III SA/Gl 297/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Gołuch, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym dnia 10 czerwca 2026 r. sprawy ze sprzeciwu J. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 5 lutego 2026 r. nr 2401-IEE.7192.14.2026.MD w przedmiocie rozłożenia na raty należności z tytułu kosztów egzekucyjnych oddala sprzeciw.

J.S. (dalej: skarżący, strona) pismem z dnia z 16 lutego 2026 r. wniósł sprzeciw na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: organ II instancji, DIAS) z 5 lutego 2026 r., nr 2401-IEE.7192.14.2026.MD UNP: 2401-26-033745, którym uchylono w całości postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. (dalej: organ I instancji, ZUS) z 1 grudnia 2025 r., nr [...] o odmowie rozłożenia na raty kosztów egzekucyjnych przypadających na rzecz organu egzekucyjnego, powstałych w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego w łącznej wysokości 1 739,52 zł i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji. W podstawie prawnej organ II instancji powołał art. 138 § 2 w związku z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 1691 zwanej dalej k.p.a.) oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 64f § 1 i art. 64e § 7 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 132). W uzasadnieniu powyższego postanowienia organ II instancji wskazał, że Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. prowadzi wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne w oparciu o własne tytuły wykonawcze z: - 26 października 2017 r., nr od [...] do [...] (doręczono w trybie zastępczym 16 listopada 2017 r.), - 10 stycznia 2018 r., nr od [...]do [...] (doręczono w trybie zastępczym 29 stycznia 2018 r.). - 23 sierpnia 2018 r., nr od [...]do [...] (doręczono w trybie zastępczym 13 września 2018 r.), - 9 stycznia 2019 r., nr od [...] do [...](doręczono Panu 4 lutego 2019 r.), - 12 marca 2019 r., nr [...] i [...](doręczono w trybie zastępczym 4 kwietnia 2019 r.), - 29 kwietnia 2019 r., nr [...] i [...](doręczono pełnoletniemu domownikowi 6 maja 2019 r.), - 24 października 2019 r., nr od [...] i [...](doręczono w trybie zastępczym 12 listopada 2019 r.), - 22 stycznia 2020 r., nr [...] i [...] (doręczono w trybie zastępczym 10 lutego 2020 r.), - 20 maja 2021 r., nr od [...] do [...] (doręczono Panu 27 maja 2021 r.), - 9 września 2021 r., nr [...] i [...] (doręczono Panu 21 września 2021 r.), - 19 października 2021 r., nr [...] (doręczono Panu 3 listopada 2021 r.), - 8 listopada 2021 r., nr [...], [...] (doręczono w trybie zastępczym 30 listopada 2021 r.), - 1 marca 2022 r., nr [...] i [...] (doręczono Panu 16 marca 2022 r.), - 25 kwietnia 2022 r., nr [...] (doręczono w trybie zastępczym 12 maja 2022 r.), - 7 sierpnia 2023 r., nr [...] i [...] (doręczono w trybie zastępczym 30 sierpnia 2023 r.), obejmujące należności z tytułu składek zusowskich za okresy w latach: 2006, 2007, 2008, 2013, 2014, 2015, 2016, 2018, 2019, 2020, 2021, 2022. Pismem z 20 października 2025 r. skarżący wniósł o rozłożenie na raty należności z tytułu kosztów egzekucyjnych. Zawiadomieniem z 12 listopada 2025 r., nr [...] organ I instancji poinformował skarżącego, o przysługującym mu prawie do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Zawiadomienie skarżący odebrał 18 listopada 2025 r. i nie skorzystał z przysługującego mu prawa. Postanowieniem z 1 grudnia 2025 r., nr [...] Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. odmówił skarżącemu rozłożenia na raty należności z tytułu kosztów egzekucyjnych. Postanowienie to zostało doręczone skarżącemu 10 grudnia 2025 r. (dowód: karty nr 193-195). Na powyższe, pismem z 15 grudnia 2025 r. skarżący złożył w terminie ustawowym zażalenie. Zażalenie wraz z aktami sprawy oraz wpłynęło do organu 9 stycznia 2026 r. Postanowieniem z 5 lutego 2026 r., nr 2401-IEE.7192.14.2026.MD UNP: 2401-26-033745 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach uchylił zaskarżone postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. z 1 grudnia 2025 r., nr [...] o odmowie rozłożenia na raty kosztów egzekucyjnych, przypadających na rzecz organu egzekucyjnego, powstałych w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego w łącznej wysokości 1 739,52 zł i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Postanowienie to doręczono skarżącemu 13 lutego 2026 r. Pismem z 16 lutego 2026 r. skarżący wniósł sprzeciw - na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach - do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W sprzeciwie skarżący nie zawarł żadnych zarzutów na ww. postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z 5 lutego 2026 r., nr 2401-IEE.7192.14.2026.MD UNP: 2401-26-033745, którym uchylono w całości postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. z 1 grudnia 2025 r., nr [...] o odmowie rozłożenia na raty kosztów egzekucyjnych przypadających na rzecz organu egzekucyjnego, powstałych w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego w łącznej wysokości 1 739,52 zł i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Skarżący wskazał jedynie, że w związku z bardzo trudną sytuacją materialno-zdrowotną, prosi o umorzenie wszystkich swoich zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W odpowiedzi na sprzeciw organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o jego oddalenie. Nadto wskazał, że skarżący nie zawarł w nim żadnych zarzutów odnoszących się do wydanego postanowienia. W takim stanie rzeczy Dyrektor Izby Administracji Skarbowej stwierdził, że rozstrzygnięcie organu I instancji nie mogło pozostać w obrocie prawnym. W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach w sprawie zaszły okoliczności uzasadniające jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie w zakresie kontrolowanym przez sąd nie jest wadliwe. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) - dalej określanej jako "p.p.s.a." - sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Natomiast w myśl art. 64a p.p.s.a. od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw, zwany dalej "sprzeciwem od decyzji". Postępowanie w przedmiocie sprzeciwu zostało znacznie uproszczone: organ administracji nie musi udzielać odpowiedzi na skargę (art. 64c § 4), w postępowaniu przed sądem nie biorą udziału uczestnicy, a jedynie strona skarżąca i organ, który wydał zaskarżoną decyzję (art. 64b § 3), sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 64d § 1). Skróceniu uległy też terminy procesowe: sprzeciw wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skarżącemu decyzji (art. 64c § 1), organ, który wydał zaskarżoną decyzję, przekazuje sprzeciw od decyzji sądowi wraz z kompletnymi i uporządkowanymi aktami sprawy w terminie czternastu dni od dnia jego otrzymania (art. 64c § 4), a sąd rozpoznaje sprzeciw od decyzji w terminie trzydziestu dni od dnia wpływu sprzeciwu od decyzji (art. 64d § 1). Przy czym, zgodnie z art. 64e p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od decyzji, ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. Należy zaznaczyć, że sąd rozpoznając sprzeciw od decyzji kasacyjnej ogranicza się wyłącznie do badania, czy doszło do naruszenia art. 138 § 2 k.p.a., w efekcie: do ustalenia, czy zaszły w sprawie wskazane w tym przepisie okoliczności uzasadniające wydanie decyzji o charakterze procesowym. Sąd nie może odnosić się do meritum sprawy w kierunku jej przesądzenia, skoro na skutek uchylenia decyzji organu pierwszej instancji, sprawa wraca do merytorycznego rozpatrzenia przed tym organem (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 maja 2017 r. sygn. akt II OSK 2219/15, Lex nr 2315542). Zgodnie zaś z powołanym przepisem art. 138 § 2 k.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Zatem uchylenie rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji do ponownego rozpoznania jest dopuszczalne wyłącznie w przypadku naruszenia przepisów postępowania, które nie doprowadziło do prawidłowego wyjaśnienia sprawy, co w konsekwencji miało istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Pamiętać także należy, że jedną z podstawowych zasad ogólnych postępowania administracyjnego jest zasada dwuinstancyjności wyrażona w art. 15 k.p.a. Zgodnie z nią każda sprawa administracyjna rozpoznana i rozstrzygnięta przez organ pierwszej instancji podlega w wyniku wniesienia przez legitymowany podmiot środka zaskarżenia, ponownemu rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu przez organ drugiej instancji. Zatem istotą postępowania odwoławczego jest ponowne rozpatrzenie sprawy w jej całokształcie przez organ wyższego stopnia. Kontrola instancyjna przez niego przeprowadzona obejmuje zarówno legalność rozstrzygnięcia sprawy przez organ pierwszej instancji, jak i dokonaną przez ten organ ocenę stanu faktycznego sprawy. Organ drugiej instancji nie może więc ograniczyć się wyłącznie do kontroli pierwszoinstancyjnego orzeczenia, lecz ma obowiązek rozpatrzenia sprawy we własnym zakresie. Uprawniony jest także, jeżeli zachodzi taka potrzeba, przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe (art. 136 k.p.a.). Oznacza to, że organ odwoławczy jest obowiązany ocenić prawidłowość decyzji pierwszoinstancyjnej nie tylko w granicach zarzutów przedstawionych w odwołaniu, lecz także pod kątem przepisów prawa materialnego i procesowego, które mają zastosowanie w sprawie rozstrzygniętej tą decyzją (wyrok NSA z dnia 1 października 2009 r., sygn. akt II FSK 658/08, publ. LEX nr 532803). Zatem w sytuacji, gdy postępowanie pierwszoinstancyjne dotknięte jest wadami, o których mowa w art. 138 § 2 k.p.a. merytoryczne rozpoznanie sprawy przez organ odwoławczy po uprzednim znacznym uzupełnieniu postępowania dowodowego naruszyłoby tą zasadę. Zdaniem Sądu organ odwoławczy trafnie uznał w rozpatrywanej sprawie, że zaistniały przesłanki do uchylenia postanowienia organu pierwszej instancji, gdyż doszło do istotnego naruszenia przez organ pierwszej instancji przepisów postępowania, a do wyjaśniania, z uwzględnieniem powyższej zasady dwuinstancyjności postępowania pozostał istotny zakres sprawy. Na marginesie Sąd zauważył, że w istocie uchylenie przez DIAS postanowienia organu I instancji pozwoli skarżącemu na wyjaśnienie kwestii które podniósł w przedmiotowym sprzeciwie. Natomiast prawidłowo zgromadzony i wszechstronnie rozważony materiał dowodowy może być podstawą rozstrzygnięcia kończącego sprawę w danej instancji. To zaś wymaga w rozpatrywanej sprawie odniesienia się do dwóch stanów prawnych (w brzmieniu do 19 lutego 2021 r. oraz od 20 lutego 2021 r.). Ponadto organ pierwszej instancji nie wypowiedział się w kwestii przedawnienia kosztów egzekucyjnych. W ocenie Sądu powyższe pozwoli na wskazanie faktów oraz przepisów, które znalazły w sprawie zastosowanie, jak również na wskazanie do kiedy koszty te mogą być dochodzone. Sąd podzielił stanowisko DIAS, iż rozstrzygnięcie organu I instancji nie mogło pozostać w obrocie prawnym ponieważ organ pierwszej instancji oparł swoje rozstrzygnięcie o przepis art. 64f ustawy egzekucyjnej, w brzmieniu mającym zastosowanie od 20 lutego 2021 r. Nadto, z akt sprawy wynika, że należności dotyczą okresów od 2007 r. do 2022 r. Natomiast organ pierwszej instancji nie wyszczególnił, za jakie konkretnie czynności egzekucyjne naliczone zostały koszty egzekucyjne w wysokości 1 739,52 zł (co składa się na łączną kwotę wyszczególnioną przy każdym z tytułów wykonawczych). W związku z powyższymi uchybieniami. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej uchylił ww. postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania temu organowi. Dlatego, w ocenie Sądu, postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach odpowiada prawu. Kierując się powyższą argumentacją Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 a § 2 p.p.s.a.