III OW 18/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Piotr Korzeniowski, Sędzia del. WSA Paweł Mierzejewski, po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Dyrektora Zarządu Zlewni w Katowicach Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z 29 marca 2024 r. o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Dyrektorem Zarządu Zlewni w Katowicach Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie a Burmistrzem Pszczyny przez wskazanie organu właściwego w sprawie prowadzenia postępowania administracyjnego dotyczącego nakazania właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom w przypadku zmian stanu wody na gruncie ze szkodliwym wpływem na grunty sąsiednie postanawia: wskazać Dyrektora Zarządu Zlewni w Katowicach Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie jako organ właściwy w sprawie.

Pismem wniesionym 29 marca 2024 r. Dyrektor Zarządu Zlewni w Katowicach wniosł o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego przez wskazanie Burmistrza Pszczyny jako organu właściwego w sprawie wywołanej pismem J.F. i M.F. z 20 listopada 2023 r. dotyczącym przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom w przypadku zmian stanu wody na gruncie. Jako podstawę wskazania Burmistrza Pszczyny organ Wód Polskich powołał art. 234 ust. 3 ustawy z 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2023 r. poz. 1478 ze zm.). W uzasadnieniu wniosku Dyrektor Zarządu Zlewni w Katowicach wyjaśnił, że sprawa została mu przekazana przez Burmistrza Pszczyny pismem z 20 grudnia 2023 r. W ocenie Burmistrza Pszczyny, sprawa powinna zostać załatwiona na podstawie art. 191 Prawa wodnego. Organ Wód Polskich wyjaśnił jednak, że to Burmistrz Pszczyny postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z 11 grudnia 2023 r. został wyznaczony jako organ zastępczy do przeprowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie zmiany stosunków wodnych na nieruchomości położonej w Bielsku-Białej, na działce nr ewid. [...]/1 obręb [...], ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Burmistrz Pszczyny ustalił, że na analizowanym obszarze doszło do likwidacji urządzenia wodnego tj. rowu, bez wymaganego prawem pozwolenia wodnoprawnego. Za utrzymanie rowu w należytym stanie odpowiedzialni są współwłaściciel działki nr ewid. [...]/1, przez którą rów przebiegał. Burmistrz ustalił również, że rów jest widoczny na powszechnie dostępnych zdjęciach satelitarnych (portal Google Maps), a o nr ewidencyjnym [...]/10. W ocenie Dyrektora Zarządu Zlewni w Katowicach, istnieje wątpliwość, czy w spornej sprawie powinien mieć zastosowanie art. 191 Prawa wodnego. Definicja utrzymania urządzenia wodnego wynika z art. 188 ust. 1 Prawa wodnego, gdzie ustawodawca wskazał, że utrzymywanie urządzeń wodnych należy do ich właścicieli i polega na eksploatacji, konserwacji oraz remontach w celu zachowania ich funkcji. Likwidacja urządzenia wodnego nie mieści się w art. 191 ust. 1 Prawa wodnego. Ponadto wątpliwości budzą ustalenia Burmistrza Pszczyny, a wniosek został przekazany przedwcześnie. Burmistrz Pszczyny nie wskazał na jakiej podstawie stwierdził, że przedmiotowy rów faktycznie stanowi urządzenie wodne w rozumieniu art. 16 pkt 65 lit. a) Prawa wodnego. Obszar miasta Bielska-Białej charakteryzuje się zróżnicowaną rzeźbą terenu, gdzie można spotkać liczna naturalne zagłębienia terenu, które nie stanowią urządzeń wodnych w rozumieniu przepisów Prawa wodnego. Ponadto w ewidencji Wód Polskich prowadzonej w ramach Systemu Informacyjnego Gospodarowania Wodami, brak jest informacji w zakresie pozwoleń wodnoprawnych obejmujących wskazany rów. Dyrektor Zarządu Zlewni w Katowicach podkreślił ponadto, że wnioskodawcy powołali się jednoznacznie na art. 234 ust. 3 Prawa wodnego. W odpowiedzi na wniosek, Burmistrz Pszczyny wniósł o wskazanie Dyrektora Zarządu Zlewni w Katowicach jako organu właściwego w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Rozstrzyganie sporów polega na wskazaniu organu właściwego do rozpoznania sprawy (art. 15 § 2 p.p.s.a.). Spór w tej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy wniosek dotyczący przedmiotowego rowu powinien zostać rozpoznany w trybie art. 191 ust. 1 Prawa wodnego czy też w trybie art. 234 tej ustawy. Zgodnie z art. 191 ust. 1, w przypadku nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego, którego następstwem jest zmiana funkcji tego urządzenia lub szkodliwe oddziaływanie tego urządzenia na wody lub grunty, organ właściwy w sprawach pozwoleń wodnoprawnych na wykonywanie urządzeń wodnych z urzędu lub na wniosek, mając na uwadze, że korzystanie z wód nie może powodować pogorszenia stanu wód i ekosystemów od nich zależnych, marnotrawstwa wody lub energii wody, a także nie może wyrządzać szkód, może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi tego urządzenia przywrócenie poprzedniej funkcji tego urządzenia, wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom lub likwidację szkód. Natomiast zgodnie z art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne, jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności. W pierwszym przypadku organem właściwym jest zatem odpowiedni organ Wód Polskich, a w drugim wójt, burmistrz lub prezydent miasta. Zadania Wód Polskich zostały szczegółowo uregulowane w art. 240 ustawy Prawo wodne. Organem właściwym do wydania pozwolenia wodnoprawnego jest dyrektor zarządu zlewni (art. 240 ust. 4 pkt 1 lit. b) w związku z art. 397 ust. 3 pkt 2 Prawa wodnego) lub w ściśle określonych przypadkach, które nie znajdują w tej sprawie zastosowania, dyrektor regionalnego zarządu gospodarki wodnej. Hipotezy norm dekodowanych z przepisów art. 234 i art. 191 Prawa wodnego są różne. Norma z art. 234 ust. 3 Prawa wodnego ma zastosowanie, gdy właściciel gruntu spowodował zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływające na grunty sąsiednie. Natomiast art. 191 ust. 1 ustawy Prawo wodne stanowi podstawę rozstrzygnięcia właściwego organu Wód Polskich w przypadku nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego. Utrzymywanie urządzeń wodnych polega na eksploatacji, konserwacji oraz remontach w celu zachowania ich funkcji (art. 188 ust. 1 Prawa wodnego). Jest to zatem pojęcie szerokie i dotyczy szeregu różnego rodzaju czynności, których końcowym celem ma być zachowanie funkcji urządzenia wodnego. Szeroki jest także katalog urządzeń wodnych wynikający z definicji sformułowanej w art. 16 pkt 65 Prawa wodnego, zgodnie z którą przez urządzenia wodne rozumie się urządzenia lub budowle służące do kształtowania zasobów wodnych lub korzystania z tych zasobów. Natomiast jak wynika z akt sprawy i dotychczasowych ustaleń organów, na działce znajdował się rów, który jest urządzeniem wodnym w rozumieniu art. 16 pkt 65 lit. a) Prawa wodnego, ponieważ jest to rów służący do kształtowania zasobów wodnych. Stanowisko Dyrektora Zarządu Zlewni w Katowicach nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ likwidacja rowu melioracyjnego mieści się w szerokiej definicji prawidłowego utrzymania urządzenia wodnego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 kwietnia 2024 r. III OW 5/24). Kwestia ustalenia położenia rowu i ewentualnie warunków jego odtworzenia musi natomiast zostać wyjaśniona już w toku postępowania wszczętego przez właściwy organ. W tej sytuacji, organem właściwym w sprawie będzie organ właściwy do wydania decyzji na podstawie art. 191 ust. 1 Prawa wodnego, a więc właściwy miejscowo dyrektor zarządu zlewni, co wynika wprost z art. 240 ust. 4 pkt 1 lit. b) w związku z art. 397 ust. 3 pkt 2 Prawa wodnego. Oznacza to, że organem właściwym w sprawie zakreślonej wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego jest Dyrektor Zarządu Zlewni w Katowicach. Stanowisko wnioskodawców, którzy oparli swój wniosek w tej sprawie na podstawie art. 234 ust. 1 Prawa wodnego, nie było wiążące dla organów. Wniosek ten został wstępnie rozpoznany przez Burmistrza Pszczyny, który prawidłowo ocenił, że z uwagi na likwidację urządzenia wodnego brak jest podstaw do zastosowania hipotezy normy prawnej z art. 234 ust. 1 Prawa wodnego i w związku z tym przekazał sprawę według właściwości Dyrektorowi Zarządu Zlewni w Katowicach. Z tych względów i na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.