III OZ 248/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Rafał Stasikowski po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 29 lutego 2024 r., sygn. akt II SA/Bk 44/24 o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi R. Z. na decyzję Rektora Uniwersytetu w [...] z dnia 21 listopada 2023 r., znak DSSD.536.10.2023 w przedmiocie skreślenia z listy uczestników studiów doktoranckich postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 29 lutego 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu wskazał, że w przedmiotowej skardze skarżąca zawarła wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji Rektora Uniwersytetu w [...] z 21 listopada 2023 r. utrzymującej w mocy decyzję Kierownika Studiów Doktoranckich Uniwersytetu w [...] z 3 października 2023 r. o skreśleniu jej z listy uczestników studiów doktoranckich z powodu nieuzyskania stopnia doktora w terminie ustalonym planem i programem studiów. W ocenie skarżącej wykonanie decyzji wywoła konieczność poniesienia wysokich kosztów wynikających z faktu, że Uniwersytet w [...], w kontekście decyzji o skreśleniu, żąda od niej pokrycia kosztów związanych z przeprowadzeniem postępowania w sprawie nadania stopnia doktora. Odmawiając wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, sąd pierwszej instancji podniósł, że w judykaturze jednolicie przyjmuje się, że ostateczna decyzja w przedmiocie skreślenia z listy uczestników studiów doktoranckich wywiera materialnoprawny skutek już z momentem jej wydania i doręczenia stronie. Zatem wstrzymanie wykonania decyzji Rektora nie przywróciłoby skarżącej żadnych uprawnień wynikających z posiadania statusu studenta studiów doktoranckich. Skoro decyzja o skreśleniu została wykonana, to nie można wstrzymać jej wykonania - wykonanie zaskarżonej decyzji stoi na przeszkodzie dopuszczalności wstrzymania jej wykonania. Tylko ewentualne uchylenie zaskarżonej decyzji może spowodować przywrócenie skarżącej statusu sprzed wydania zaskarżonego aktu. Sąd ten dodał również, że skarżąca wskazała, iż w związku z decyzją o skreśleniu powstała konieczność poniesienia przez nią wysokich kosztów postępowania w sprawie nadania stopnia doktora (uczelnia kieruje w jej stronę żądanie w tym zakresie) - z dołączonych dokumentów wynika żądanie wpłaty zaliczki w kwocie 2 000 zł i wskazanie kalkulacji kosztów całościowych na kwotę ponad 20 000 zł. Sąd zwrócił uwagę, że ochrona tymczasowa nie służy zabezpieczeniu strony przed jakimikolwiek skutkami wykonania zaskarżonej decyzji, lecz jedynie przed skutkami bezpośrednio związanymi z jej wykonaniem, których ponadto nie można byłoby naprawić w razie ewentualnego uwzględnienia skargi. Chodzi więc o szkodę wyrządzoną wykonaniem konkretnej decyzji, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego (wyegzekwowanego) świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu (zob. Dauter Bogusław, Kabat Andrzej, Niezgódka-Medek Małgorzata, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II., 2021, komentarz do art. 61 p.p.s.a.). Wskazał, że co do zasady obowiązki finansowe pozostające w związku z wykonaniem zaskarżonej do sądu decyzji nie są obowiązkami nieodwracalnymi. Z akt sprawy wynika, że skarżąca wniosła o wyznaczenie promotora rozprawy doktorskiej i podpisała umowę o przeprowadzenie postępowania w sprawie nadania stopnia naukowego doktora, w której zobowiązała się do wniesienia opłaty związanej z przeprowadzeniem postępowania, i uczyniła to przed wydaniem zaskarżonej decyzji. Zgodnie też z uchwałą nr 2540 Senatu Uniwersytetu w [...] z dnia 13 września 2019 r. w sprawie zasad ustalania wysokości opłaty za postępowanie w sprawie nadania stopnia naukowego oraz zwalniania z tej opłaty - dopuszcza się możliwość starania się przez skarżącą o zwolnienie z takiej opłaty, ewentualnie o jej zmniejszenie lub rozłożenie na raty (§ 1 ust. 7). Z akt nie wynika, aby skarżąca w jakikolwiek sposób sygnalizowała niemożność poniesienia tych kosztów. Sąd ten dodał, że kwestia dochodzenia roszczeń finansowych przez uczelnię względem skarżącej nie jest związana sama w sobie z decyzją o wykreśleniu z listy uczestników studiów doktoranckich, ale z czynnościami podjętymi przez skarżącą zupełnie odrębnie, poza postępowaniem dotyczącym skreślenia z listy uczestników studiów doktoranckich. Mając powyższe na uwadze, sąd pierwszej instancji odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji na podstawie art. 61 § 3 i § 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze. zm.; dalej "p.p.s.a."). Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła skarżąca, podejmując w nim polemikę z ustaleniami sądu pierwszej instancji. Wskazała, że nie widzi żadnych podstaw prawnych do obciążania ją kosztami przeprowadzenia postępowania w sprawie nadania stopnia doktora. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne, bowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a. wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności możliwe jest wówczas, gdy zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków. Przyznanie stronie skarżącej ochrony tymczasowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od ogólnej reguły wyrażonej w art. 61 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którą wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego aktu lub czynności. Przesłanki jakimi powinien kierować się sąd przy rozstrzyganiu takiego wniosku w sposób wyczerpujący zostały określone w art. 61 § 3 p.p.s.a., w myśl którego są nimi: niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Przesłanki te należy wiązać z sytuacją, która może powstać, gdy zaskarżony do sądu akt administracyjny zostanie wykonany, a następnie na skutek uwzględnienia skargi akt ten zostanie wzruszony. Wykazanie istnienia tych przesłanek spoczywa na stronie. Z powyższego wynika, że strona skarżąca powinna we wniosku przedstawić taką argumentację, która przekona, iż konsekwencje wykonania zaskarżonego aktu mogą spowodować znaczną szkodę lub doprowadzić do powstania trudnych do odwrócenia skutków. Brak uzasadnienia wniosku lub niewykazanie przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. stanowi wystarczającą podstawę do negatywnego rozpoznania wniosku. Zatem, żądając udzielenia ochrony tymczasowej, strona skarżąca powinna we wniosku wskazać, na której przesłance opiera swoje żądanie oraz je uzasadnić, a także w miarę potrzeby przedstawić stosowne dowody. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca swojego wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji nie uzasadniła zgodnie z ww. wymaganiami. W przedmiotowej skardze skarżąca zawarła następujący wniosek: "na podstawie art. 61 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 [p.p.s.a.] [wnoszę] o wstrzymanie wykonania w całości decyzji o skreśleniu mnie z listy uczestników studiów doktoranckich, bowiem zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków poprzez konieczność poniesienia wysokich kosztów postępowania doktorskiego, wynikające z faktu, że Uniwersytet w [...], w kontekście decyzji o skreśleniu, żąda ode mnie pokrycia kosztów związanych z przeprowadzeniem postępowania w sprawie nadania stopnia doktora". Powyższe skarżąca w zasadzie powtórzyła na końcu skargi. Wynika z tego, że skarżąca w istocie nie wykazała zaistnienia w sprawie przesłanek wstrzymania wykonania wskazanej decyzji w postaci niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Skarżąca we wniosku powinna przedstawić na czym konkretnie polega niebezpieczeństwo wyrządzenia szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Strona skarżąca winna tak określić ewentualną szkodę i wskazać na skutki, które trudno będzie odwrócić, by sąd administracyjny mógł stwierdzić, w oparciu o konkretne dane lub twierdzenia, że jej wielkość może być znaczna, a skutki wykonania decyzji istotnie trudne do odwrócenia. Na skarżącej spoczywa obowiązek co najmniej uprawdopodobnienia w sposób rzetelny i jasny istnienia przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. Tymczasem z wniosku skarżącej wynika jedynie, że kwestionuje ona obciążanie ją kosztami (w jej ocenie wysokimi) przeprowadzenia postępowania w sprawie nadania stopnia doktora. We wniosku skarżąca nie usiłowała nawet przekonać sądu, że wykonanie zaskarżonej decyzji w tej części (o ile w istocie taki skutek rodziłoby wykonanie zaskarżonej decyzji) stanowi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Dodatkowo w orzecznictwie zgodnie podnosi się, że wykonanie określonego w decyzji obowiązku o charakterze pieniężnym ma z natury rzeczy charakter odwracalny, bowiem w razie uwzględnienia skargi przez sąd i uprawomocnieniu się orzeczenia w tym przedmiocie, świadczenie to będzie podlegało zwrotowi. W takiej sytuacji tym bardziej na skarżącej spoczywał obowiązek takiego uzasadnienia wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, żeby sąd mógł ocenić wielkość grożącej jej szkody i charakter spowodowanych skutków. Powyższych elementów zabrakło w rozpoznawanym przez sąd pierwszej instancji wniosku, wobec czego sąd ten prawidłowo odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Jeżeli zaś chodzi o wywody sądu dotyczące braku możliwości wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, to Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym tę sprawę uznał, że wobec braku wymaganego prawem uzasadnienia przez skarżącą wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji przedwczesne byłoby wiążące wypowiadanie się na ten temat, aczkolwiek w orzecznictwie jest taki nurt (por. postanowienie NSA z 18 maja 2023 r., III OSK 857/23). Z powołanych przez sąd orzeczeń jedynie postanowienie z 16 grudnia 2016 r., I OSK 2093/16, odnosi się merytorycznie do tej kwestii. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.