III OW 15/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Stelmasiak (sprawozdawca) Sędziowie sędzia NSA Teresa Zyglewska sędzia del. WSA Maciej Kobak po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy Będzino z 30 stycznia 2026 r. o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Wójtem Gminy Będzino i Regionalnym Dyrektorem Ochrony Środowiska w Szczecinie przez wskazanie organu właściwego w sprawie rozpoznania wniosku o zmianę decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach realizacji przedsięwzięcia postanawia: wskazać Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Szczecinie jako organ właściwy w sprawie.

Wnioskiem z 30 stycznia 2026 r. Wójt Gminy Będzino wystąpił o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego z Regionalnym Dyrektorem Ochrony Środowiska w Szczecinie przez wskazanie organu właściwego do rozpoznania wniosku A. sp. z o.o. z siedzibą w S. z 16 grudnia 2025 r. o zmianę decyzji Wójta Gminy Będzino z 17 lutego 2016 r. o środowiskowych uwarunkowaniach realizacji przedsięwzięcia polegającego na budowie farmy wiatrowej w rejonie miejscowości Wierzchomino w gminie Będzino wraz z niezbędną infrastrukturą towarzyszącą. W uzasadnieniu wniosku Wójt Gminy Będzino wskazał, że decyzją z 17 lutego 2016 r. określił dla B. sp. z o.o. z siedzibą w S. środowiskowe uwarunkowania realizacji wskazanego przedsięwzięcia. Następnie decyzją z 29 września 2016 r. organ ten dokonał zmiany tej decyzji. W dalszej kolejności decyzją z 12 sierpnia 2025 r. Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Szczecinie przeniósł wynikające z tej decyzji prawa i obowiązki, w zakresie części przedsięwzięcia objętego pierwotną decyzją (tj. jednej turbiny wiatrowej oznaczonej w decyzji jako wieża nr 1 i rotor wieży nr 1, zlokalizowanej na działkach nr ewid. [...]), na rzecz innego podmiotu – A. sp. z o.o. z siedzibą w S. W dniu 16 grudnia 2025 r. ta ostatnia spółka złożyła wniosek o zmianę decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. Zawiadomieniem z 12 stycznia 2026 r. Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Szczecinie przekazał ten wniosek Wójtowi Gminy Będzino, wskazując że organ ten jest właściwy w sprawie. Wójt Gminy Będzino nie podzielił tego stanowiska i uznał, że właściwym organem pozostaje Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Szczecinie, wobec czego wystąpił z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego. W uzasadnieniu swojego stanowiska Wójt Gminy Będzino wskazał, że w dacie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach w 2016 r. organem właściwym w sprawach dotyczących elektrowni wiatrowych był wójt, burmistrz lub prezydent miasta, natomiast zmiana przepisów prawa spowodowała przeniesienie właściwości w tym zakresie na regionalnego dyrektora ochrony środowiska. Wynikało to z wejścia w życie ustawy z 20 maja 2016 r. o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych (Dz.U. z 2016 r. poz. 961) co nastąpiło 16 lipca 2016 r. W ocenie Wójta Gminy Będzino, zmiana właściwości powinna znajdować zastosowanie również w postępowaniu dotyczącym zmiany decyzji ostatecznej, co uzasadnia przyjęcie właściwości Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Szczecinie. W odpowiedzi na wniosek Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Szczecinie podtrzymał stanowisko wyrażone w zawiadomieniu z 12 stycznia 2026 r., wskazując że organem właściwym do zmiany decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach pozostaje Wójt Gminy Będzino, jako organ, który wydał tę decyzję, a zmiana przepisów dotyczących właściwości organów nie wpływa na właściwość w postępowaniu dotyczącym zmiany decyzji ostatecznej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143, dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Rozstrzyganie sporów polega na wskazaniu organu właściwego do rozpoznania sprawy (art. 15 § 2 p.p.s.a.). Ogólna właściwość organów do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach została uregulowana w art. 75 ust. 1 ustawy z 30 października 2008 r. o udostępnieniu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz.U. z 2025 r. poz. 1094 ze zm. dalej: ustawa środowiskowa). Ustawodawca przewidział konkretne uwarunkowania prawne, kiedy organem właściwym jest regionalny dyrektor ochrony środowiska (pkt 1), Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska (pkt 1a), starosta (pkt 2) oraz dyrektor regionalnej dyrekcji Lasów Państwowych (pkt 3). W przypadku pozostałych przedsięwzięć właściwy jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta (pkt 4). Zgodnie z art. 87 ustawy środowiskowej, przepisy działu V oraz działu VI stosuje się odpowiednio w przypadku zmiany decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. Przepis art. 155 ustawa z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r. poz. 775 ze zm., dalej: k.p.a.) stosuje się odpowiednio, z zastrzeżeniem, że zgodę wyraża wyłącznie strona, która złożyła wniosek o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, lub podmiot, na którego została przeniesiona decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach. Natomiast stosownie do art. 155 k.p.a. decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. W dacie złożenia wniosku o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach realizacji przedmiotowego przedsięwzięcia, organem właściwym w sprawie był właściwy miejscowo wójt, burmistrz lub prezydent miasta. Na skutek wejścia w życie ustawy z 20 maja 2016 r. o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych, do ustawy środowiskowej dodano art. 75 ust. 1 pkt 1 lit. r), z którego wynika, że obecnie to regionalny dyrektor ochrony środowiska jest organem właściwym do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach w przypadku elektrowni wiatrowych. Ponadto wyjaśnić należy, że w pierwotnym brzmieniu część tego przepisu określająca rodzaj przedsięwzięcia odnosiła się do "elektrowni wiatrowych, o których mowa w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 maja 2016 r. o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych (Dz. U. poz. 961)", natomiast po wejściu w życie ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2023 r. poz. 553), odnosi się do "elektrowni wiatrowych". W tak zakreślonych ramach prawnych i faktycznych spór do jakiego doszło w tej sprawie sprowadza się więc do odpowiedzi na pytanie, czy wynikająca z nowelizacji przepisów prawa materialnego zmiana właściwości rzeczowej organu wydającego decyzję w postępowaniu zwyczajnym powoduje, że zmienia się również właściwość organu orzekającego w przedmiocie zmiany decyzji wydanej przed tą nowelizacją, przy założeniu, że dotychczasowe organy nadal funkcjonują w strukturze organów administracji publicznej. Wpływ zmiany przepisów o właściwości organów w postępowaniu zwyczajnym na właściwość organów w postępowaniu nadzwyczajnym był przedmiotem uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 kwietnia 2012 r. II OPS 1/12, której sentencja dotyczyła postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności. W uchwale tej, w szczególności w jej uzasadnieniu, nie odniesiono się do wpływu zmiany przepisów o właściwości organów w postępowaniu zwyczajnym na właściwość organów w przypadku sprawy dotyczącej zmiany decyzji na podstawie art. 155 k.p.a. Jednak uzasadnienie tej uchwały zawiera rozważania na temat wpływu takiej zmiany na właściwość organu w sprawie wznowienia postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że w przypadku wznowienia postępowania o właściwości organu administracji decydują przepisy obowiązujące nie w chwili wydania decyzji kończącej ostatecznie postępowanie, lecz przepisy obowiązujące w chwili wznowienia tego postępowania. Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że w postępowaniu w sprawie wznowienia postępowania obowiązuje inna reguła, niż w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności, gdzie zmiana przepisów o właściwości organów w postępowaniu zwyczajnym nie wpływa na właściwość organów w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, ponieważ tę właściwość określa się na podstawie art. 157 § 1 i art. 17 k.p.a. w związku z art. 20 k.p.a. Różnicę w odmiennym, w zależności od rodzaju postępowania nadzwyczajnego, podejściu do tego samego zagadnienia Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnił różnicą co do charakteru obu tych postępowań. W szczególności odwołał się do tego, że w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, w odróżnieniu od postępowania w sprawie wznowienia postępowania, nie dochodzi do merytorycznego rozpoznania sprawy, która była przedmiotem decyzji poddanej kontroli w trybie nadzwyczajnym. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznającego spór kompetencyjny, ten kierunek wykładni ma znaczenie w sprawie zmiany decyzji na podstawie art. 155 k.p.a. W przypadku zmiany decyzji ostatecznej na podstawie powołanego przepisu dochodzi do merytorycznego rozpoznania sprawy, która była przedmiotem zmienianej decyzji. W takiej sprawie nie chodzi jedynie, jak w sprawie dotyczącej stwierdzenia nieważności decyzji, o ustalenie wystąpienia co najmniej jednej wady z ustalonego katalogu wad z art. 156 § 1 k.p.a. W związku z tym można przyjąć, że jeżeli po wydaniu decyzji ostatecznej zmieniły się przepisy prawa materialnego, określające organ właściwy do wydania tej decyzji, to do jej zmiany na podstawie art. 155 k.p.a. nie jest właściwy organ, który wydał tę decyzję, lecz organ właściwy zgodnie z tymi zmienionymi przepisami. Takie stanowisko Naczelny Sąd Administracyjny zaprezentował już w wyroku z 23 lipca 2015 r., sygn. akt II OSK 3064/13, w którym stwierdził, że "w przypadku kiedy od czasu wydania decyzji, która ma być zmieniona, zmienił się stan prawny i uległa zmianie właściwość organów, należy przyjąć, że organem właściwym do rozpatrzenia takiego wniosku jest organ, który aktualnie jest organem pierwszej instancji w danej sprawie (jeżeli decyzja ostateczna była decyzją wydaną w pierwszej instancji)". Analogiczne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 grudnia 2019 r. II OW 122/19, z 8 października 2019 r. II OW 88/19 oraz z 23 lipca 2019 r. II OW 47/19. W tej sprawie oznacza to, że organem właściwym w sprawie jest Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Szczecinie jako organ obecnie właściwy do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach realizacji przedsięwzięcia na podstawie art. 75 ust. 1 pkt 1 lit. r) ustawy środowiskowej. Z tych względów i na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 2 ustawy p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.