III OW 90/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Teresa Zyglewska, Sędzia del. WSA Maciej Kobak, po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy Będzino z 28 października 2025 r. znak RZG.6331.2.2021.MK o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Wójtem Gminy Będzino a Dyrektorem Zarządu Zlewni w Koszalinie Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie przez wskazanie organu właściwego w sprawie zalania działek rolnych postanawia: wskazać Dyrektora Zarządu Zlewni w Koszalinie Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie jako organ właściwy w sprawie.

Pismem z 28 października 2025 r. Wójt Gminy Będzino wystąpił o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego przez wskazanie Dyrektora Zarządu Zlewni w Koszalinie Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie jako organu właściwego w sprawie wniosku J.L. (dalej: wnioskodawca) z 23 lutego 2021 r., dotyczącej zalania działek rolnych nr ewid. [...]. W uzasadnieniu wniosku Wójt Gminy Będzino wskazał, że pismo wnioskodawcy dotyczyło zalania należących do niego gruntów rolnych, które było następstwem samowolnego nawiezienia ziemi oraz zasypania zbiorczego rowu melioracyjnego przebiegającego przez sąsiednią działkę nr ewid. [...]/3. Wnioskodawca wskazywał, że działania te doprowadziły do zmiany odpływu wód i systematycznego zalewania jego gruntów. Tożsamy wniosek został skierowany przez wnioskodawcę również do Dyrektora Zarządu Zlewni w Koszalinie, który pismem z 5 marca 2021 r. przekazał sprawę Wójtowi Gminy Będzino jako organowi właściwemu w sprawie, wskazując na możliwość zastosowania art. 234 ust. 3 ustawy z 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2020 r. poz. 310 ze zm., dalej: Prawo wodne). Wójt Gminy Będzino prowadził postępowanie w trybie art. 234 ust. 3 ustawy - Prawo wodne i decyzją z 25 października 2021 r. odmówił stwierdzenia szkodliwego wpływu zmiany stanu wody na gruncie działki nr ewid. [...]/3 na grunty sąsiednie. Decyzja ta została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie decyzją z 1 lutego 2022 r. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wójt Gminy Będzino decyzją z 12 lipca 2024 r. odmówił nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, opierając się m.in. na ekspertyzie hydrologicznej wskazującej na niesprawność istniejącej sieci melioracyjnej oraz wieloletni charakter występowania zastoin wodnych. Decyzja ta została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 27 lutego 2025 r., w której po raz pierwszy organ odwoławczy wskazał na możliwość zastosowania art. 191 ustawy – Prawo wodne. Sprzeciw od decyzji z 27 lutego 2025 r. wnieśli właściciele działki nr ewid. [...]/3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z 16 maja 2025 r. uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Sąd I instancji podkreślił konieczność jednoznacznego ustalenia przedmiotu żądania wnioskodawcy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie decyzją z 10 października 2025 r. uchyliło decyzję Wójta Gminy Będzino z 12 lipca 2024 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia, wskazując, że z oświadczenia wnioskodawcy z 18 lipca 2025 r. wynika, że jego żądanie dotyczy przywrócenia funkcji zasypanego rowu melioracyjnego. W ocenie organu odwoławczego oznacza to, że sprawa podlega rozpoznaniu na podstawie art. 191 ust. 1 ustawy - Prawo wodne, a organem właściwym jest Dyrektor Zarządu Zlewni w Koszalinie. W tych okolicznościach sprawy Wójt Gminy Będzino wystąpił o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. - dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Rozstrzyganie sporów polega na wskazaniu organu właściwego do rozpoznania sprawy (art. 15 § 2 p.p.s.a.). Spór w tej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy wniosek dotyczący przedmiotowego rowu powinien zostać rozpoznany w trybie art. 191 ust. 1 ustawy - Prawo wodne czy też w trybie art. 234 tej ustawy. Zgodnie z art. 191 ust. 1 ustawy – Prawo wodne, w przypadku nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego, którego następstwem jest zmiana funkcji tego urządzenia lub szkodliwe oddziaływanie tego urządzenia na wody lub grunty, organ właściwy w sprawach pozwoleń wodnoprawnych na wykonywanie urządzeń wodnych z urzędu lub na wniosek, mając na uwadze, że korzystanie z wód nie może powodować pogorszenia stanu wód i ekosystemów od nich zależnych, marnotrawstwa wody lub energii wody, a także nie może wyrządzać szkód, może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi tego urządzenia przywrócenie poprzedniej funkcji tego urządzenia, wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom lub likwidację szkód. Natomiast zgodnie z art. 234 ust. 3 ustawy - Prawo wodne, jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności. W pierwszym przypadku organem właściwym jest zatem odpowiedni organ Wód Polskich, a w drugim wójt, burmistrz lub prezydent miasta. Zadania Wód Polskich zostały szczegółowo uregulowane w art. 240 ustawy Prawo wodne. Organem właściwym do wydania pozwolenia wodnoprawnego jest dyrektor zarządu zlewni (art. 240 ust. 4 pkt 1 lit. b) w związku z art. 397 ust. 3 pkt 2 Prawa wodnego) lub w ściśle określonych przypadkach, które nie znajdują w tej sprawie zastosowania, dyrektor regionalnego zarządu gospodarki wodnej. Hipotezy norm dekodowanych z przepisów art. 234 i art. 191 ustawy - Prawo wodne są różne. Norma z art. 234 ust. 3 ustawy - Prawa wodne ma zastosowanie, gdy właściciel gruntu spowodował zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływające na grunty sąsiednie. Natomiast art. 191 ust. 1 ustawy - Prawo wodne stanowi podstawę rozstrzygnięcia właściwego organu Wód Polskich w przypadku nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego. Utrzymywanie urządzeń wodnych polega na eksploatacji, konserwacji oraz remontach w celu zachowania ich funkcji (art. 188 ust. 1 ustawy - Prawo wodne). Jest to zatem pojęcie szerokie i dotyczy szeregu różnego rodzaju czynności, których końcowym celem ma być zachowanie funkcji urządzenia wodnego. Szeroki jest także katalog urządzeń wodnych wynikający z definicji sformułowanej w art. 16 pkt 65 ustawy - Prawo wodne, zgodnie z którą przez urządzenia wodne rozumie się urządzenia lub budowle służące do kształtowania zasobów wodnych lub korzystania z tych zasobów. Natomiast jak wynika z akt sprawy i dotychczasowych ustaleń organów, na działce znajdował się rów, który jest urządzeniem wodnym w rozumieniu art. 16 pkt 65 lit. a) ustawy - Prawo wodne, ponieważ jest to rów służący do kształtowania zasobów wodnych. Stanowisko Wójta Gminy Będzino zasługuje na uwzględnienie, ponieważ likwidacja rowu melioracyjnego mieści się w szerokiej definicji prawidłowego utrzymania urządzenia wodnego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 kwietnia 2024 r. III OW 5/24). Kwestia ustalenia położenia rowu i ewentualnie warunków jego odtworzenia musi natomiast zostać wyjaśniona już w toku postępowania wszczętego przez właściwy organ. W tej sytuacji, organem właściwym w sprawie będzie organ właściwy do wydania decyzji na podstawie art. 191 ust. 1 ustawy - Prawo wodne, a więc właściwy miejscowo dyrektor zarządu zlewni, co wynika wprost z art. 240 ust. 4 pkt 1 lit. b) w związku z art. 397 ust. 3 pkt 2 ustawy - Prawo wodne. Oznacza to, że organem właściwym w sprawie zakreślonej wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego jest Dyrektor Zarządu Zlewni w Koszalinie. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w oświadczeniu wnioskodawcy i wynikającej z niego decyzji kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławcze w Koszalinie z 10 października 2025 r. Z tych względów i na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia