III OZ 86/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Artur Kuś po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 1 lipca 2024 r., sygn. akt II SA/Kr 495/24 o oddaleniu wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji Burmistrza Miasta i Gminy Niepołomice z 9 stycznia 2006 r., znak: Ś i R.7621/I/1/05-06 w przedmiocie ustalenia obowiązku uiszczania opłat za opróżnianie zbiornika bezodpływowego na nieczystości ciekłe w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z 26 lutego 2024 r., znak: SKO.OL/4141/3/2024 w przedmiocie odmowy zmiany lub uchylenia decyzji postanawia: oddalić zażalenie.

M. B. (dalej: "skarżąca") w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z 26 lutego 2024 r., znak: SKO.OL/4141/3/2024 w przedmiocie odmowy zmiany lub uchylenia decyzji zawarła wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji Burmistrza Miasta i Gminy Niepołomice z 9 stycznia 2006 r., znak: Ś i R.7621/I/1/05-06 w przedmiocie ustalenia obowiązku uiszczania opłat za opróżnianie zbiornika bezodpływowego na nieczystości ciekłe, z uwagi na wydanie jej z rażącym naruszeniem prawa, z uwagi na fałszowanie dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z 1 lipca 2024 r. sygn. akt II SA/Kr 495/24 oddalił wniosek. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia powołał treść art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a."). oraz wskazał, że przepis ten musi być wykładany ścieśniająco, a zatem to na wnioskodawcy, spoczywa obowiązek wskazania i uprawdopodobnienia istnienia wymienionych powyżej przesłanek tj. niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Sąd I instancji stwierdził, że nieostre pojęcia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków wymagają konkretyzacji w dokładnie i wszechstronnie zgromadzonym materiale dowodowym, a ten powinien w szczególności przedstawić właśnie wnioskodawca. Wnioskodawca ma obowiązek wykazać istnienie konkretnych okoliczności pozwalających stwierdzić, że wstrzymanie aktu lub czynności jest zasadne i rzeczowo uzasadnić swój wniosek poprzez poparcie go twierdzeniami, tezami oraz stosownymi dokumentami na okoliczność spełnienia ustawowych przesłanek udzielenia ochrony tymczasowej. Obowiązkiem sądu jest natomiast wszechstronna i wnikliwa ocena argumentów przedstawionych przez wnioskodawcę. Sąd I instancji podkreślił, że wniosek skarżącej nie zawiera takiego uprawdopodobnienia, a jedynie stwierdzenia, które nie mogą stanowić przesłanki do wstrzymania decyzji. Powyższe postanowienie stało się przedmiotem zażalenia skarżącej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wyraziła niezadowolenie ze stanowiska zajętego przez Sąd I instancji. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie: - art. 166 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez ograniczenie uzasadnienia postanowienia do stwierdzenia braku przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a.; - art. 49 § 1 p.p.s.a. poprzez brak wezwania do uzupełnienia wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji Burmistrza Miasta i Gminy Niepołomice z 9 stycznia 2006 r. znak ŚiR.7621/I/l/05-06, w sytuacji gdy Sąd stwierdził, że skarżąca nie wykazała okoliczności wskazanych w art. 61 § 3 p.p.s.a. Podnosząc powyższe zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Na wstępie należy wyjaśnić, że w sprawie zapadł już wyrok Sądu I instancji, którym oddalono wniesioną skargę. Nie jest on jednak prawomocny, gdyż wywiedziono od niego skargę kasacyjną. W związku z tym wniesione w sprawie zażalenie podlega merytorycznemu rozpoznaniu, z tym jednak ograniczeniem, że Naczelny Sąd Administracyjny nie mógłby w takim przypadku uchylić zaskarżonego postanowienia i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji (art. 185 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.), gdyż z dniem wydania wyroku Sąd ten utracił kompetencje do orzekania w tym przedmiocie. Ewentualnie jednak Naczelny Sąd Administracyjny mógłby zastosować uprawnienia przewidziane w art. 188 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., tj. uchylić postanowienie sądu pierwszej instancji i wydać orzeczenie rozstrzygające o zasadności wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności. Z uwagi na to, że zażalenie okazało się nieusprawiedliwione, NSA nie skorzystał z takiej możliwości. Zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a., sąd może na wniosek skarżącego wstrzymać wykonanie zaskarżonego aktu, jeżeli w wyniku jego wykonania zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Wyjaśnić należy, iż instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu została powołana do tymczasowej ochrony przed negatywnymi i nieodwracalnymi skutkami, jakie taki akt mógłby dla strony wywołać, zanim zostanie zbadany przez sąd administracyjny pod kątem legalności. Odnosi się ona do sytuacji szczególnego i wyjątkowego zagrożenia, która wymaga zastosowania specjalnego rodzaju tymczasowej ochrony strony postępowania. Ciężar dowodu w zakresie wykazania powyższych okoliczności, stanowiących podstawę do wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu, spoczywa na wnioskodawcy i sprowadza się do przedstawienia konkretnych zdarzeń, które mogłyby uprawdopodobnić, że jego wykonanie faktycznie spowoduje powstanie niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub powstania trudnych do odwrócenia skutków. Niebezpieczeństwo, o którym mowa w cytowanym przepisie oznacza, że chodzi o taką szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego i wyegzekwowanego świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. W szczególności będzie to miało miejsce w takich przypadkach, gdy grozi utrata przedmiotu świadczenia, który wskutek swych właściwości nie może być zastąpiony innym przedmiotem, a jego wartość pieniężna nie przedstawiałaby znaczenia dla skarżącego, lub gdyby zachodziło niebezpieczeństwo poniesienia straty na życiu i zdrowiu. Natomiast trudne do odwrócenia skutki to takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie i przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków. Przesłanki w postaci niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, o których mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a., należy wiązać z sytuacją, która może powstać, gdy zaskarżony do sądu akt administracyjny zostanie wykonany, a następnie, na skutek uwzględnienia skargi – wzruszony. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo uznał, że wniosek skarżącej o wstrzymanie wykonania decyzji Burmistrza Miasta i Gminy Niepołomice z 9 stycznia 2006 r., znak: Ś i R.7621/I/1/05-06 w przedmiocie ustalenia obowiązku uiszczania opłat za opróżnianie zbiornika bezodpływowego na nieczystości ciekłe – nie zasługiwał na uwzględnienie. Podkreślenia wymaga, że samo złożenie wniosku o wstrzymanie wykonania aktu administracyjnego nie oznacza automatyzmu w blokowaniu realizacji wynikających z niego praw i obowiązków. W takim przypadku sąd ocenia jedynie, czy podane przez stronę okoliczności wskazują na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. W tym celu strona skarżąca winna tak określić ewentualną szkodę i wskazać na skutki, które trudno będzie odwrócić, aby sąd, w oparciu o konkretne dane, mógł stwierdzić, że jej wielkość może być znaczna, a skutki wykonania aktu istotnie trudne do odwrócenia. Zauważyć należy, iż wykonanie każdego aktu pociąga za sobą określone konsekwencje, zaś jego uchylenie powoduje, że wykonanie tego aktu okazuje się zbędne. Istotą ochrony tymczasowej jest przeciwdziałanie takim skutkom wydanego aktu, które byłyby trudne do naprawienia pomimo przywrócenia stanu sprzed jego wydania. Podkreślić należy że, uzasadnienie wniosku powinno odnosić się do konkretnych zdarzeń świadczących o tym, że w stosunku do wnioskodawcy wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu jest uzasadnione. Dokonując oceny tego rodzaju wniosku sąd musi mieć możliwość stwierdzenia – w oparciu o szczegółowe dane poparte stosownymi dokumentami – że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy ustalenie opłat za opróżnianie zbiornika bezodpływowego na nieczystości ciekłe może spowodować znaczną szkodę lub trudne do odwrócenia skutki. Złożony w tej sprawie do Sądu I instancji wniosek nie pozwalał na tego rodzaju ocenę, z uwagi na jego lakoniczne uzasadnienie. Skarżąca na etapie składania wniosku do WSA w Krakowie nie przedstawiła bowiem żadnych dokumentów, które uwiarygadniałyby zaistnienie okoliczności, o których mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a. Brak szczegółowego uzasadnienia wniosku oraz poparcia go stosownymi dowodami, które uprawdopodabniałyby zaistnienie przesłanek do zastosowania ochrony tymczasowej uniemożliwiał zatem merytoryczną ocenę wniosku przez Sąd I instancji. Należy także zauważyć, iż w przypadku, gdy strona we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu nie wskaże okoliczności uzasadniających twierdzenie, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, to nie można tego uznać za brak formalny wniosku (art. 49 § 1 p.p.s.a.), lecz za brak przesłanek udzielenia ochrony tymczasowej przez sąd, skutkujący oddaleniem wniosku. Uzasadnienie wniosku nie jest bowiem elementem obligatoryjnym, wpływającym na ważność wniosku i warunkującym jego dopuszczalność, zatem nie podlega uzupełnieniu poprzez wezwanie do uzupełnienia braków formalnych. Ma ono za zadanie jedynie wykazanie i uprawdopodobnienie zaistnienia przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu, a więc jego niezamieszczenie nie powoduje odrzucenia wniosku, a jedynie uniemożliwia ewentualną ocenę okoliczności sprawy w kontekście przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010 r., art. 61, teza 11 oraz postanowienia NSA z: 2 października 2013 r., sygn. akt I OZ 848/13 i 16 września 2014 r., sygn. akt I OZ 744/14). Podsumowując stwierdzić należy, że w toku postępowania przed Sądem I instancji skarżąca nie podała takich przesłanek, które wskazywałyby na możliwość i konieczność wstrzymania wykonania postanowienia. Również w zażaleniu nie podniosła takich okoliczności, które wskazywałyby na wadliwość zaskarżonego postanowienia. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.