III OSK 5457/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosław Wincenciak Sędziowie: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak Sędzia del. WSA Sławomir Pauter (spr.) Protokolant: starszy asystent sędziego Łukasz Mazur po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 24 listopada 2020 r. sygn. akt II SA/Bd 660/20 w sprawie ze skargi M.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy z dnia 25 maja 2020 r. nr SKO-4220/7/20 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedsięwzięcia 1) uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania, 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy na rzecz M.G. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Przedmiotem skargi kasacyjnej wniesionej w niniejszej sprawie przez M.G. jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 24 listopada 2020 roku, sygn. akt II SA/Bd 660/20, którym oddalono skargę w/w na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy z dnia 25 maja 2020 roku w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedsięwzięcia. Powyższy wyrok został wydany w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne: Decyzją z dnia 18 grudnia 2018 r. nr RR.6220.10.2017, Burmistrz S. umorzył postępowanie w sprawie wydania, na wniosek Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad Oddział w Bydgoszczy, decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedsięwzięcia pn. "Rozbudowa układu skrzyżowań DK [...] i DK [...] w miejscowości S. - poprawa bezpieczeństwa ruchu drogowego w ramach PBDK - Program Likwidacji Miejsc Niebezpiecznych". Organ wyjaśnił, że zamierzona inwestycja nie kwalifikuje się jako przedsięwzięcie skategoryzowane w § 3 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz.U. z 2016 r., poz. 71) - nie osiąga wymienionego w tym przepisie progu 1 km (zamierzona jest na odcinku o łącznej długości ok. 0,520 km). Wnioskiem z dnia 19 lutego 2020 r. M.G. (skarżąca) - strona umorzonego postępowania - zwróciła się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji, zarzucając jej rażące naruszenie art. 63 ust. 2 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (t.j. Dz.U. z 2018r., poz. 2081 - dalej jako "u.i.o.ś.") w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania tej decyzji, poprzez niewydanie w sprawie zakończonej zaskarżoną decyzją postanowienia o stwierdzeniu braku potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko. Decyzją z dnia 25 maja 2020 roku, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bydgoszczy odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej Burmistrza S. z dnia 18 grudnia 2018 r. znak RR.6220.10.2017. W uzasadnieniu, po przytoczeniu stanu faktycznego sprawy i treści art. 156 § 1 k.p.a., organ odwoławczy stwierdził, że nie ziściła się przesłanka stwierdzenia nieważności w postaci rażącego naruszenia prawa jako naruszenia o charakterze kwalifikowanym - jasnym, bezspornym i niedopuszczalnym z punktu widzenia porządku prawnego. Dokonując analizy akt sprawy i treści decyzji umarzającej Kolegium uznało, że planowana inwestycja nie mogła być zakwalifikowana do przedsięwzięć mogących potencjalnie lub zawsze znacząco oddziaływać na środowisko, wskazanych w powołanym wyżej rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko. Zatem nie było podstaw do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach planowanego przedsięwzięcia. W skardze na powyższą decyzję, M.G. zarzuciła decyzji naruszenie art. 156 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 256. dalej "k.p.a.") w zw. z art. 63 ust. 2 u.i.o.ś. poprzez odmowę stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa. W uzasadnieniu skargi podniosła, że niepowzięcie przez organ I instancji, przed wydaniem kwestionowanej decyzji, postanowienia o braku potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko stanowi rażące naruszenie prawa, albowiem w dacie podejmowania decyzji przepis ten nakładał na organ bezwzględny obowiązek powzięcia takiego rozstrzygnięcia. W ocenie skarżącej, niewydanie ww. postanowienia miało wpływ na wynik sprawy, albowiem uniemożliwiło skarżącej wykonanie jej obowiązków procesowych z art. 74 ust. 1b u.i.o.ś., nie pozwoliło organowi zająć stanowiska w przedmiocie konieczności określenia w decyzji środowiskowej elementów z art. 82 u.i.o.ś. Skarżąca zakwestionowała nadto ustalenie organu, że inwestycja, dla której złożono wniosek o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, nie kwalifikowała się jako przedsięwzięcie mogące znacząco oddziaływać na środowisko. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę uznając, że nie zawiera ona usprawiedliwionych podstaw. W uzasadnieniu wyroku, po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania, stanowiska strony skarżącej i organu, Sąd wskazał, że postępowanie nieważnościowe jest odrębnym postępowaniem administracyjnym nadzwyczajnym, którego istota polega na weryfikacji, czy decyzja administracyjna jest dotknięta jedną z kwalifikowanych wad określonych w zamkniętym katalogu art. 156 § 1 k.p.a. Postępowanie to nie stanowi kontynuacji postępowania administracyjnego jurysdykcyjnego, nie zmierza również do ponownego rozpatrzenia sprawy administracyjnej zakończonej wydaniem kwestionowanej decyzji ostatecznej. Dalej Sąd podniósł, że skarżąca domagała się stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji organu I instancji w oparciu o przesłankę z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., tj. wydanie jej z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa, o którym mowa w ww. przepisie, można mówić wówczas, gdy spełnione są łącznie trzy przesłanki, tj. naruszenie prawa ma charakter oczywisty, widoczny na "pierwszy rzut oka", charakter przepisu, który został naruszony pozwala na proste uznanie oczywistości jego naruszenia (jest on jasny, klarowny i nie wymaga prowadzenia głębszej wykładni) oraz przemawiają za tym racje (skutki) społeczne i ekonomiczno-gospodarcze, które wywołuje rozstrzygnięcie dotknięte wadą kwalifikowaną. W ocenie Sądu, Burmistrz S. wydając decyzję o umorzeniu postępowania, nie naruszył, a tym bardziej rażąco art. 63 ust. 2 u.i.o.ś., co zarzucono w skardze. Przepis w aktualnym stanie prawnym już nie istnieje (uchylony ustawą z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko oraz niektórych innych ustaw - Dz.U. z 2019 r. poz. 1712), ale obowiązywał w czasie wydania kwestionowanej decyzji o umorzeniu postępowania. Stosownie do tej regulacji w przypadku, gdy organ nie stwierdził potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, obowiązany był do wydania postanowienia o braku obowiązku przeprowadzenia takiej oceny. Zgodnie zaś z art. 84 ust. 1 u.i.o.ś. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zakwestionowanej decyzji o umorzeniu postępowania, w przypadku, gdy nie została przeprowadzona ocena oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach właściwy organ stwierdza brak potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko. Z powyższego wynika, że obowiązek wydania postanowienia, o którym mowa w art. 63 ust. 2 u.i.o.ś. aktualizował się w sytuacji zakończenia prowadzonego postępowania w sposób co do istoty sprawy, tj. wydaniem decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla zamierzonego przedsięwzięcia. Zresztą z tego też powodu, jak wynika z uzasadnienia projektu do ww. ustawy zmieniającej, przepis ten uznany został przez ustawodawcę za zbędny, jako niepraktyczny i "dublujący czynności urzędowe i treść obu rozstrzygnięć" (vide: uzasadnienie do projektu ustawy, Sejm VIII kadencji, druk 3616). Mając to na uwadze Sąd stwierdził, że w sytuacji stwierdzonej ostateczną decyzją bezprzedmiotowości postępowania o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach (braku konieczności wydania takiej decyzji dla zamierzonej inwestycji) nie było potrzeby wydania uprzedniego rozstrzygnięcia w oparciu o art. 63 ust. 2 u.i.o.ś., nie doszło zatem do jego naruszenia. Sąd także podniósł że kwestionowana decyzja organu I instancji była rozstrzygnięciem załatwiającym sprawę formalnie w oparciu o art. 105 k.p.a., bez rozstrzygania jej meritum, a to ze względu na to, że - jak uznał organ - wskazana we wniosku inwestycja nie zaliczała się do przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko zgodnie z kryteriami opisanymi w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (publ. jak wcześniej wskazano). Kwestia zatem zasadności samego umorzenia postępowania prowadzonego w sprawie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, czy też - konkretniej - zasadności odmowy zaliczenia zamierzonego przedsięwzięcia do któregoś z opisanych w ww. rozporządzeniu, pozostaje poza kognicją Sądu w niniejszym postępowaniu. Mogłaby ona stanowić przedmiot oceny w ewentualnie prowadzonym postępowaniu sądowoadministracyjnym ze skargi na decyzję organu odwoławczego utrzymującą decyzję o umorzeniu w mocy. Decyzja Burmistrza S. z dnia 18 grudnia 2018 r., nr RR.6220.10.2017, nie została jednak zakwestionowana w trybie odwoławczym, jest rozstrzygnięciem ostatecznym i prawomocnym, funkcjonującym w obrocie prawnym i korzystającym z domniemania legalności wywodzonym z art. 16 k.p.a. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła M.G., wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji oraz o zasadzenie od organu na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła - na podstawie przepisu art. 174 pkt 2 p.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 10 p.p.s.a. w zw. z art. 90 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 15 zzs⁴ ust. 3 zdanie pierwsze ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020r. poz. 374 ze zm.) w związku z art. 45 ust. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 - dalej jako "Konstytucja"), art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993r. Nr 61, poz. 284) oraz art. 14 ust. 1 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych z dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz.U. z 1977r. Nr 38, poz. 167), jak również art. 47 akapit drugi Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE. C 2012 Nr 326, str. 391) poprzez: -zaniechanie dokonania kontroli konstytucyjności przepisu art. 15zzs⁴ ust. 3 specustawy koronawirusowej, -zastosowanie niezgodnego z Konstytucją przepisu art. 15zzs⁴ ust. 3 specustawy koronawirusowej i rozpatrzenie sprawy na posiedzeniu niejawnym bez uprzedniego zawiadomienia o tym stron, co pozbawiło skarżącą możliwości obrony jej praw w postępowaniu, -pozbawienie skarżącej możliwości zajęcia stanowiska zarówno w formie pisemnej, jak i ustnej, co uniemożliwiło odniesienie się do odpowiedzi na skargę, biorąc pod uwagę, że doręczenie odpowiedzi na skargę nastąpiło w dniu 20 listopada 2020 r., zaś wydanie wyroku - zaledwie cztery dni później, co pozbawiło skarżącą możliwości obrony jej praw, 2) art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 oraz art. 156 § 2 k.p.a. w zw. z art. 63 ust. 2 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko poprzez oddalenie skargi od decyzji odmawiającej stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej Burmistrza S. z dnia 18 grudnia 2018 r., w brzmieniu obowiązującym dniu wydania zaskarżonej decyzji, poprzez oddalenie skargi od decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej Burmistrza S. z dnia 18 grudnia 2018 r., podczas gdy przedmiotowa decyzja była obarczona wadą rażącego naruszenia prawa (poprzez naruszenie przepisu art. 63 ust. 2 ustawy środowiskowej), a nadto nie występowały przesłanki negatywne stwierdzenia nieważności decyzji, określone w przepisie art. 156 § 2 k.p.a. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację mającą zdaniem strony przemawiać za uznaniem zasadności podniesionych zarzutów. W złożonej odpowiedzi na skargę kasacyjną Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bydgoszczy wniosło o jej oddalenie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W świetle art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm. - powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślić przy tym trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Skarga kasacyjna nieodpowiadająca powyższym wymaganiom uniemożliwia Sądowi ocenę jej zasadności (por. wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2023 r. sygn. akt III OSK 7318/21). Wyjątkowo Naczelny Sąd Administracyjny dopuszcza usunięcie wadliwości zgłoszonej podstawy kasacyjnej w drodze rozumowania, przez analizę argumentacji zawartej w uzasadnieniu tego środka odwoławczego. Jednakże również w takim przypadku zastrzega, że nie ma obowiązku prawidłowego formułowania za stronę zarzutów kasacyjnych na podstawie motywów skargi kasacyjnej, tym bardziej, że wyodrębnienie zarzutów z treści uzasadnienia skargi zawsze niesie ryzyko nieprawidłowego odczytania intencji strony wnoszącej ten środek zaskarżenia. Tym samym podstawę rozpoznania winny stanowić tylko takie zarzuty, których sformułowanie nie budzi wątpliwości (por. wyrok NSA z dnia 7 kwietnia 2022 r. sygn. akt III OSK 4786/21). W pierwszej kolejności należy w niniejszej sprawie rozważyć zasadność podniesionego zarzutu kasacyjnego dotyczącego naruszenia art. 10 p.p.s.a. w zw. z art. 90 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 15 zzs⁴ ust. 3 zdanie pierwsze ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych w związku z art. 45 ust. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284) oraz art. 14 ust. 1 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych z dnia 19 grudnia 1966 r., jak również art. 47 akapit drugi Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE. C 2012 Nr 326, str. 391), a dotyczącego nieważności postępowania z przyczyn określonych w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. tj. pozbawienie strony możności obrony swych praw. Należy przy tym podkreślić, że ustawodawca nie sprecyzował użytego w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. pojęcia "pozbawienie możności obrony swych praw". W orzecznictwie przyjmuje się jednak, że dotyczy ono różnych stanów faktycznych i nie należy go utożsamiać z sytuacją całkowitego wyłączenia strony od udziału w postępowaniu. Do pozbawienia strony możności obrony jej praw dochodzi wówczas, gdy z powodu naruszenia przez sąd lub stronę przeciwną określonych przepisów lub zasad procedury, strona nie mogła brać i nie brała udziału w postępowaniu lub istotnej jego części i nie miała możliwości usunięcia skutków tych uchybień na następnych rozprawach, poprzedzających wydanie orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji (por. wyrok NSA z dnia 16 marca 2022 r. sygn. I OSK 1142/21). Nieważność postępowania z przyczyny, o jakiej mowa w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. zachodzi wówczas, gdy strona, wskutek naruszenia przepisów przez sąd pierwszej instancji, nie uczestniczy w postępowaniu, nie otrzymuje zawiadomień, zostaje pozbawiona możliwości przedstawienia swojego stanowiska (por. wyroki NSA z dnia 9 listopada 2021 r. sygn. III FSK 2822/21, z dnia 9 listopada 2022 roku, sygn. akt I OSK 110/22, z dnia 18 kwietnia 2024 r. sygn. akt II FSK 901/21). Spełnienie przesłanki określonej w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. może nastąpić także wówczas, gdy strona zostanie zawiadomiona o terminie posiedzenia, ale na skutek innych zaniechań sądu pierwszej instancji strona nie będzie w stanie zająć stanowiska w sprawie (wyrok NSA z dnia 13 stycznia 2022 r. sygn. III OSK 4864/21, z dnia 18 kwietnia 2024 r. sygn. akt II FSK 901/21). Podobnie w literaturze przedmiotu wskazuje się, że art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. powinien być rozumiany szerzej i obejmować również sytuacje, kiedy strona jest pozbawiona możności obrony swych praw z przyczyn leżących w samym charakterze danego unormowania procesowego, ponieważ w przeciwnym wypadku strona może być pozbawiona należnej jej ochrony prawnej (zob. J. P. Tarno, teza 23 komentarza do art. 183 p.p.s.a., [w]: J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. V, Lex 2011). Prawo do obrony to przede wszystkim prawo do bycia wysłuchanym. Strona postępowania powinna mieć możliwość przedstawienia swoich racji przed wydaniem rozstrzygnięcia kończącego sprawę, a swoje stanowisko strona może prezentować zarówno w pismach procesowych, jak też bezpośrednio przed sądem na rozprawie (zob. wyrok NSA z dnia 15 kwietnia 2022 r. sygn.akt III FSK 4134/21). Należy przy tym podkreślić, że rozpoznawanie spraw na rozprawie jest zasadą postępowania sądowoadministracyjnego (art. 10 i art. 90 § 1 p.p.s.a.). Rozprawa jest zasadniczą fazą postępowania sądowoadministracyjnego, podczas której strony - najpierw skarżący, a potem organ - zgłaszają ustnie swoje żądania i wnioski oraz składają wyjaśnienia. Na rozprawie strony mogą ponadto wskazywać podstawy prawne i faktyczne swych żądań i wniosków (art. 106 § 1 p.p.s.a.). Przywołane przepisy stanowią realizację konstytucyjnej zasady jawności postępowania sądowego (art. 45 ust. 1 i 2 Konstytucji RP). Wyjątkiem od tej zasady jest rozpoznanie sprawy sądowoadministracyjnej na posiedzeniu niejawnym. Taki sposób procedowania przez sąd administracyjny musi mieć jednak wyraźne umocowanie w przepisie szczególnym, którego interpretacja nie może być rozszerzająca, a w szczególności nie może prowadzić do pozbawienia strony jakiejkolwiek możliwości przedstawienia swoich racji przed wydaniem rozstrzygnięcia kończącego sprawę. Przedmiotowa sprawa została rozpoznana przez sąd pierwszej instancji na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15 zzs⁴ § 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. 2020 r. poz. 374 ze zm. - dalej jako "ustawa covidowa"). Przepis ten, w brzmieniu właściwym dla sprawy, stanowił, że przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podtrzymuje pogląd, że regulacja ta - sama w sobie - nie narusza podstawowych uprawnień procesowych strony. Okoliczność, że sprawa ma zostać rozpoznana na posiedzeniu niejawnym nie oznacza zatem, że strona nie może przed wydaniem wyroku bronić swoich praw. Rzeczą sądu jest jednak takie zorganizowanie postępowania, aby to uprawnienie strony w sposób należyty zapewnić (wyroki NSA z dnia 8 czerwca 2021 r. sygn. III FSK 3585/21, z dnia 9 listopada 2022 r. sygn. akt I OSK 110/22). W realiach niniejszej sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w takich wymagań nie spełnił. Jak wynika z akt sądowych, zarządzeniem z dnia 12 listopada 2020 r. Z-ca Przewodniczącego Wydziału, powołując się na art. 15zzs⁴ § 3 ustawy covidowej, skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Jednocześnie zarządził doręczenie odpowiedzi na skargę pełnomocnikowi skarżącej, a uczestnikowi postępowania odpisu skargi oraz odpisu odpowiedzi na skargę (k. 16 akt sądowych). Zarządzenie to zostało wykonane w dniu 16 listopada 2020 r. Następnie w dniu 24 listopada 2020 r. na posiedzeniu niejawnym rozpoznał sprawę, wydając zaskarżony wyrok, bez uprzedniego zawiadomienia pełnomocnika strony skarżącej, organu i uczestnika postępowania o terminie posiedzenia niejawnego. W aktach sprawy brak jest także zarządzenia z treści którego by wynikało, że w/w uczestnicy postępowania sądowego zostali zobowiązani do złożenia w określonym terminie ewentualnych dalszych wyjaśnień dotyczących ich stanowiska co do przedmiotu sprawy. Powyższe okoliczności uzasadniają zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego stwierdzenie, że skarżąca kasacyjnie została pozbawiona możliwości obrony swoich praw w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji i w konsekwencji zachodzi w tej sprawie nieważność tego postępowania. Należy podkreślić, że skarżąca kasacyjnie nie musiała przy tym wykazywać związku przyczynowego między uchybieniem procesowym powodującym nieważność postępowania a wynikiem sprawy. O nieważności postępowania decyduje waga uchybień procesowych, a nie skutki, które wynikają lub mogą z nich wyniknąć (wyrok NSA z dnia 25 stycznia 2006 r., sygn. II OSK 437/05, postanowienie NSA z dnia 17 stycznia 2012 r. sygn. II FSK 2688/11). W przypadku nieważności postępowania kwestia, czy przyczyna tej nieważności miała, czy też nie, wpływ na wynik sprawy, nie ma znaczenia, bowiem gwarancje procesowe, zawarte w art. 183 § 2 p.p.s.a., są tak ważne w demokratycznym państwie prawa, że ustawodawca w żaden sposób nie uzależnił ich przestrzegania od tego, czy miały one wpływ na wynik sprawy (wyroki NSA z dnia 26 września 2013 r. sygn. II GSK 716/12, z dnia 9 listopada 2022 r. sygn. akt I OSK 110/22). W warunkach stanu pandemii/epidemii, w jakich zostało wydane zarządzenie o przeprowadzeniu posiedzenia niejawnego w rozpoznawanej sprawie, prawo do obrony powinno być zagwarantowane przede wszystkim poprzez powiadomienie stron o posiedzeniu niejawnym i umożliwienie im zajęcia stanowiska w formie pisemnej. Bezsporne jest, że jeżeli o rozprawie jawnej należy zawiadomić strony co najmniej siedem dni przed terminem posiedzenia (art. 91 § 2 p.p.s.a.), to tym bardziej należało przyjąć co najmniej taki termin na wypowiedzenie się strony w formie pisemnej przed rozpoczęciem posiedzenia w sprawie. W orzecznictwie NSA wskazuje się, że już samo zbyt późne zawiadomienie strony o terminie posiedzenia niejawnego wyznaczonego na podstawie art. 15zzs⁴ ust. 3 ustawy covidowej, uniemożliwiające przedstawienie stanowiska w sprawie, wypełnia przesłankę nieważności postępowania sądowoadministracyjnego określoną w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. (por. np. wyroki NSA z dnia 16 marca 2022 r. sygn. I OSK 1142/21, z dnia 2 czerwca 2021 r. sygn. III OSK 3462/21). Tym bardziej zatem taką przesłankę spełnia brak pouczenia strony skarżącej o możliwości wypowiedzenia się w sprawie przed wydaniem wyroku na posiedzeniu niejawnym, niezawiadomienie jej o terminie posiedzenia i wydanie wyroku jeszcze przed upływem terminu na zajęcie stanowiska w sprawie. Powyższe uchybienia, w ocenie Naczelnego sądu Administracyjnego, powodują, że skarżąca kasacyjnie została pozbawiona możności obrony swoich praw w rozumieniu art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. W konsekwencji prowadzić to musi do stwierdzenia nieważności postępowania, jakie toczyło się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Bydgoszczy. Zaskarżony wyrok należało zatem uchylić i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji. Z uwagi na charakter rozstrzygnięcia (stwierdzoną nieważność postępowania) Sąd pierwszej instancji w całości i od początku przeprowadzi kontrolę zaskarżonej decyzji, z uwzględnieniem powyższych rozważań. Ocena pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej na tym etapie postępowania byłaby przedwczesna. Stwierdzenie pozbawienia strony możności obrony jej praw w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji stwarza sytuację, w której sąd odwoławczy nie może przystąpić do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy (por. wyroki NSA z dnia 21 lutego 2006 r. sygn. II GSK 378/05, z dnia 11 lipca 2017 r. sygn. II OSK 2024/16, z dnia 28 listopada 2017 r. sygn. II GSK 1109/16). Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1, art. 205 § 2, art. 209 p.p.s.a., a także § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.).