III OZ 365/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Fundacji A. z siedzibą w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 maja 2025 r., sygn. akt II SA/Gl 1297/24 w przedmiocie wniosku o wyłączenie sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Tomasz Dziuka od orzekania w sprawie ze skargi Fundacji A. z siedzibą w K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 19 lipca 2024 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia postanawia: oddalić zażalenie.

Fundacja A. z siedzibą w K. (dalej: skarżąca) wniosła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z 19 lipca 2024 r. w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia. W toku postępowania skarżąca wniosła o wyłączenie od orzekania w sprawie sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Tomasz Dziuka. Postanowieniem z 5 maja 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił wniosek o wyłączenie sędziego. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wyjaśnił, że skarżąca nie wykazała okoliczności, które mogłyby wywoływać wątpliwości co do bezstronności sędziego wskazanego we wniosku o wyłączenie. Skarżąca złożyła zażalenie na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 5 maja 2025 r. zarzucając naruszenie art. 18 i art. 19 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.), a także naruszenie art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP z kwietnia 1997 r. (Dz.U. nr 78, poz. 483 ze zm.) w związku z art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach, a także zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na zażalenie B. sp. z o.o. z siedzibą w W. wniosła o jego oddalenie. Z kolei Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach w odpowiedzi na zażalenie wskazało, że kwestia wyłączenia sędziego pozostaje w wyłącznej gestii Naczelnego Sądu Administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wcześniej, wskazanych w ustawie związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Poza wypadkami wyłączenia z mocy samego prawa (art. 18 § 1 p.p.s.a.), wyłączenie sędziego następuje na wniosek wówczas, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości, co do bezstronności sędziego (art. 19 p.p.s.a.). Funkcją instytucji wyłączenia sędziego jest ochrona wymiaru sprawiedliwości oraz unikanie sytuacji, które mogłyby postawić sędziego (z przyczyn przez niego niezawinionych, a nawet od niego niezależnych) pod zarzutem kierowanych pod jego adresem nieuzasadnionych zarzutów o brak bezstronności. Podstawą wyłączenia mogą być zatem stosunki o charakterze emocjonalnym między sędzią a stroną, ale też osobiste powiązania gospodarcze, np. powiązania majątkowe lub kredytowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 października 2023 r. III OZ 451/23). Wyłączenie sędziego na tej podstawie uwarunkowane jest wystąpieniem wątpliwości popartych konkretnymi faktami. O potrzebie wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy nie może więc decydować samo subiektywne odczucie strony co do jego stronniczości, czy też, jak w tej sprawie, niewłaściwy sposób ukształtowania Krajowej Rady Sądownictwa. Należy przy tym podkreślić, że zgodnie z uchwałą składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 kwietnia 2023 r., I FPS 3/22 zakres przedmiotowy normy art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których stanowi art. 5a ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492). Instytucje te różnią się zarówno zakresem przedmiotowym, jak i procedurą stosowania. W związku z tym, w niniejszej sprawie Sąd I instancji nie mógł badać niezawisłości i bezstronności sędziego w kontekście okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu. Jednocześnie zauważyć należy, że przed rozpoznaniem wniosku, Sąd I instancji zwrócił się do skarżącej o zajęcie jednoznacznego stanowiska, czy jej wniosek jest wnioskiem o wyłączenie sędziego (zgodnie z tytułem pisma z 13 marca 2025 r. stanowiącego ten wniosek) czy też wnioskiem złożonym w trybie art. 5a p.u.s.a., w terminie 7 dni, pod rygorem uznania, że skarżąca wystąpiła o wyłączenie sędziego. Skarżąca nie odpowiedziała na to wezwanie. Oznacza to, że zarówno wobec treści pisma z 13 marca 2025 r., jak i braku odpowiedzi na powyższe wezwanie, Sąd I instancji dokonał prawidłowej kwalifikacji prawnej tego pisma. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo oddalił wniosek skarżącej o wyłączenie sędziego, powołując się przy tym na argumenty wskazane w oświadczeniu tego sędziego, a nie na argumenty skarżącej. Skarżąca nie powołała się bowiem we wniosku na żadną ustawową przesłankę wyłączenia. Zgodnie natomiast z art. 20 § 1 p.p.s.a., składając wniosek o wyłączenie sędziego należy uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Przepis powyższy nie stanowi o jakichkolwiek przyczynach, lecz o przyczynach wskazanych w art. 18 i 19 p.p.s.a. Oznacza to, że wniosek skarżącej nie zasługiwał na uwzględnienie, o czym prawidłowo orzekł Sąd I instancji. Jednocześnie oświadczenie złożone w tej sprawie przez sędziego, z którego wynika, że nie istnieje okoliczność tego rodzaju, która mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności, nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego co do jego prawdziwości. Argumentacja podniesiona w zażaleniu, zmierzająca do uznania, że osoba powołana na stanowisko sędziego przez tzw. "nową KRS" nie jest sędzią w świetle prawa, nie mogła odnieść zamierzonego skutku. W istocie zmierza do rozszerzenia bezwzględnych przesłanek wyłączenia sędziego o przesłankę niewymienioną w art. 18 p.p.s.a., co jak wskazano powyżej jest niedopuszczalne. W rozpatrywanej sprawie zarzucana wadliwość procesu powołania sędziego, nie prowadzi do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności sędziowskiej. Skarżąca nie wyjaśniła w istocie, w jaki sposób kwestia ta mogłyby znaleźć przełożenie na bezstronność sędziego. Brak wskazania wątpliwości odnoszących się do bezstronności sędziego w danej sprawie sądowoadministracyjnej powoduje, że wniosek o wyłączenie na tak sformułowanej podstawie jest bezzasadny. Z tych względów i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.