III OZ 163/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia X.X na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 7 stycznia 2025 r. sygn. akt III SAB/Gl 548/24 o oddaleniu wniosku o wyłączenie asesora WSA Adama Pawlyty w sprawie ze skargi X.X [...] na bezczynność Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie.

X.X - Redaktor Naczelny czasopisma Lędziny24 (dalej: skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na bezczynność Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. W toku postępowania skarżący wystąpił o wyłączenie od orzekania w sprawie asesora WSA Adama Pawlyty, a także innych wymienionych z imienia i nazwiska sędziów i asesorów sądowych. Uzasadnienie wniosku oparł na tezie, iż osoby te nie są sędziami, ponieważ zostały powołane na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, którą ukształtowano w trybie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z 7 stycznia 2025 r., III SAB/Gl 548/24, oddalił wniosek skarżącego o wyłączenie asesora WSA Adama Pawlyty od rozpoznania sprawy. W motywach rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że asesor WSA Adam Pawlyta jest jedyną osobą wyznaczoną do rozpoznania sprawy skarżącego, spośród wszystkich osób objętych wnioskiem. Wobec tego stwierdził, że wniosek ten należy rozpoznać wyłącznie w odniesieniu do asesora WSA Adama Pawlyty. Odmawiając uwzględnienia wniosku skarżącego, Sąd Wojewódzki uznał, że przedstawione przez niego powody nie wskazują na możliwy brak bezstronności asesora WSA Adama Pawlyty w rozpoznawaniu sprawy. Skarżący wywiódł zażalenie na powyższe postanowienie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wniósł o uchylenie ww. postanowienia oraz skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania lub o uwzględnienie wniosku o wyłączenie. Skarżący wnioskował także o zasądzenie kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 19 p.p.s.a., niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 p.p.s.a., sąd wyłącza sędziego (asesora) na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Przepis art. 19 p.p.s.a., w odróżnieniu od przepisu art. 18 tej ustawy, zawierającego katalog przyczyn powodujących wyłączenie sędziego (asesora) z mocy samej ustawy, a zatem bezwzględne wyłączenie sędziego (asesora), reguluje kwestię wyłączenia sędziego z przyczyn innych niż wymienione w art. 18 p.p.s.a., dotyczy więc względnych przesłanek wyłączenia sędziego (asesora). Zaznaczyć należy, że instytucja wyłączenia sędziego (asesora), tak z mocy prawa (art. 18 p.p.s.a.), jak i na wniosek strony (art. 19 p.p.s.a.), stanowi istotną gwarancję procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sędziego (asesora), który nie pozostaje w relacjach osobistych ze stronami lub ich przedstawicielami oraz nie miał wcześniej określonych związków z rozpoznawaną sprawą. Sąd rozpoznając wniosek na podstawie art. 19 p.p.s.a. ocenia czy jest oparty na podstawach wskazujących istnienie stosunku osobistego pomiędzy sędzią (asesorem) a jedną ze stron lub jej przedstawicielem, a sytuacja ta jest tego rodzaju, że może wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego (asesora). Jak stanowi art. 20 § 1 p.p.s.a. składając wniosek o wyłączenie sędziego (asesora) należy uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Zasadność wniosku o wyłączenie sędziego (asesora) zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia przez niego postępowania. Wnioskodawca powinien wskazać okoliczności w postaci konkretnych faktów, które mogłyby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego (asesora). Dokonując oceny, czy w konkretnej sprawie wystąpiła przyczyna uzasadniająca wyłączenie sędziego (asesora), należy mieć na względzie dwoisty charakter bezstronności sędziowskiej. Z jednej strony jest ona niezbywalną cechą władzy sądowniczej, a z drugiej - indywidualną cechą sędziego, konieczną kwalifikacją do pełnienia tej funkcji (por. wyrok TK z 26 czerwca 2006 r., SK 55/05). Istotą pierwszego z tych wymiarów bezstronności, tzw. bezstronności obiektywnej, jest nie tylko to, by sędzia (asesor) orzekający w sprawie zachowywał się zawsze rzeczywiście zgodnie ze standardami niezawisłości i bezstronności, lecz także by w ocenie zewnętrznej zachowanie sędziego (asesora) odpowiadało takim standardom. Reguły wyłączenia sędziego (asesora) służą bowiem budowie społecznego zaufania do wymiaru sprawiedliwości przez usuwanie choćby pozorów braku bezstronności (por. wyrok TK z 20 lipca 2004 r., SK 19/02). Drugi wymiar bezstronności, tzw. bezstronność subiektywna, polega na tym, że sędzia (asesor) musi mieć jeszcze dodatkowo wewnętrzne przekonanie o możliwości wydania wyroku bez faworyzowania któregokolwiek z uczestników postępowania. (por. J. P. Tarno [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. V, Warszawa 2011, art. 19) Wydanie postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziego (asesora), stosownie do treści art. 22 § 2 p.p.s.a., musi być nadto poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez tego sędziego, którego wniosek dotyczy. Z oświadczenia złożonego w niniejszej sprawie przez asesora WSA Adama Pawlytę wynika, że nie zachodzą w stosunku do niego żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., dające podstawę do wyłączenia go od orzekania w niniejszej sprawie. Prawdziwość tego oświadczenia nie budzi wątpliwości. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, WSA w Gliwicach prawidłowo oddalił wniosek skarżącego o wyłączenie asesora WSA Adama Pawlyty od rozpoznania sprawy. Skarżący nie powołał się bowiem we wniosku na żadną ustawową przesłankę wyłączenia sędziego (asesora). Argumenty skarżącego przedstawione w zażaleniu dotyczą w decydującym zakresie sposobu ukształtowania Krajowej Rady Sądownictwa. Skarżący prezentuje pogląd, że osoba powołana na stanowisko sędziego przez tzw. "nową KRS" nie jest sędzią w świetle prawa. Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, argumentacja ta nie mogła odnieść oczekiwanego przez skarżącego rezultatu w postaci wyłączenia asesora. Skarżący, zasadniczo zmierza do rozszerzenia bezwzględnych przesłanek wyłączenia sędziego (asesora) o przesłankę nieznaną ustawie, co należy uznać za niedopuszczalne. Jedyną przesłanką wyłączenia sędziego (asesora) na wniosek, przewidzianą w art. 19 p.p.s.a., jest zaistnienie okoliczności, które wywołują uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego (asesora). Celem tego przepisu jest wyłączenie sędziego (asesora), który w konkretnych okolicznościach sprawy, uprawdopodobnionych przez wnioskodawcę, nie gwarantowałby bezstronnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2010 r., II FZ 593/10). O potrzebie wyłączenia sędziego (asesora) od rozpoznania sprawy nie może więc decydować samo subiektywne odczucie strony co do jego stronniczości, czy też, kwestionowany przez skarżącego sposób ukształtowania Krajowej Rady Sądownictwa. Zaznaczyć należy, że zgodnie z uchwałą składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 kwietnia 2023 r., I FPS 3/22 zakres przedmiotowy normy art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego (asesora) sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których stanowi art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492). W uzasadnieniu uchwały NSA wykazał, że zakresy przedmiotowe okoliczności stanowiących podstawę do wyłączenia sędziego (asesora) na podstawie art. 19 p.p.s.a. oraz art. 5a p.u.s.a. są rozłączne (por. glosa W. Chróścielewskiego aprobująca stanowisko NSA, OSP 2024/1, s. 170 i n.). Instytucje te różnią się zarówno zakresem przedmiotowym, jak i procedurą stosowania. Wobec tego, w niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji nie mógł badać niezawisłości i bezstronności asesora w kontekście okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu. W rozpatrywanej sprawie zarzucana wadliwość procesu powołania asesora, nie prowadzi do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności. Skarżący nie wyjaśnił, w jaki sposób kwestia ta mogłyby znaleźć przełożenie na bezstronność asesora. Brak wskazania wątpliwości odnoszących się do bezstronności asesora w danej sprawie sądowoadministracyjnej powoduje, że wniosek o wyłączenie asesora na tak sformułowanej podstawie jest bezzasadny. Z tych względów i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.