III OW 7/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tamara Dziełakowska Sędziowie: sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak (spr.) sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy [...] o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy [...] a Komendantem Powiatowym Straży Pożarnej w [...] przez wskazanie organu właściwego do ustalenia wysokości odszkodowania za wypadek strażaka postanawia oddalić wniosek.

Wójt Gminy [...] (dalej: "Wójt") wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy nim a Komendantem Powiatowym Państwowej Straży Pożarnej w [...] (dalej: "Komendant"), poprzez wskazanie organu właściwego do ustalenia wysokości odszkodowania za wypadek P.P. - strażaka Ochotniczej Straży Pożarnej w [...]. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że 20 czerwca 2024 r. P.P. (dalej: "strażak") uległ wypadkowi. Dokumentację związaną z wypadkiem Wójt otrzymał 24 czerwca 2024 r. i rozpoczął działania mające na celu ustalenie wysokości i wypłatę odszkodowania na rzecz pokrzywdzonego. Po wymianie korespondencji z Komendantem Wójt uznał, że nie jest uprawniony do ustalenia i wypłaty odszkodowania na rzecz pokrzywdzonego strażaka na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz. U. z 2021 r. poz. 869 ze zm.) ponieważ od 1 stycznia 2022 r., przepisów ww. ustawy nie stosuje się do strażaków ochotniczych straży pożarnych. Jak wskazał Wójt, brak jest przepisów prawa, które obligowałyby wójtów do wypłaty odszkodowań z tytułu, o którym mowa w art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2490 ze zm.), ani z tytułu o którym mowa w art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie przeciwpożarowej, bez względu na czas powstania tego zobowiązania. W odpowiedzi na wniosek, Komendant wniósł o jego oddalenie i uznanie za bezzasadny. Wnioskował o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym i obciążenie Wójta kosztami postępowania. Komendant stanął na stanowisku, że w związku z brzmieniem art. 13 ust. 4 ustawy o ochotniczych strażach pożarnych procedura przyznawania świadczeń strażakom OSP opiera się odpowiednio na procedurze stosowanej dotychczas wobec strażaków PSP, wynikającej z ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadku lub choroby pozostających w związku ze służbą (Dz. U. z 2023 r. poz. 2015) oraz wydanego do niej rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 maja 2019 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków w Policji, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Państwowej Straży Pożarnej i Służbie Ochrony Państwa (Dz. U. z 2019 r. poz. 895). Zdaniem Komendanta odpowiednie stosowanie ww. regulacji prowadzi do wniosku, że od 1 stycznia 2022 r. postępowanie powypadkowe prowadzi właściwy komendant powiatowy PSP w oparciu o protokół powypadkowy powołanej przez siebie komisji powypadkowej i wydaje stosowne orzeczenie o odszkodowaniu, następnie zaś to odszkodowanie jest wypłacane przez właściwego komendanta wojewódzkiego PSP. W przedmiotowej sprawie brak jest podstaw to uznania, iż zachodzi spór kompetencyjny, gdyż – jak wskazał Komendant – przepisy jasno wskazują organ właściwy do przeprowadzania postępowania powypadkowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") Naczelny Sąd Administracyjny uprawniony jest do rozstrzygania sporów o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi oraz sporów kompetencyjnych między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór kompetencyjny, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a. i art. 22 § 2 K.p.a., należy rozumieć sytuację, w której organ jednostki samorządu terytorialnego oraz organ administracji rządowej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Rozstrzygnięcie tego rodzaju sporu sprowadza się do wskazania organu właściwego do załatwienia sprawy. Warunkiem wydania przez Naczelny Sąd Administracyjny merytorycznego orzeczenia w przedmiocie sporu jest istnienie sporu kompetencyjnego w znaczeniu prawnym. Spór taki może powstać w sprawie załatwianej przez organy administracji, należącej do spraw z zakresu administracji publicznej. O sporze kompetencyjnym można mówić w sytuacji, gdy istnieje pomiędzy organami rozbieżność stanowisk co do zakresu ich kompetencji w odniesieniu do konkretnej, tej samej sprawy administracyjnej, nie ma zaś sporu co do stanu faktycznego i stanu prawnego sprawy (por. postanowienia NSA z: 10 marca 2006 r., II OW 84/05; 7 lipca 2009 r., II GW 2/09). Wymaga podkreślenia, że rozstrzygnięcie Sądu ma zapobiegać sytuacji, w której w tożsamej sprawie toczyłyby się dwa postępowania i zapadłyby dwa orzeczenia. Chodzi więc o niedopuszczenie, by w obrocie prawnym pojawiły się i funkcjonowały dwa skuteczne rozstrzygnięcia podjęte w tej samej sprawie. Stan taki bowiem byłby sprzeczny z interesami stron, kłóciłby się z podstawowymi prakseologicznymi zasadami organizacji pracy organów administracji publicznej oraz powodowałby stan niedopuszczalny z punktu widzenia zasad funkcjonowania państwa prawnego, w którym każdy organ powinien podejmować działania tylko w zakresie określonego dla niego przepisami prawnymi zakresu kompetencji (zob. T. Woś [w:] H. Knysiak-Sudyka, M. Romańska, T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI, Warszawa 2016, art. 4.). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w stanie faktycznym niniejszej sprawy kluczową okolicznością jest brak sporu między stronami, ani w formie sporu pozytywnego, ani w formie sporu negatywnego. W przedmiotowym postępowaniu, za organ właściwy do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie ustalenia wysokości odszkodowania za wypadek strażaka uważa się Komendant Powiatowy PSP. W odpowiedzi na wniosek Komendant oświadczył, że przepisy ustawy o ochotniczych strażach pożarnych wyraźnie wskazują organ właściwy do prowadzenia postępowania powypadkowego i od 1 stycznia 2022 r. jest nim komendant powiatowy PSP. Organ ten wydaje orzeczenie w przedmiocie odszkodowania, zaś odszkodowanie to jest wypłacane przez komendanta wojewódzkiego PSP. Zasadnym jest wskazanie, co zostało również podniesione w odpowiedzi na wniosek, że Komendant – uznając swą właściwość – podjął działania mające na celu ustalenie okoliczności wypadku strażaka. Podał, że decyzją Komendanta Powiatowego Państwowej Straży Pożarnej w [...] z 13 lutego 2025 r., na mocy art. 13 ustawy o ochotniczych strażach pożarnych oraz art. 19 ust. 1 ustawy o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadku lub choroby pozostających w związku ze służbą powołana została komisja powypadkowa do ustalenia okoliczności wypadku, któremu podczas uzupełnienia wody w zbiorniku samochodu pożarniczego w miejscowości [...] 20 czerwca 2024 r. uległ druh P.P. Organ podał, że dokumentacja sporządzona przez komisję zostanie skierowana do [...] Rejonowej Komisji Lekarskiej w celu ustalenia stopnia uszczerbku na zdrowiu. Oddalenie wniosku o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego następuje w przypadkach, gdy jest on niezasadny, a zatem wówczas gdy pomimo dopuszczalności takiego wniosku brak jest merytorycznych podstaw jego uwzględnienia (zob. J. Drachal, J. Jagielski, P. Gołaczewski [w:] R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VIIII, Warszawa 2023, art. 4.). Z przedstawionych wyżej względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 w zw. z art. 193 w zw. z art. 64 § 3 i art. 15 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji, nie stwierdzając istnienia w sprawie sporu kompetencyjnego między Wójtem Gminy [...] a Komendantem Powiatowym Państwowej Straży Pożarnej w [...].