III OSK 1817/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk po rozpoznaniu w dniu 19 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.G. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 14 marca 2024 r. sygn. akt II SA/Bk 8/24 o odrzuceniu skargi J.G. na niewykonanie wyroku wydanego w sprawie II SAB/Bk 64/23 ze skargi J.G. na bezczynność Wójta [...] w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie usunięcia drzew z drogi gminnej postanawia: oddalić skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 14 marca 2024 r, sygn. akt II SA/Bk 8/24, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej zwanej p.p.s.a.), odrzucił skargę J.G. na niewykonanie wyroku wydanego w sprawie II SAB/Bk 64/23 ze skargi J. G. na bezczynność Wójta [...] w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie usunięcia drzew z drogi gminnej. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że wyrokiem z 18 października 2023 r. w sprawie o sygn. akt II SAB/Bk 64/23, po rozpoznaniu skargi J. G. na bezczynność Wójta [...] w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie usunięcia drzew z drogi gminnej, stwierdził, że Wójt pozostaje w bezczynności oraz zobowiązał organ do załatwienia sprawy w terminie 30 dni od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z uzasadnieniem, a także stwierdził, że bezczynność Wójta miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Ponadto sąd wymierzył organowi grzywnę w wysokości 500 zł. Skarżący wywiódł skargę na niewykonanie przez Wójta powyższego wyroku. Wyjaśnił, że przed jej wniesieniem wezwał Wójta do wykonania wyroku, jednak wezwanie okazało się bezskuteczne. WSA w Białymstoku ustalił, że od wyroku w sprawie o sygn. II SAB/Bk 64/23 została wniesiona skarga kasacyjna, a akta sprawy zostały przesłane do Naczelnego Sądu Administracyjnego 4 stycznia 2024 r. Z tego ostatniego powodu Sąd I instancji uznał, że skarga jest niedopuszczalna. Zachodzi bowiem inna przyczyna jej niedopuszczalności w rozumieniu przepisu art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., stosowanym w zw. z art. 154 § 1 p.p.s.a. Skarga na niewykonanie wyroku została wniesiona przed uprawomocnieniem się wyroku, którego niewykonanie objęte jest zarzutem tej skargi. W sprawie o sygn. akt II SAB/Bk 64/23 wniesiono skargę kasacyjną, która nie została jeszcze rozpoznana, co przesądza o braku prawomocności tego wyroku. Jak stwierdził dalej Sąd I instancji, skutkiem takiego stanu rzeczy jest to, że w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 154 § 1 p.p.s.a., tj. organ nie miał jeszcze obowiązku wykonać obowiązków wynikających z wyroku zapadłego w sprawie o sygn. akt II SAB/Bk 64/23. Nie był związany prawomocnym wyrokiem w warunkach unormowanych przepisem art. 170 p.p.s.a., a tym samym nie rozpoczął się wiążący dla organu bieg terminu do załatwienia sprawy (art. 168 § 2 p.p.s.a.). Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wniósł skarżący reprezentowany przez adwokata ustanowionego z urzędu. Skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. Ponadto złożył wniosek o zasądzenie od Skarbu Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu przed Sądem I instancji oraz Naczelnym Sądem Administracyjnym. Oświadczył, że koszty te nie zostały uiszczone w całości ani w części. Wniósł również o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art 125 § 1 pkt 1) p.p.s.a., przez jego niezastosowanie, albowiem Sąd mógł zawiesić postępowanie z urzędu, do czasu rozstrzygnięcia skargi kasacyjnej przez Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie o sygnaturze akt II SAB/Bk 64/23. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podał, że gdyby doszło do zawieszenia postępowania w niniejszej sprawie do czasu wydania rozstrzygnięcia przez Sąd II instancji, to Sąd I instancji znacząco przyspieszyłby wykonanie przez Wójta [...] usunięcia drzew z drogi gminnej, które uniemożliwiają rolnikom dojazd do pól dużymi maszynami, przez co ponoszą oni straty, gdyż nie mogą kosić w okresie żniw zboża na czas. W odpowiedzi na skargę kasacyjną, organ wniósł o jej oddalenie. Uzasadniając zajęte stanowisko procesowe, organ podniósł, że drzewa zostały usunięte do 15 lutego 2024 r, zgodnie z załączonymi do pisma zdjęciami i protokołem końcowym, oraz że 27 listopada 2023 r. wydał postanowienie o nr [...], którym odmówił skarżącemu (skarżącemu kasacyjnie) wszczęcia postępowania w sprawie usunięcia drzew rosnących na drodze gminnej. Podkreślił, że tym samym nie pozostaje w bezczynności, mimo, że wyrok z 18 października 2023 r. w sprawie o sygn. akt II SAB/Bk 64/23 pozostaje w dalszym ciągu nieprawomocny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 182 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej zwanej p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego kończącego postępowanie w sprawie. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, albowiem skarga kasacyjna została wniesiona od postanowienia odrzucającego skargę. Jednakże o tym, czy w tego rodzaju sprawie skarga kasacyjna zostanie rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, czy na rozprawie, decyduje Naczelny Sąd Administracyjny. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekającego w niniejszej sprawie, okoliczności sprawy oraz przytoczone w skardze kasacyjnej zarzuty nie uzasadniają przekazania sprawy do rozpoznania na rozprawie. Wniesiona skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie i podlega oddaleniu z poniższych względów. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że w orzecznictwie Naczelnego Sadu Administracyjnego podkreśla się, że zastosowanie przez sąd art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a ma charakter fakultatywny. Ocena pozostawiona została więc do uznania sądu, który wydając postanowienie w tej kwestii powinien rozważyć, czy w danym przypadku celowe jest wstrzymanie biegu sprawy. Fakultatywność zawieszenia ma skutek taki, że nie można mówić o naruszeniu prawa procesowego mogącego mieć wpływ na wynik sprawy w sytuacji gdy sąd administracyjny nie zawiesi postępowania sądowego mimo wystąpienia przesłanki określonej w ww. przepisie. (por. wyrok NSA z 6 września 2022 r., sygn. akt I FSK 1583/18, Legalis nr 2751965; z 11 sierpnia 2022 r., sygn. akt I GSK 3488/18, Legalis nr 2747985; z 19 kwietnia 2023 r., sygn. akt III OSK 3891/21, Legalis nr 2925410). W orzecznictwie zwraca się też uwagę, że przepis ten ma zastosowanie wyłącznie wówczas, gdy sąd orzekający nie jest władny samodzielnie rozstrzygnąć zagadnienia wstępnego, jakie wyłoniło się lub powstało w toku postępowania sądowego. Rozstrzygnięcie tego zagadnienia musi być istotne z punktu widzenia realizacji celu postępowania sądowoadministracyjnego oraz powinno mieć bezpośredni wpływ na wynik tego postępowania. Rozstrzygnięcie w tej drugiej sprawie tylko wtedy będzie upoważniało do zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego, kiedy podjęte w niej rozstrzygnięcie będzie miało decydujące znaczenie dla sposobu rozstrzygnięcia sprawy sądowoadministracyjnej, która ma być zawieszona (wyrok NSA z 7 grudnia 2021 r., sygn.. akt II OSK 3136/19, Legalis nr 2683605). W niniejszej sprawie zastosowanie przepisu art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., wbrew twierdzeniom skarżącego kasacyjnie, w ogóle nie mogło mieć miejsca, ponieważ wypaczyłoby, a wręcz zaprzeczyłoby celowi instytucji skargi na niewykonanie wyroku, o której mowa w art. 154 p.p.s.a. Wprawdzie skarżący kasacyjnie sformułował zarzut naruszenia przepisu art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. bez powiązania go z przepisem art. 154 § 1 p.p.s.a., ale w istocie zarzuca Sądowi I instancji, co wynika z uzasadnienia skargi kasacyjnej, odstąpienie od zawieszenia postępowania ze skargi na niewykonanie wyroku do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy, objętej właśnie skargą na niewykonanie wyroku, przez Naczelny Sąd Administracyjny. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wyraźnie zwraca uwagę na dyscyplinujący skutek takiego zawieszenia - "znaczące przyspieszenie" podjęcia działań przez Wójta [...]. Zarzut ten jest oczywiście bezzasadny. Skarga na niewykonanie wyroku ma służyć ochronie praworządności, w tym sensie, że ma zabezpieczać wykonanie wyroków, tak aby zawsze były wykonywane. Dotyczy natomiast wyłącznie wyroków prawomocnych, czyli tylko takich, które są źródłem wiążących obowiązków organów administracji publicznej. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji, przepis art. 154 p.p.s.a. jest systemowo powiązany z przepisem art. 170 p.p.s.a. i przepisem art. 286 p.p.s.a., w tym z jego § 2 – regulującym rozpoczęcie biegu terminów do wykonania prawomocnego wyroku. Skarżący nie może zatem domagać się, aby skarga na niewykonanie wyroku odniosła zamierzony skutek ochronny i jednocześnie dyscyplinujący wobec wyroku nieprawomocnego, w dodatku zaskarżonego do Sądu II instancji i – co więcej – jeszcze nie poddanego kontroli instancyjnej (czyli w takim stanie sprawy, w którym możliwe są różne przyszłe kierunki rozstrzygnięcia sprawy po przeprowadzonej kontroli instancyjnej). Przepis art. 154 § 3 p.p.s.a. wskazuje, że stan w postaci niewykonania wyroku musi istnieć w chwili złożenia tego rodzaju skargi do sądu (patrz R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 8, Warszawa 2023, komentarz do art. 154 p.p.s.a.), a taki stan może wynikać tylko z wiążącego organ wyroku prawomocnego. Zawieszenie postępowania w sposób oczekiwany przez skarżącego kasacyjnie powodowałoby skutek odwrotny. Oto bowiem kontrola inicjowana skargą na niewykonanie wyroku, po spełnieniu innych warunków, byłaby zawsze dopuszczalna wobec wyroków nieprawomocnych, a dopiero moment oceny jej zasadności byłby oddalony w czasie – zależny od dalszych czynności (bezczynności) organu po uprawomocnieniu się wyroku sądu pierwszej instancji. Podstawą zawieszenia stałaby się wówczas bliżej nieokreślona, przyszła, prawomocność wyroku, traktowana jako przyszła, niepewna przesłanka oceny zasadności tej samej skargi na niewykonanie wyroku lub też, jak zdaje się oczekiwać skarżący kasacyjnie, jako dodatkowy, dyscyplinujący środek prawny względem organu administracji publicznej, mający również źródło w zdarzeniu przyszłym i niepewnym (możliwe byłoby przecież choćby uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał orzeczenie). Podważałoby to zatem wprost nie tylko procesową zasadę związania wyrokami prawomocnymi (art. 170 p.p.s.a.), ale także konstytucyjną zasadę praworządności (art. 7 Konstytucji RP) w aspekcie pewności obrotu prawnego – opartego tylko i wyłącznie na prawomocnych i wykonalnych wyrokach sądów. Mając na uwadze powyższe wywody, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego na mocy art. 184 p.p.s.a. ją oddalił. Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznał wniosku o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, ponieważ w sprawie działa pełnomocnik z urzędu, który może ubiegać się o przyznanie wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną na zasadzie prawa pomocy. Wynagrodzenie to dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznaje wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 254 § 1 i art. 258-261 p.p.s.a.