III OZ 2/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Rafał Stasikowski po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 listopada 2024 r., sygn. akt II SA/Po 341/24 o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 października 2024 r., sygn. akt II SA/Po 341/24 w sprawie ze skargi J. C. na decyzję Rektora Politechniki Poznańskiej z dnia 22 marca 2024 r., nr: R1K.4011.44.I.2024.RT w przedmiocie skreślenia z listy studentów postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 19 listopada 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku tego sądu z 9 października 2024 r. W uzasadnieniu wskazał, że wyrokiem z 9 października 2024 r. sąd ten oddalił przedmiotową skargę. Pismem nadanym 30 października 2024 r. J. C. wniósł o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia tego wyroku i doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem. Skarżący wskazał, że co prawda został zawiadomiony o terminie planowanej rozprawy 9 października 2024 r., ale nie mógł się stawić z uwagi na realizowane zobowiązania zawodowe i naukowe związane z okolicznością pozostawania studentem IV (ostatniego) roku Szkoły Doktorskiej [...]. Aż do 23 października nie miał ani świadomości, ani wiedzy o wydanym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyroku oddalającym skargę. Skarżący nie był również świadomy konsekwencji zapadłego orzeczenia, wynikających z art. 141 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej "p.p.s.a."), tj. konieczności złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienie wyroku w terminie 7 dni od dnia ogłoszenia. O powyższym fakcie skarżący dowiedział się dopiero w dniu 23 października 2024 r., podczas kontaktu z jednostką udzielającą informacji o sprawach toczących się przed Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu. Podniósł, że działał dotychczas bez pomocy adwokata czy radcy prawnego. Brak złożenia przez skarżącego wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku wynikał wyłącznie z niewiedzy skarżącego o konieczności podjęcia czynności zmierzających do uzyskania uzasadnienia. W ocenie skarżącego doręczone mu pouczenie nie zawierało precyzyjnego wskazania, z którego wynikałoby, że na rozprawie, na której jego obecność nie była obowiązkowa, mógł zapaść wyrok oddalający skargę, który podlega doręczeniu i uzasadnieniu tylko na wniosek strony złożony w terminie 7 dni od daty ogłoszenia wyroku. Skarżący podkreślił, że brak jest uzasadnienia dla przedkładania konsekwencji wynikających z formalizmu i skomplikowanych dla skarżącego przepisów proceduralnych nad jego interes w możliwości ewentualnego docelowego wyczerpania drogi w zakresie kontroli wydanych w jego sprawie decyzji procesowych, skutkujących skreśleniem z listy studentów. Odmawiając przywrócenia terminu, sąd I instancji wskazał, że w niniejszej sprawie wyrok zapadł na rozprawie, o terminie której został prawidłowo zawiadomiony (k. 103, 109 akt sądowych). Zawiadomienie zawierało stosowne pouczenia, w tym m.in., że niestawiennictwo stron nie wstrzymuje rozpoznania sprawy (pkt 1), o treści art. 141 § 2 p.p.s.a. (pkt 2) oraz o tym, że zgłoszenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku po upływie tego terminu, jak również złożenie wniosku przed ogłoszeniem wyroku, są czynnościami bezskutecznymi, a ponadto że zgłoszenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku stanowi warunek zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji (pkt 3). Zdaniem sądu gdyby skarżący właściwie dbał o prowadzenie własnych spraw i zapoznał się z doręczonym mu pouczeniem sądu zawartym w zawiadomieniu o rozprawie, to nawet wobec niemożności osobistego stawienia się na tej rozprawie mógłby np. skontaktować się telefonicznie z Wydziałem Informacji Sądowej i jako strona postępowania uzyskać tam informację o zapadłym wyroku. Sąd I instancji uznał, że skarżący nie dochował należytej staranności nie stosując się do pouczenia sądu, jak i nie uprawdopodobnił braku winy w niedopełnieniu obowiązku. Nie zostały w związku z tym spełnione wszystkie wymagane przesłanki do przywrócenia terminu, o których mowa w art. 87 p.p.s.a., tzn. skarżący nie uprawdopodobnił okoliczności wskazujących na brak jego winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący. Wskazał, że w sprawie uprawdopodobnił brak winy w uchybieniu terminu, bowiem zawiadomienie o rozprawie, na której zapadł wyrok, nie zawierał jasnego, precyzyjnego i pełnego pouczenia, z którego wynikałoby, że na rozprawie tej mógł zapaść wyrok oddalający skargę, który podlega doręczeniu i uzasadnieniu tylko na wniosek strony złożony w terminie 7 dni od daty doręczenia wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. W świetle art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. W myśl art. 87 p.p.s.a. pismo z takim wnioskiem należy wnieść w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, a w piśmie tym uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie z takim wnioskiem należy dokonać czynności sądowej, której nie dokonano w terminie. Z przywołanych regulacji wynika, że instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i skorzystanie z niej nie jest możliwe, gdy strona postępowania dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Innymi słowy, przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. W orzecznictwie przyjmuje się, że przy ocenie winy w uchybieniu terminu należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 maja 2019 r., sygn. akt I OZ 430/19, CBOSA). W świetle powyższych rozważań zaskarżone postanowienie sądu I instancji jawi się jako odpowiadające prawu. Istotą wniosku o przywrócenie terminu skarżący uczynił twierdzenie, że z pouczeń zawartych w zawiadomieniu o terminie rozprawy nie wynikało, że na rozprawie może zapaść wyrok oddalający skargę, który podlega doręczeniu i uzasadnieniu tylko na wniosek strony złożony w terminie 7 dni od daty doręczenia wyroku, zaś skarżący, z uwagi na obowiązki naukowe (służbowe), nie mógł stawić się na rozprawie i nie wiedział o zapadłym wyroku oddalającym skargę. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego należy w pełni zgodzić się ze stanowiskiem sądu I instancji, zgodnie z którym zawiadomienie o rozprawie zawierało stosowne pouczenie, sformułowane w sposób jasny i czytelny. Z pouczenia tego wynika, że w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku, a zgłoszenie wniosku o sporządzenie wyroku stanowi warunek zaskarżenia orzeczenia sądu I instancji. Zdaniem Sądu pouczenie to zostało sformułowane w języku zrozumiałym dla przeciętnego obywatela, a więc tym bardziej powinno być zrozumiałe dla skarżącego, osoby z wykształceniem wyższym, będącego studentem IV roku szkoły doktorskiej. Jeżeli z jakichkolwiek przyczyn pouczenie to nie było jednak dla skarżącego zrozumiałe, to powinien on zwrócić się ze swoimi wątpliwościami do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu o ich wyjaśnienie. Należy również zwrócić uwagę, że zawiadomienie z ww. pouczeniem zostało skarżącemu skutecznie doręczone, co nie było kwestionowane w sprawie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie sposób podzielić stanowiska skarżącego, że uprawdopodobnił on brak winy w uchybieniu terminu. Po pierwsze, skarżący był prawidłowo zawiadomiony o terminie rozprawy i pouczony o skutkach niestawiennictwa, na która to rozprawę się nie stawił i nie zwrócił się do sądu np. następnego dnia o informację, co na rozprawie się wydarzyło, czy zapadł na niej wyrok i jakiej treści. Po drugie, mając wątpliwości co do ww. pouczeń, nie zwrócił się on do sądu I instancji o ich wyjaśnienie. Wina skarżącego w uchybieniu polegała więc na nienależytym dbaniu o własną sprawę, a w takiej sytuacji wniosek o przywrócenie terminu nie zasługuje na uwzględnienie. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.