III OZ 225/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Ewa Kwiecińska po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 marca 2024 r., sygn. akt II SAB/Wa 676/23 wydanego w sprawie ze skargi M. L. na bezczynność Komendanta Stołecznego Policji postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

Postanowieniem z 21 marca 2022 r., sygn. akt II SAB/Wa 676/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "Sąd pierwszej instancji") odrzucił skargę M. L. (dalej: "skarżący") na bezczynność Komendanta Stołecznego Policji. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że z uwagi na nieprecyzyjne określenie przedmiotu zaskarżenia skarżący został wezwany do uzupełnienia braków formalnych skargi przez sprecyzowanie skargi, tj. wskazanie wniosku, którego organ nie rozpatrzył w formie prawem przewidzianej albo w stosunku, do którego postępowanie było prowadzone w sposób przewlekły, w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie powyższe doręczono skarżącemu 12 grudnia 2023 r., jednak nie uczynił on zadość temu wezwaniu. Co prawda odpowiedział na nie pismem z 12 grudnia 2023 r., lecz pismem tym nie sprecyzował żądania skargi jak we wspomnianym wezwaniu podając tylko, że przedmiotem skargi jest "brak realizacji [...], a nawet brak takiego zamiaru. Brak skierowania [...]" W związku z tym Sąd pierwszej instancji powołanym na wstępie postanowieniem odrzucił skargę. Zażalenie na ww. postanowienie złożył skarżący, wnosząc o jego uchylenie i rozpatrzenie sprawy [...] bezczynności w sprawie [...]. Zaznaczył, że przedmiotem skargi jest bezczynność w sprawie [...] a w skardze wyraźnie określił, iż Komendant Stołeczny Policji po wydaniu decyzji o [...] pozostawił ją bez dalszego biegu. Organ nie podejmował bowiem czynności zmierzających do jej realizacji przez [...] lat - co stało się przedmiotem niniejszej skargi. Skarżący wskazał, że Komendant Stołeczny Policji wydał decyzję o [...], a następnie nie uczynił przez [...] lat nic w celu realizacji tej decyzji. Nie wskazał [...] i nie skierował [...], a nawet ‘’nie planował realizacji tego zobowiązania’’ Organ wykazał więc bezczynność w sprawie i to [...] a skarżący do chwili obecnej [...]. Zdaniem skarżącego skarga jasno zawiera opis sytuacji a w przypadku uznania przez Sąd, iż skarżący jest na tyle nieporadny, że nie umie prawidłowo sformułować pisma/wypowiedzi, Sąd ten powinien przyznać mu pomoc prawnika. Z akt sądowych sprawy wynika, że skarżący pismem z 25 września 2023 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę zawierającą w swej treści wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata lub radcy prawnego. Pismem z 7 grudnia 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wezwał skarżącego do uzupełnienia braku formalnego skargi, poprzez jednoznaczne sprecyzowanie jej przedmiotu, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie to zostało doręczone skarżącemu 12 grudnia 2023 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru, k. 39 akt sądowych). Z treści pisma z 12 grudnia 2023 r., stanowiącego odpowiedź na ww. wezwanie, skarżący wskazał, że nie jest prawnikiem i sprawę określa najlepiej jak umie. Z kolei w treści zażalenia podkreślił, iż gdyby Sąd uznał, że skarżący jest nieporadny i nie umie prawidłowo sformułować pisma powinien przyznać mu pomoc prawnika. Z akt sprawy nie wynika aby zawartemu w skardze wnioskowi o przyznanie prawa pomocy został nadany bieg i by wniosek ten został rozpoznany. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje. Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy odnotować, że skarżący wraz ze skargą złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Takie działanie skarżącego było dopuszczalne w świetle art. 243 zdanie pierwsze 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.), dalej p.p.s.a., przewidującego, że prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Zaznaczyć należy, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania sądowoadministracyjnego, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego w zakresie koniecznym dla skutecznej ochrony swojego interesu prawnego. Prawo pomocy, o które mogą się ubiegać strony postępowania, to nie tylko możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych, ale także uzyskania pomocy ze strony profesjonalnego pełnomocnika. Dlatego tak ważne jest, aby wniosek o prawo pomocy był rozpoznany przez Sąd we właściwym trybie i czasie. Jeżeli więc wniosek o prawo pomocy dotyczy również ustanowienia pełnomocnika z urzędu i złożony został jednocześnie ze skargą, to jego rozpoznanie wyprzedza czynności związane z usuwaniem braków formalnych skargi. Taka kolejność działań Sądu znajduje potwierdzenie w przepisie § 33 ust. 1 Regulaminu wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych, z którego wynika, że po wniesieniu skargi do sądu przewodniczący wydziału orzeczniczego niezwłocznie bada, czy skarga czyni zadość wymaganiom formalnym i czy został uiszczony wpis, a w razie potrzeby wzywa do usunięcia braków formalnych oraz do uiszczenia wpisu, chyba że został złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy. Stosownie zaś do § 36 ust. 1 Regulaminu, przewodniczący wydziału orzeczniczego wniosek o przyznanie prawa pomocy przekazuje niezwłocznie wskazanemu referendarzowi sądowemu, a w szczególnie uzasadnionych przypadkach sędziemu sprawozdawcy. W przedmiotowej sprawie zarządzenie Sędziego sprawozdawcy z 7 grudnia 2023 r. (następnie wykonane pismem z 7 grudnia 2023 r.) dotyczące wezwania skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi wydane zostało przedwcześnie. Nie został bowiem rozpoznany zawarty w skardze wniosek o przyznanie prawa pomocy. Odrzucenie skargi przez Sąd pierwszej instancji, bez uprzedniego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy pozbawia stronę skarżącą prawa do sądu, w rozumieniu art. 45 Konstytucji RP (por: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 26 kwietnia 2006 r., sygn. akt I OZ 818/06; 26 kwietnia 2006 r., sygn. akt I OZ 556/06; 6 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 848/12; 20 grudnia 2017 r., sygn. akt II OZ 1564/17). Tym samym w sprawie z powyżej podniesionej przyczyny należało uznać odrzucenie skargi za przedwczesne, bowiem w przedstawionym stanie sprawy nieuzupełnienie braków formalnych skargi przez skarżącego nie mogło wiązać się z sankcją w postaci odrzucenia skargi. Z tych względów orzeczono o uchyleniu zaskarżonego postanowienia, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.