III OSK 289/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2025 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 października 2024 r., sygn. akt II SA/Wa 1483/24 w sprawie ze skargi J.J. na orzeczenie Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej w Warszawie z dnia 11 lipca 2024 r., nr 2143/O/2024 w przedmiocie ustalenia dla celów odszkodowawczych uszczerbku na zdrowiu postanawia: oddalić skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, postanowieniem z dnia 22 października 2024 r., sygn. akt II SA/Wa 1483/24, odrzucił skargę J.J. na orzeczenie Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej w Warszawie z dnia 11 lipca 2024 r., nr 2143/O/2024 w przedmiocie ustalenia dla celów odszkodowawczych uszczerbku na zdrowiu. W motywach rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że wojskowe komisje lekarskie orzekają w dwóch reżimach prawnych i ich orzeczenia dzielą się na dwie grupy. Pierwsza dotyczy orzeczeń w kwestii zaliczenia danej osoby do określonej kategorii zdolności do służby wojskowej, jak i samej zdolności do służby wojskowej. Na tego rodzaju orzeczenia przysługuje skarga do sądu administracyjnego, ponieważ rozstrzygają one istotę sprawy, czyli zdolność do służby wojskowej. Druga dotyczy orzeczeń wojskowych komisji lekarskich ustalających schorzenia danej osoby, ich związek ze służbą wojskową dla celów odszkodowawczych lub rentowych albo zaopatrzenia emerytalnego, a w konsekwencji zakwalifikowanie do danej grupy inwalidztwa. Orzeczenia w przedmiocie ustalenia związku stanu zdrowia ze służbą wojskową jako sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych podlegają kognicji sądu powszechnego - sądu pracy i ubezpieczeń społecznych w postępowaniach o świadczenia przysługujące z tego tytułu, tj. odszkodowania, renty, emerytury. Sąd administracyjny nie jest zatem właściwy do rozpoznania skargi na orzeczenie w tym przedmiocie. W niniejszej sprawie skarżąca przedmiotem skargi uczyniła orzeczenie, które należy do drugiej spośród wyżej omówionych grup orzeczeń. Zostało ono wydane m.in. w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 12 lutego 2024 r. w sprawie ustalenia stopnia uszczerbku na zdrowiu żołnierza oraz związku jego śmierci ze służbą wojskową wskutek wypadku lub choroby (Dz. U. z 2024 r., poz. 200 ze zm.). Nie budzi wątpliwości, iż zaskarżony akt nie dotyczy ustalenia kategorii zdolności do służby wojskowej bądź samej zdolności do służby wojskowej, lecz kwestii ustalenia uszczerbku na zdrowiu dla celów odszkodowawczych. Dlatego też WSA w Warszawie, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935; dalej: P.p.s.a.), odrzucił skargę, bowiem rozpoznawana sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Z powyższym orzeczeniem nie zgodziła się skarżąca, wnosząc skargę kasacyjną i domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia, rozpoznania skargi i uchylenia decyzji z dnia 11 lipca 2024 r. oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Ponadto wniosła o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła naruszenie art. 3 § 2 pkt 1-9 i § 2a, art. 4 P.p.s.a. poprzez nierozpoznanie istoty sprawy wobec uznania, że skarga na działanie lub zaniechanie niezawarte w ww. katalogu podlega odrzuceniu wskutek uprzedniego błędnego ustalenia, że sprawa ta nie należy do właściwości sądu administracyjnego. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Odnosząc się do wniosku o rozpoznanie sprawy na rozprawie należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 182 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego kończącego postępowanie w sprawie. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, albowiem skarga kasacyjna została wniesiona od postanowienia odrzucającego skargę. Jednakże Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany takim wnioskiem, bowiem o tym, czy w sprawie skarga kasacyjna zostanie rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, czy na rozprawie decyduje Naczelny Sąd Administracyjny, uwzględniając przy tym zasadę szybkiego i sprawnego przeprowadzenia postępowania (art. 7 P.p.s.a.). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekającego w niniejszej sprawie, okoliczności sprawy oraz przytoczone w skardze kasacyjnej zarzuty nie uzasadniają przekazania sprawy do rozpoznania na rozprawie. Stosownie do treści art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki określone w § 2 powołanego przepisu w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego postanowienia determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz jedynie weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Oceniając podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. W związku z podniesionym zarzutem wyjaśnić należy, że sąd administracyjny przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania sprawy, zobligowany jest w pierwszej kolejności, ocenić dopuszczalność złożonej skargi. Dlatego też z urzędu bada dopuszczalność skargi, ustalając czy nie zachodzi jedna z przesłanek do jej odrzucenia, wymienionych enumeratywnie w art. 58 § 1 P.p.s.a. Przesłankami tymi są m.in. niewłaściwość sądu (pkt 1), wniesienie skargi po terminie (pkt 2), nieuzupełnienie braków formalnych (pkt 3), stan powagi rzeczy osądzonej (pkt 4), brak zdolności sądowej lub procesowej (pkt 5) oraz niedopuszczalność z innych przyczyn (pkt 6). Kognicję sądów administracyjnych określa natomiast art. 3 § 2 P.p.s.a. Z art. 3 § 2 pkt 1, 2 i 4 P.p.s.a. wynika, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie m.in. w sprawach skarg na decyzje administracyjne, postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty, oraz inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w Kodeksie postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI Ordynacji podatkowej oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Stosownie zaś do treści art. 3 § 2 pkt 8 i 9 P.p.s.a., kontrolą sądów administracyjnych objęta jest również bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a oraz bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. W związku z powyższym, podstawową kwestią w sprawie było rozstrzygnięcie czy zaskarżone do WSA w Warszawie orzeczenie stanowi jedną z prawnych form działania administracji, podlegającą kognicji sądu administracyjnego. Dopiero po przesądzeniu, że sprawa należy do właściwości sądu administracyjnego, sąd mógł badać pozostałe kwestie podniesione w skardze. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie było orzeczenie Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej w Warszawie, która utrzymała w mocy orzeczenie Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej [...] stwierdzające, że "uszczerbku na zdrowiu nie określono, ponieważ rozpoznane schorzenie nie znajduje się w wykazie chorób pozostających w związku ze szczególnymi właściwościami lub warunkami służby wojskowej, z tytułu których przysługują świadczenia odszkodowawcze". W sprawie istotne jest też, że skarżąca nie pełni służby, nie zajmuje żadnego stanowiska służbowego, jest żołnierzem w stanie spoczynku. Z akt administracyjnych wynika wprost, że skarżąca wnioskiem z dnia 6 marca 2023 r. wystąpiła o ustalenie uszczerbku na zdrowiu. W sprawie zatem konieczne było ustalenie czy orzeczenie mające na celu ustalenie uszczerbku na zdrowiu podlega kognicji sądów administracyjnych. W tym celu Sąd pierwszej instancji prawidłowo wyjaśnił, że orzeczenia wydawane przez wojskowe komisje lekarskie można podzielić na dwie grupy: 1) orzeczenia ustalające stan zdrowia danej osoby na potrzeby zaliczenia jej do określonej kategorii zdolności do służby wojskowej w celu jej powołania lub przyjęcia do odbycia tej służby albo zwolnienia ze służby oraz 2) orzeczenia ustalające stan zdrowia danej osoby i ich związek ze służbą wojskową dla celów odszkodowawczych, rentowych lub zaopatrzenia emerytalnego. Pierwsza grupa orzeczeń wojskowych komisji lekarskich ma byt w pełni autonomiczny. Ostateczne orzeczenie komisji w tym przedmiocie jest wiążące dla innych administracyjnych organów właściwych w sprawach powołania lub przyjęcia określonej osoby do odbycia służby wojskowej albo do zwolnienia ze służby. Orzeczenia te zatem podlegają zaskarżeniu do sądu administracyjnego. Druga grupa orzeczeń wojskowych komisji lekarskich to orzeczenia ustalające schorzenia (stan zdrowia, uszczerbek) danej osoby i ich związek ze służbą wojskową do celów odszkodowawczych lub rentowych albo zaopatrzenia emerytalnego. Orzeczenia tej grupy poddawane są autonomicznej kontroli przez sądy powszechne w ramach rozpoznawania odwołań od decyzji o świadczeniach odszkodowawczych, rentowych lub z zakresu zaopatrzenia emerytalnego. Powyższa analiza prowadzi zatem do wniosku, że od ostatecznych orzeczeń wojskowych komisji lekarskich, w zakresie dotyczącym oceny stanu żołnierza na potrzeby ustalenia zdolności do służby wojskowej, przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Natomiast od orzeczeń wojskowych komisji lekarskich w zakresie dotyczącym oceny stanu zdrowia żołnierza i ustalenia związku stwierdzonych schorzeń ze służbą wojskową do celów odszkodowawczych lub zaopatrzenia emerytalnego, w tym rentowych, skarga do sądu administracyjnego nie przysługuje. Pogląd taki został wyrażony zarówno w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19.01.1998 r., sygn. OPS 8/97, jak i w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 27.10.1999 r. sygn. akt III ZP 9/99 w których wskazano, że orzeczenia ustalające związek schorzeń ze służbą nie podlegają kontroli sądowoadministracyjnej. Skoro zaskarżone orzeczenie dotyczy związku schorzenia ze służbą wojskową, to w takiej sytuacji skarga na takie orzeczenie jest niedopuszczalna i podlegała odrzuceniu, gdyż sąd administracyjny nie jest w tej sprawie właściwy. Wyjaśnić należy, że odrzucenie skargi nie stanowi kontroli legalności zaskarżonego orzeczenia, ale stwierdza niedopuszczalność w ogóle jej oceny, tym samym nie było możliwym odniesienie się przez sąd administracyjny do merytorycznych aspektów zaskarżonego orzeczenia i poczynienie jakiejkolwiek analizy podniesionej przez stronę w tym zakresie argumentacji. Z powyższych względów, podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 3 § 2 pkt 1-9 i § 2a, art. 4 P.p.s.a. poprzez nierozpoznanie istoty sprawy jest nietrafny i z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. Odnosząc się do wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego należy zauważyć, że zgodnie z treścią art. 209 P.p.s.a. w związku z art. 203 i art. 204 P.p.s.a. w postępowaniu kasacyjnym nie zasądza się zwrotu kosztów postępowania w przypadku skarg kasacyjnych na postanowienia wojewódzkich sądów administracyjnych kończących postępowanie. Do tej kategorii należy postanowienie o odrzuceniu skargi (por. uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 4/07).