraz skierować żołnierza na obserwację szpitalną, jeżeli wyraża on na to zgodę, oraz przeprowadzić dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia materiałów w sprawie. W rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy nie dysponował kompletną dokumentacją medyczną pozwalającą na wydanie orzeczenia uwzgledniającego rzeczywisty stan zdrowotny skarżącego. Z uwagi na naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. skarżący został pozbawiony możliwości przedłożenia kluczowego – z jego punktu widzenia – dowodu w sprawie, podważającego te wyniki badań, które przesądziły o zakwalifikowaniu go do grupy osób niezdolnych do zawodowej służby wojskowej. Mając powyższe względy na uwadze Naczelny Sad Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Sprawa niniejsza podlegała rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, ponieważ strona wnosząca skargę kasacyjną zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna po doręczeniu skargi kasacyjnej nie zażądała, stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., przeprowadzenia rozprawy.