III OZ 550/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk po rozpoznaniu w dniu 24 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 6 sierpnia 2025 r., sygn. akt II SA/Ke 668/24 w sprawie ze skargi E. J. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia 6 listopada 2024 r. nr DSE3-K0918-D19270-50/24 w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach postanowieniem z 6 sierpnia 2025 r., sygn. akt II SA/Ke 668/24, na podstawie art. 178 oraz art. 232 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) odrzucił skargę kasacyjną E. J. od wyroku WSA w Kielcach z 16 kwietnia 2025 r. sygn. akt II SA/Ke 668/24 (pkt 1) oraz zwrócił skarżącemu uiszczony wpis od skargi kasacyjnej (pkt 2). W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że skarga kasacyjna podlega odrzuceniu z uwagi na nieusunięcie braku formalnego. Zarządzeniem z 18 czerwca 2025 r. pełnomocnik skarżącego został wezwany do usunięcia braków formalnych powyższej skargi kasacyjnej poprzez złożenie 2 egzemplarzy wniosku o jej rozpoznanie na rozprawie albo oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy - w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej. W wyznaczonym terminie pełnomocnik złożył 2 egzemplarze wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, jednak tylko jeden egzemplarz został podpisany. Zdaniem Sądu odpis pisma procesowego powinien odwzorowywać pełną treść składanego pisma. Nie budzi wątpliwości, że elementem treści pisma procesowego jest podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika, co wprost wynika z art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a. Odpis pisma procesowego dla zachowania zgodności co do treści z oryginałem również musi zawierać podpis. Złożenie własnoręcznego podpisu na odpisie pisma procesowego nie jest wymagane, jeżeli na odpisie odwzorowany jest własnoręczny podpis. W sytuacji natomiast, gdy na odpisie brak jest odwzorowanego własnoręcznego podpisu (np. gdy jest to wydruk komputerowy), podpis ten musi zostać złożony własnoręcznie na odpisie. Ponieważ w niniejszej sprawie nadesłany drugi egzemplarz wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie (odpis) nie zawierał podpisu pełnomocnika w jakiejkolwiek formie, nie został również poświadczony za zgodność z oryginałem, w tym zakresie nie jest zgodny co do treści z oryginałem złożonego pisma. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący, wnosząc o jego uchylenie w całości. W uzasadnieniu zażalenia podniósł, że brak odpisu pisma zawierającego wniosek o rozpoznanie skargi na rozprawie, z uwagi na jego treść procesową, nie uniemożliwiał nadania skardze kasacyjnej prawidłowego biegu, a co za tym idzie odrzucenie skargi kasacyjnej. Nie można tracić z pola widzenia konstytucyjnego prawa do sądu, które - w powiązaniu z nakazem wykładni prokonstytucyjnej - prowadzi do odrzucenia wyników wykładni zbyt rygorystycznej, zamykającej stronie drogę do rozpoznania jej sprawy przez sąd przez nadmierny formalizm. Nawet niedoręczenie odpisu pisma, w którym skarżący kasacyjnie wnosi o przeprowadzenie rozprawy albo oświadcza, że się jej zrzeka, nie wpływa na prawa i obowiązki procesowe pozostałych uczestników postępowania. Odrzucenie skargi kasacyjnej jedynie z tego powodu należy w ocenie strony uznać za nieuzasadnione. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ Sąd Wojewódzki błędnie odrzucił skargę kasacyjną z uwagi na nieuzupełnienie braku formalnego tego środka prawnego. Na wstępie zauważyć należy, iż wobec niedołączenia do skargi kasacyjnej wniosku o jej rozpoznanie na rozprawie albo oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy prawidłowo wezwano stronę do uzupełnienia tego braku. Bezsporne jest, że strona w wykonaniu wezwania do usunięcia braku formalnego nadesłała dwa egzemplarze pisma zawierającego wniosek o rozpoznanie sprawy na rozprawie, z czego tylko jeden egzemplarz był podpisany. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko, wedle którego odpis pisma powinien odwzorowywać pełną treść składanego pisma, w tym zawierać podpis lub jego odwzorowanie. Tym samym rację ma Sąd Wojewódzki, iż strona nie uzupełniła w pełni braku formalnego skargi kasacyjnej. W takiej sytuacji należało jednak rozważyć, czy brak nadesłania podpisanego odpisu pisma zawierającego wniosek o rozpoznanie sprawy na rozprawie stanowi brak istotny, który uzasadnia odrzucenie środka odwoławczego (art. 178 w zw. z art. 49 § 1 p.p.s.a.), tj. czy pismo to nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych. Zdaniem NSA w składzie orzekającym na tak postawione pytanie należy odpowiedzieć negatywnie. Stosownie do art. 181 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na rozprawie w składzie trzech sędziów, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wobec złożenia przez skarżącego kasacyjnie wniosku o przeprowadzenie rozprawy – niezależnie od stanowiska pozostałych stron – w sprawie nie została spełniona hipoteza art. 182 § 2 p.p.s.a., wedle którego "Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy". Oznacza to, iż wobec złożenia przez skarżącego wniosku o rozprawę organ nie mógłby temu wnioskowi skutecznie sprzeciwić się. Dlatego też niedołączenie prawidłowego (podpisanego) odpisu wniosku o przeprowadzenie rozprawy nie mogło być traktowane jako brak istotny. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym podziela stanowisko, że odrzucenie skargi kasacyjnej, a zatem uniemożliwienie jej merytorycznego rozpoznania, jest zbyt daleko idącą konsekwencją braku odpisu wniosku/oświadczenia o trybie postępowania. Należy mieć na uwadze, że skarżący kasacyjnie nie zawsze może skutecznie domagać się rozpoznania sprawy na rozprawie (art. 182 § 1 p.p.s.a., postanowienie NSA z 9 kwietnia 2019 r. I OSK 1287/18) bądź na posiedzeniu niejawnym (w przypadku wniosku o przeprowadzenie rozprawy złożonego przez innego uczestnika postępowania, art. 182 § 2 p.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny może też rozpoznać skargę kasacyjną na rozprawie mimo odmiennej woli stron (wyrok NSA z 17 listopada 2006 r. II FSK 1390/05). Prowadzi to do wniosku, że nawet niedoręczenie odpisu pisma, w którym skarżący kasacyjnie wnosi o przeprowadzenie rozprawy albo oświadcza, że się jej zrzeka, nie wpływa na prawa i obowiązki procesowe pozostałych uczestników postępowania. Odrzucenie skargi kasacyjnej jedynie z tego powodu należy zatem uznać za nieuzasadnione (nie znajduje tu zastosowania uchwała I OPS 13/13) – tak NSA w postanowieniu z 29 listopada 2019 r., II FZ 655/19. Jednocześnie za nieprzekonującą należy uznać argumentację, wedle której nieprzesłanie, pomimo wezwania, odpisu pisma zawierającego oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy celem jego doręczenia stronie przeciwnej, stanowi podstawę do odrzucenia skargi kasacyjnej (m.in. postanowienie NSA z 9 września 2020 r., II OZ 578/20). W takiej sytuacji odrzucenie skargi kasacyjnej jest wyrazem nadmiernego formalizmu, albowiem bezspornie żądanie strony przeprowadzenia rozprawy jest wiążące, zaś strona wykonała zarządzenie nadsyłając w zakreślonym terminie pismo wraz z jego odpisem, choć niezawierającym podpisu. Niezależnie od powyższego, uwagę zwraca fakt, iż w niniejszym postępowaniu stronami są skarżący oraz organ. Stosownie do art. 74a § 10 p.p.s.a. sąd zawsze uprawniony jest do doręczenia organowi pisma za pomocą środków komunikacji elektronicznej. W świetle orzecznictwa "Obowiązkiem sądu (...) jest zatem przesyłanie tym podmiotom pism procesowych za pomocą środków komunikacji elektronicznej, nawet tych pism, które zostały sporządzone w formie tradycyjnej. Powołane wyżej przepisy nie wskazują bowiem, że przesyłanie pism organom drogą elektroniczną ma dotyczyć wyłącznie pism wniesionych w tej formie. Skoro elektroniczna forma korespondencji z organem została wskazana przez prawodawcę jako wiodąca, to oczywistym jest, że w przypadku nadesłania przez stronę korespondencji w formie tradycyjnej, koniecznym jest przekształcenie tego dokumentu przez sąd w formę elektroniczną" (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 maja 2022 r., II OZ 266/22). Jeśli pisma wniesione do sądu w formie tradycyjnej (papierowej) podlegają przekształceniu do postaci cyfrowej, to nienadesłanie odpisu takiego pisma, celem doręczenia go organowi (lub innemu podmiotowi wymienionego w art. 74a § 10 p.p.s.a.) nie uniemożliwia nadania temu pismu prawidłowego biegu. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie.