III SA/Kr 195/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Asesor WSA Magdalena Gawlikowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 14 czerwca 2023 roku sprawy ze skargi P. K. na postanowienie Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie z dnia 13 grudnia 2022 r., nr 40.4023.1.113.2022 w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy I. uchyla zaskarżone postanowienie II. zasądza od Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie na rzecz skarżącej P. K. 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania

Zaskarżonym postanowieniem z 13 grudnia 2022 r., nr 40.4023.1.113.2022 Rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie stwierdził uchybienie przez skarżącą P. K. terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego z 3 października 2022 r. znak: 891.4023.67.22.23 w sprawie skreślenia z listy studentów trzeciego roku stacjonarnych studiów pierwszego stopnia na kierunku [...], specjalność [...] w roku akademickim 2021/2022. Zaskarżone postanowienie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. Decyzją Rektora UJ z 3 października 2022 r. skreślono skarżącą z listy studentów trzeciego roku stacjonarnych studiów pierwszego stopnia na kierunku [...], specjalność [...] w roku akademickim 2021/2022. Decyzja ta, odnośnie terminu i sposobu złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zawierała następujące pouczenie: "Od niniejszej decyzji przysługuje Panu/Pani prawo złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy do Rektora UJ w terminie 14 dni od dnia jej doręczenia. Wniosek należy złożyć na Dzienniku Podawczym UJ - pokój nr [...], Collegium Novum, ul. Gołębia 24, 31-007 Kraków, lub przesłać pod wskazany adres z zachowaniem ww. terminu". Opisaną wyżej decyzję doręczono skarżącej 17 listopada 2022 r., zatem termin do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy upływał wraz z dniem 1 grudnia 2022 r. Pismem z 28 listopada 2022 roku skarżąca zwróciła się z prośbą o ponowne rozpoznanie sprawy. Skarżąca złożyła ww. wniosek, przesyłając go pocztą email na adres email organu w dniu 1 grudnia 2022 r. Następnego dnia, tj. 2 grudnia 2022 r., pracownik organu administracyjnego wystosował do skarżącej email, w którym poinformował ją, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie może zostać wniesiony drogą mailowa, zatem wniosek nie może zostać rozpatrzony. W piśmie tym wskazano jak należy nadać przesyłkę aby termin został zachowany, tj. powtórzono pouczenie zawarte w decyzji z 3 października 2022 r. o skreśleniu z listy studentów, a dodatkowo wskazano, że: "Poza wspomnianymi wyżej możliwościami wniosek może zostać złożony także za pośrednictwem systemu ePUAP". W dniu 3 grudnia 2022 r. skarżąca wniosła swój wniosek z 28 listopada 2022 r. nadając go za pośrednictwem poczty. Zaskarżonym postanowieniem z 13 grudnia 2022 r. orzeczono jak na wstępie. Na powyższe postanowienie skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Krakowie. W skardze zarzuciła naruszenie art. 129 § 2 oraz art. 134 k.p.a. poprzez uznanie, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy z 28 listopada 2022 r. złożony został z uchybieniem terminu do jego wniesienia, pomimo tego, że – jej zdaniem - brak było podstaw do stwierdzenia uchybienia terminowi do złożenia tego wniosku. W uzasadnieniu skargi skarżąca powołała się na orzecznictwo NSA , zgodnie z którym podanie (odwołanie) przesłane drogą e-mail należy traktować jako wniesione na piśmie do organu, które zawiera jednak brak formalny, bowiem nie jest opatrzone podpisem wnoszącego (art. 63 § 3 k.p.a.). W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powołując się na treść mającego zastosowanie w sprawie art. 63 § 1 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Stosownie do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2017 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sprawowana jest przez sądy administracyjne na podstawie kryterium zgodności z prawem. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli zaskarżonej decyzji sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, względnie czy zachodzi podstawa do wznowienia postępowania, nadto zobligowany jest do zbadania czy zachodzą przyczyny nieważności określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). W ocenie Sądu skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż podniesione w skardze. Zgodnie z art. 108 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2022 r. poz. 547 ze zm.) – stan prawny na dzień wydania decyzji o skreśleniu skarżącej z listy studentów, skreślenie z listy studentów następuje w drodze decyzji administracyjnej. Do decyzji tej znajdują zatem w pełni zastosowanie przepisy k.p.a., w tym przepisy rozdziału 7 "Decyzje" (zob. też J. M. Zieliński [w:] H. Izdebski, J. M. Zieliński, Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 108.). Zgodnie z treścią art. 23 ust. 4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce od decyzji administracyjnych wydawanych przez rektora służy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Za pośrednictwem art. 127 § 3 k.p.a. do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Zgodnie natomiast z treścią art. 107 § 1 pkt 7 k.p.a. decyzja zawiera pouczenie czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie oraz o prawie do zrzeczenia się odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania. Decyzja o skreśleniu skarżącej z listy studentów z 3 października 2022 r. zawierała niepełne pouczenie co do trybu wniesienia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy albowiem wskazywało ono jedynie na możliwość wniesienia bezpośrednio do organu oraz za pośrednictwem poczty. Tymczasem zgodnie z treścią art. 57 § 5 pkt 1 k.p.a. termin uważa się za zachowany, jeżeli przed jego upływem pismo zostało wysłane na adres do doręczeń elektronicznych organu administracji publicznej, a nadawca otrzymał dowód otrzymania, o którym mowa w art. 41 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych. Ponadto zgodnie z treścią art. 63 § 1 k.p.a. Podania (żądania, wyjaśnienia, odwołania, zażalenia) wnosi się na piśmie, za pomocą telefaksu lub ustnie do protokołu. Podania utrwalone w postaci elektronicznej wnosi się na adres do doręczeń elektronicznych lub za pośrednictwem konta w systemie teleinformatycznym organu administracji publicznej. Jeżeli przepisy odrębne nie stanowią inaczej, podania wniesione na adres poczty elektronicznej organu administracji publicznej pozostawia się bez rozpoznania. W ocenie Sądu pouczenie zawarte w decyzji o skreśleniu z listy studentów powinno zawierać informację o wszystkich możliwych formach wniesienia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy – także tych wnoszonych drogą elektroniczną, zwłaszcza, że skarżąca w niniejszej sprawie taką drogę wybrała. Wystosowane do skarżącej pouczenie o możliwości wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez ePUAP nastąpiło dopiero w mailu z 2 grudnia 2022 r., a zatem już po upływie terminu do wniesienia wniosku. Tymczasem zgodnie z treścią art. 112 K.p.a błędne pouczenie w decyzji co do prawa odwołania lub skutków zrzeczenia się odwołania albo wniesienia powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia. Jak wskazuje doktryna nie jest przesłanką skutecznego powołania się na powyższy przepis uprzednie zażądanie uzupełnienia lub sprostowania decyzji co do pouczenia o służących stronie środkach prawnych (art. 111). Strona nie jest także obowiązana do wykazania, że wskutek zastosowania się do pouczenia poniosła szkodę czy też zastosowanie się do pouczenia wywołało inne niekorzystne dla niej skutki prawne (zob. A. Wróbel [w:] A. Wróbel, M. Jaśkowska, Kodeks..., s. 752–753, H. Knysiak-Sudyka (red.), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. II, Opubl: WKP 2019). Zdaniem Sądu, przyjąć zatem należy, że w sytuacji, gdy decyzja zawiera pouczenie o prawie złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, lecz nie wskazuje w sposób pełny trybu, w jakim wniosek ten może zostać złożony (tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie), należy mówić o błędnym pouczeniu strony co do prawa złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a takie pouczenie nie może szkodzić stronie (por. podobnie wyrok WSA w Białymstoku z dnia 18 marca 2020 r. sygn. akt I SA/Bk 733/19, wyrok WSA w Krakowie z 15 grudnia 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 1323/21). Mając na uwadze powyższe, istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia co do skutków procesowych błędnego pouczenia w decyzji Rektora UJ z 3 października 2022 r. o prawie do złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy w kontekście zaskarżonego postanowienia, w którym stwierdzono o uchybieniu terminu do wniesienia tegoż wniosku. Mianowicie należało ocenić, czy błędne pouczenie stanowi jedynie podstawę dla skarżącej do złożenia odrębnego wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (a zatem zaskarżone postanowienie miałoby rację bytu), czy też oznacza, że taki wniosek nie jest konieczny do merytorycznego rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesionego po upływie ustawowego terminu, skoro strona została o prawie do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy pouczona w sposób wadliwy. Na tle powyższego zagadnienia wykształtowały się dwie linie orzecznicze. Zgodnie z pierwszą z nich, ochrona strony przewidziana na podstawie art. 112 k.p.a. jest wprawdzie szeroka, ale nie ma charakteru absolutnego. Błędna informacja lub brak pouczenia co do prawa, trybu, terminu i sposobu złożenia przysługujących środków prawnych nie może powodować dla strony negatywnych konsekwencji, ale też nie może stronie dawać żadnych specjalnych uprawnień naruszających ustalone prawem zasady postępowania. Brak informacji co sposobu wniesienia środków prawnych nie oznacza, że termin do złożenia stosownych środków zaskarżenia nie rozpoczyna biegu w ogóle. Tym samym art. 112 k.p.a. dla strony błędnie pouczonej stanowi gwarancję skutecznego uchylenia się od skutków uchybienia terminu stanowiącego skutek zastosowania się do błędnego pouczenia, ale przy zastosowaniu środków prawnych przewidzianych w danym postępowaniu, pozwalających na uniknięcie negatywnych konsekwencji uchybienia terminu. Takim środkiem jest złożenie wniosku o przywrócenie uchybionego terminu na skutek braku lub błędnego pouczenia (por. wyrok NSA z 14 lutego 2017 r. sygn. akt II OSK 1363/15, opub. w Lex nr 2277846; wyrok NSA z 7 września 2016 r. sygn. akt II FSK 2125/14, opub. w Lex nr 2143144; wyrok NSA z 29 sierpnia 2017 r. sygn. akt II GSK 3250/15, opub. w Lex nr 2384089; wyrok NSA z 23 maja 2013 r. sygn. akt II FSK 1804/11, opub. w Lex nr 1328800; wyrok NSA z 15 marca 2013 r. sygn. akt I OSK 1330/12, opub. w Lex nr 1339582). Druga z linii prezentuje pogląd, że wynikające z art. 112 k.p.a. błędne pouczenie o przysługującym środku zaskarżenia należy traktować na równi z brakiem pouczenia. W przypadku błędnego pouczenia o prawie do złożenia środka zaskarżenia art. 112 k.p.a. przyznaje stronie prawo do skorzystania z takiego środka w trybie i terminie wskazanym w tym pouczeniu. Powołany artykuł z mocy prawa udziela stronie ochrony prawnej, a tym samym nie ma podstaw do odsyłania strony na inną drogę ochrony prawnej (np. poprzez złożenie prośby o przywrócenie terminu), jeżeli ta ochrona jest przyznana z mocy prawa. Dla strony nie pouczonej (błędnie pouczonej), termin do jego wniesienia odwołania nie rozpoczął biegu, a więc taka strona nawet uchybiwszy terminowi do wniesienia środka zaskarżenia na skutek braku pouczenia o przysługiwaniu takiego środka, może wnieść odwołanie w każdym czasie bez potrzeby dodatkowego składania wniosku o przywrócenie terminu (por. wyrok WSA w Szczecinie z 26 września 2019 r. sygn. akt II SA/Sz 633/19, opub. w LEX nr 2729010; wyrok WSA w Szczecinie z 7 listopada 2019 r. sygn. akt II SA/Sz 632/19, opub. w LEX nr 2750432; wyrok NSA z 19 kwietnia 2012 r. sygn. akt II OSK 193/11, opub. w Lex nr 121908; wyrok NSA z 4 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 1553/11, opub. w Lex nr 1269625). Także w doktrynie wyrażane jest stanowisko, zgodnie z którym błędne pouczenie strony o braku przysługiwania środka zaskarżenia lub brak pouczenia o przysługiwaniu środka zaskarżenia nie może prowadzić do negatywnych skutków dla samej strony, która z uchybieniem terminu wniosła odwołanie. Taka strona może skutecznie wnieść odwołanie w każdej chwili, gdyż nie utraciła prawa do dopełnienia tej czynności w myśl wyraźnego przepisu prawa (A. Wróbel, (w:) Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, A. Wróbel, M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, wyd. 8, Warszawa 2020 r.). Choć opisany powyżej pierwszy wariant realizuje w pełni zasadę praworządności i równości stron względem prawa, powoduje zbyteczne, zdaniem Sądu przedłużenie procedury. Jego przyjęcie nie przekreśla bowiem prawa strony do merytorycznego rozpoznania wniesionego przez nią środka zaskarżenia, lecz zakłada, że może ono nastąpić dopiero po przywróceniu terminu do wniesienia tego środka. Konieczne jest zatem przeprowadzenie całego trybu wpadkowego, przewidzianego w art. 58 k.p.a. W opinii Sądu stanowi to zbyteczne obciążenie organu, a przede wszystkim strony, której prawa już zostały naruszone brakiem pouczenia o prawie do wniesienia środka zaskarżenia. Mając na uwadze zasady wyrażone w art. 7–9 k.p.a., Sąd opowiedział się w niniejszej sprawie za wersją korzystniejszą dla strony, zakładającą stosowanie gwarancji wynikających z art. 112 k.p.a. z mocy prawa (por. wyrok WSA w Krakowie z 13 września 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 604/19). Reasumując, Sąd I instancji uznał, że w sprawie doszło do naruszenia art. 7, art. 8, art. 9 oraz art. 112 k.p.a., które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a zatem ich stwierdzenie obligowało Sąd do uchylenia zaskarżonego postanowienia. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ odwoławczy uwzględni zaprezentowaną powyżej wykładnię art. 112 k.p.a. i rozpozna merytorycznie wniesiony przez stronę wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy z tego względu, że uchybienie terminu do jego wniesienia wynikało z braku adekwatnego pouczenia organu I instancji. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzeczono jak w pkt I sentencji wyroku. W przedmiocie kosztów orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 p.p.s.a.