III SA/Kr 411/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Niedźwiedź (spr.) Sędziowie WSA Bogusław Wolas AWSA Magdalena Gawlikowska po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 lutego 2026 r. znak 010070/680/4800675/2024 w sprawie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 sierpnia 2024 r. znak 010070/680/4800675/2024.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 10.02.2026 r. znak sprawy: 010070/680/4800675/2024 po rozpatrzeniu odwołania skarżącego – J. P. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16.08.2024 r. o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego na okres od 01.06.2024 r. do 31.05.2025 r. na dziecko I. P. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Powyższe decyzje zapadały w następującym stanie faktycznym i prawnym. Na podstawie zgromadzonej w sprawie dokumentacji organ stwierdził, że brak jest podstaw do uchylenia decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ponieważ w dniu, na który ZUS ustalił prawo do świadczenia wychowawczego, zgodnie z prawomocnym postanowieniem sądu z 27.10.2023 r. miejsce pobytu dziecka było przy matce, a więc nie sprawował skarżący faktycznej opieki nad dzieckiem zgodnie z art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Organ powołał treść art. 4, art. 13, art. 22 ustawy i wskazał, że z akt sprawy wynika, że 12.06.2024 r. złożył skarżący wniosek o świadczenie wychowawcze na okres świadczeniowy 2024/2025 na dziecko – I. P. We wniosku wskazał adres zamieszkania: ul. R. [...], [...] T. Do wniosku nie załączył żadnych dokumentów. Ponieważ w tamtym czasie był skarżący jedyną osobą ubiegającą się o świadczenie wychowawcze na dziecko, w postępowaniu automatycznym informacją z 27.06.2024 r. ZUS przyznał skarżącemu prawo do świadczenia na okres od 1.06.2024 r. do 31.05.2025 r. w wysokości 800 zł miesięcznie. Później, bo w dniu 22.07.2024 r. analogiczny wniosek złożyła matka dziecka, K. P. We wniosku matka wskazała adres zamieszkania ul. B. [...] m. [...], [...] T. Do wniosku załączyła następujące dokumenty: Postanowienie z 27.10.2023 r. Sądu Rejonowego w Tarnowie III Wydział Rodzinny i Nieletnich sygn. akt [...] na posiedzeniu niejawnym min. z wniosku K. P. o wydanie zarządzeń odnośnie dzieci W. P. i I. P. w przedmiocie o zabezpieczenie, w którym sąd postanowił ustalić miejsce pobytu dziecka I. P. przy matce. Dokument ten został opatrzony nieczytelnymi pieczęciami. Postanowienie z 27.06.2024 r. Sądu Rejonowego w Tarnowie III Wydział Rodzinny i Nieletnich sygn. akt [...], w którym sąd postanowił ustalić miejsce pobytu dziecka I. P. przy matce K. P. Min. sąd postanowił ograniczyć władze rodzicielską skarżącego nad synem do prawa pozyskiwania informacji na temat edukacji i zdrowia dziecka oraz podejmowania wspólnie z matką dziecka decyzji dotyczących jego leczenia szpitalnego i zakazać skarżącemu kontaktów z synem. Postanowienie to nie zostało opatrzone pieczęciami i klauzulą prawomocności. 22.07.2024 r. matka dziecka załączyła do ZUS pismo ogólne, w którym poinformowała, że pomimo ww. postanowień Sądu skarżący nie stosuje się do nich i w związku z tym, dziecko nadal przebywa u skarżącego, a sprawa o odebranie dziecka toczy się w sądzie. Ponieważ wniosek wpłynął od drugiej uprawnionej osoby, to ZUS ( CSR) w dniu 1.08.2024 r. wezwał skarżącego o dostarczenie dokumentów z sądu, potwierdzających sprawowanie wyłącznej lub naprzemiennej opieki nad dzieckiem. 15.08.2024 r. w odpowiedzi na powyższe wezwanie oświadczył skarżący, że od lipca 2019 roku sprawuje codzienną i faktyczną opiekę nad synem, wszelkie koszty związane z utrzymaniem dziecka ponosi on, a matka dziecka płaci alimenty na dziecko w wysokości 400 zł na miesiąc. Syn mieszka cały czas ze skarżącym pod adresem ul. R. [...], [...] T. i znajduje się pod jego opieką od dnia wyprowadzenia się jego matki w dniu 08.07.2019 r. 1.08.2024 r. matka dziecka przedłożyła do ZUS czytelne postanowienie sądowe z 27.10.2023 r. sygn. akt [...], które jest natychmiast wykonalne z dniem 27.10.2023 r. Na podstawie przedłożonego natychmiast wykonalnego postanowienia sądowego z 27.10.2023 r. zgodnie z art. 22 organ pierwszej instancji decyzją z dnia 16.08.2024 r. uchylił skarżącemu prawo do świadczenia wychowawczego na syna od 01.06.2024 r. do 31.05.2025 r., ponieważ nie sprawuje skarżący faktycznej opieki nad dzieckiem. Organ pierwszej instancji poinformował, że wypłacone świadczenie za okres od 01.06.2024 r. do 31.08.2024 r., stanowi nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze o którym mowa o w art. 25 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze jest skarżący zobowiązany wpłacić na rachunek bankowy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z którego środki zostały wypłacone. W konsekwencji treści postanowienia z 27.10.2023 r. informacją z dnia 16.08.2024 r. ZUS (CSR) poinformował matkę dziecka o przyznaniu jej świadczenia wychowawczego na syna na okres od 1 lipca 2024 r. do 31 maja 2025 r. w kwocie 800 zł miesięcznie. 4.01.2025 r. złożył skarżący kolejny wniosek o świadczenie wychowawcze na ten sam okres świadczeniowy 2024/2025 na syna. Ponieważ nastąpił zbieg prawa do świadczenia wychowawczego przez osoby uprawnione, ZUS 08.01.2025 r. wezwał skarżącego i matkę dziecka o dostarczenie dokumentów z sądu, potwierdzających sprawowanie wyłącznej lub naprzemiennej opieki nad dzieckiem. 27.01.2025 r. odpowiedział skarżący na to wezwanie i załączył: potwierdzenie przelewu z Banku [...] od matki dziecka na jego konto kwoty 400 zł tytułem alimentów na dziecko. Pismo z 27.01.2025 r. z prośbą o dołączenie wyjaśnień skarżącego do sprawy nr [...]. Podnosi w tym piśmie, że świadczenie przekazywane jest osobie nie będącej opiekunem faktycznym dziecka, a zostało uchylone prawo do świadczenia opiekunowi faktycznemu dziecka czyli skarżącemu, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem oraz że świadczenie zgodnie z ustawą ma być wypłacane opiekunowi faktycznemu dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Żąda skarżący przywrócenie prawa do świadczenia jako opiekunowi faktycznemu, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem oraz wnosi o zwrot pobranych świadczeń przez osobę nieuprawnioną i przekazanie ich na wskazany we wniosku rachunek bankowy. Matka dziecka również w dniu 19.01.2025 r. odpowiedziała na wezwanie z 08.01.2025 r. Ponownie dołączyła postanowienie sądu z 27.10.2023 r. z pieczęcią wykonalności oraz nieopatrzone pieczęciami i podpisami postanowienie sądu z dnia 27.06.2024 r. Oświadczyła, że dziecko na chwilę obecną pozostaje pod opieką skarżącego, który nie stosuje się do postanowień sądu i ogranicza matce dziecka właściwe wykonywanie władzy rodzicielskiej. Matka dziecka poinformowała, że w oparciu o postanowienie sądu z 27.10.2023 r. złożony został wniosek o przymusowe odebranie dziecka, a sprawa miała zostać rozpatrzona w dniu 1.08.2024 r., ale z powodu złożenia wniosku przez skarżącego o wyłączenie sędziny sprawę odroczono. Wniosek ten został oddalony jako bezpodstawny i kolejny termin rozprawy wyznaczony został na 18.03.2025 r. Natomiast w sprawie postanowienia z dnia 27.06.2024 r. została złożona apelacja, która miała zostać rozpatrzona 9.12.2024 r. i na ówczesny moment sąd w tej sprawie nie podjął decyzji. Sprawa została odroczona, a termin nie został ustalony. oświadczyła, że jeśli zapadną inne rozwiązania sądowe niezwłocznie o tym poinformuje ZUS. Skorzystał skarżący z przysługującego prawa i w dniu 11.09.2024 r. złożył odwołanie od zaskarżonej decyzji. W odwołaniu podnosi, że zaskarża decyzję w całości. Organ wskazał, że postanowienie z 27.10.2023 r. Sądu na posiedzeniu niejawnym min. z wniosku matki dziecka o wydanie zarządzeń odnośnie dzieci W. P. i I. P. w przedmiocie o zabezpieczenie, w którym sąd postanowił ustalić miejsce pobytu syna przy matce było natychmiast wykonalne z dniem wydania, a więc na dzień wydania zaskarżonej decyzji obowiązujące od 27.10.2023 r. Następnie, 02.10.2024 r. załączył skarżący pismo skierowane do Prezesa ZUS z prośbą o dopuszczenie dodatkowego dowodu w sprawie, tj. załączonego postanowienia Policji w Tarnowie z dnia 23 września 2024 roku o zakazie kontaktowania się matki dziecka z synem jako z osobą doświadczającą przemocy domowej, o zakazie zbliżania się do niego na odległość bliższą niż 50 metrów, jak również o zakazie wstępu do szkoły, placówki oświatowej, opiekuńczej lub artystycznych, obiektu sportowego lub miejsca pracy, i przebywania na tym terenie, co według skarżącego stanowi o braku sprawowania opieki nad synem przez matkę. Powyższy dokument został wydany w dniu 23.09.2024 r. na 14 dni i traci moc w dniu 14.10.2024 r. W świetle ustaleń dokonanych w sprawie organ uznał, że zgodnie z postanowieniem sądu z dnia 27.10.2023 r. na posiedzeniu niejawnym z klauzulą natychmiastowej wykonalności w dniu 27.10.2023 r., w okresie od 1.06.2024 r. do 31.05.2025 r. świadczenie wychowawcze na syna nie przysługuje skarżącemu, ponieważ w dniu 27.10.2023 r. było wydane orzeczenie sądowe, co do zarządzeń w zakresie opieki nad dzieckiem, tj. dziecko miało ustalone miejsce pobytu przy matce, a tym samym sąd powierzył jej sprawowanie faktycznej opieki nad dzieckiem. ZUS ustalił prawo do świadczenia wychowawczego na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. matce dziecka, wbrew woli skarżącego i zgodnie z natychmiast wykonalnym orzeczeniem sądu, czyli postanowieniem Sądu z 27.10.2023 r. Zdaniem organu, ZUS ustalając prawo do świadczenia wychowawczego w sprawach, w których wydane są postanowienia sądów opiekuńczych ustalające miejsce zamieszkania dziecka przy jednym z rodziców, zobligowany jest kierować się w tej kwestii ustaleniami dokonanymi przez sądy. Przyznanie prawa do świadczenia rodzicowi, z którym dziecko faktycznie mieszka, ale nie jest miejscem zamieszkania, które ustalił sąd opiekuńczy, oznaczałoby, że ZUS tym samym sankcjonuje stan faktyczny, który narusza orzeczenia sądu opiekuńczego, a więc byłoby działaniem naruszającym porządek prawny ustalony przez niezawisły sąd. Niewątpliwie prowadziłoby to również do sankcjonowania i premiowanie przez ZUS rodzica, który nie honoruje postanowień sądów. Dlatego faktyczne zamieszkanie dziecka z rodzicem w takich sytuacjach nie może stanowić podstawy do uznania, że skarżący spełnił warunek przyznania prawa do świadczenia wychowawczego przewidziany w art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy dziecka w wychowywaniu dzieci, dotyczący wspólnego zamieszkiwania dziecka z rodzicem. Oznacza to, że nadal w sprawie o ustalenie świadczenia wychowawczego na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. wiążące dla ZUS jest postanowienie Sądu z 23.10.2023 r., a które zostało zmienione prawomocnym postanowieniem Sądu w dniu 16.06.2025 r. ZUS jako organ administracji publicznej związany jest zapisami art. 365 § 1 k.p.c. tj. przepisu zgodnie, z którym "orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby". ZUS nie neguje, że dziecko mieszka ze skarżącym, sprawuje skarżący opiekę nad dzieckiem i ponosi koszty utrzymania dziecka, ale ZUS jest związany z wydanymi orzeczeniami sądowymi w sprawie. W tym miejscu należy wskazać, że w dokumentacji ZUS nie znajduje się orzeczenie sądowe zmieniające zarządzenia opiekuńcze ustanowione postanowieniem sądu z dnia 27.10.2023 r. w okresie świadczeniowym trwającym od 01.06.2024 r. do 31.05.2025 r. Ponieważ na postanowienie sądowe z 27.06.2024 r. o ustaleniu miejsca pobytu dziecka przy matce wniósł skarżący apelację i zażalenie na postanowienie sądu z 27.10.2023 r., Sąd Okręgowy w Tarnowie - l Wydział Cywilny wydał postanowienie w dniu 16.06.2025 r. syn. Akt [...] i syn. Akt [...]. Zgodnie z treścią postanowienia sądu z 16.06.2025 r. sąd postanowił zmienić zaskarżone apelacją postanowienie z dnia 27.06.2024 r. w taki sposób, że nadać mu następujące brzmienie: min. ustalić miejsce pobytu syna przy skarżącym i ustalić kontakty matce z dzieckiem w miejsce kontaktów określonych w Wyroku Sądu Okręgowego w Tarnowie z dnia 26.02.2020 r. sygn. akt [...] w terminach w terminach w drugą i czwartą sobotę miesiąca od godz. 15 do godz. 18. l w każdą środę od godz. 16 do godz. 18. Sąd zmienił zaskarżone zażaleniem postanowienie z dnia 27.10.2023 r. w taki sposób, że pkt 1 i 2 postanowienia zastąpić jednym punktem o następującym brzmieniu "oddalić wniosek o zabezpieczenie". Ponieważ orzeczenie sądowe z 16.06.2025 r. stało się prawomocne z dniem 16.06.2025 r. w pkt od l do III , to oznacza, że zarządzenia opiekuńcze zmieniły się od dnia 16.06.2025 r., a więc od tej daty nabywa skarżący prawo do świadczenia wychowawczego na ww. dziecko. Dlatego prawo do świadczenia nie przysługuje po ustanowieniu zarządzeń opiekuńczych względem dziecka, określonych w postanowieniu sądu z dnia z 27.10.2023 r., czyli w okresie świadczeniowym 2024/2025 od dnia 1.06.2024 r. do 31.05.2025 r., które zostały zmienione przez Sąd prawomocnym postanowieniem z 16.06.2025 r. o oddaleniu wniosku o zabezpieczenie matce. Wobec powyższego, od 01.06.2024 r. do 31.05.2024 r. prawo do świadczenia skarżącemu nie przysługuje, ponieważ zarządzenia opiekuńcze względem dziecka zostały ustanowione przez sąd w dniu 27.10.2023 r. ze wskazaniem miejsca pobytu dziecka przy matce, a na skutek zażalenia, sąd prawomocnym orzeczeniem z dnia 16.06.2025 r. oddalił wniosek o zabezpieczenie matce dziecka, a więc zgodnie z brzmieniem art. 22 powołanej ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje matce, która zgodnie z treścią postanowienia sądu z 23.10.2023 r. miała ustalony pobyt dziecka przy niej, a więc była faktycznym opiekunem dziecka. Na skutek zażalenia skarżącego, sąd prawomocnym orzeczeniem z dnia 16.06.2025 r. zmienił treść postanowienia z 23.10.2023 r. na oddalenie wniosku matki o zabezpieczenie, ale dopiero od dnia 16.06.2025 r., czyli po okresie świadczeniowym trwającym od 01.06.2024 r. do 31.05.2025 r. ustalonym przez sąd, że jest skarżący faktycznym opiekunem dziecka. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję wpłynęła skarga skarżącego J. P. Zaskarżonej decyzji zarzucił on: I. Naruszenie prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, w szczególności: 1. art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - poprzez błędne utożsamienie pojęcia "faktycznego sprawowania opieki" z formalnym ustaleniem miejsca pobytu dziecka w postanowieniu o zabezpieczeniu; 2. art. 4 ust. 2 pkt. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - poprzez jego błędna wykładnię polegająca na przyjęciu, że o prawie do świadczenia decyduje wyłącznie formalne ustalenie miejsca pobytu dziecka przez sąd, a nie faktyczne wspólne zamieszkiwanie i rzeczywiste sprawowanie opieki, art. 25 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - poprzez bezpodstawne i błędne uznanie wypłaconego skarżącemu świadczenia za okres od 01.06.2024 r. do 31.08.2024 r. - jako świadczenie nienależnie pobrane, błędne zastosowanie art. 365 § 1 k.p.c. poprzez przyjęcie, że organ jest bezwzględnie związany postanowieniem zabezpieczającym co do ustaleń faktycznych, pominięcie charakteru zabezpieczenia określonego w art. 730 § 1 k.p.c. - poprzez przyjęcie, że postanowienie Sądu wydane w trybie zabezpieczenia z dnia 27 października 2023 r. ma charakter definitywny i ostateczny co do ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem, zamiast uwzględnienia jego tymczasowego, zabezpieczającego charakteru; art. 7 Konstytucji RP poprzez działanie organu poza granicami prawa i wykreowanie dodatkowej, formalnej przesłanki przyznania świadczenia, nieprzewidzianej w ustawie, art. 72 ust. 1 Konstytucji RP poprzez całkowite pominiecie dobra dziecka, wyrażające się w przyznaniu świadczenia osobie faktycznie nie sprawującej opieki nad dzieckiem i nie ponoszącej kosztów jego utrzymania; art. 2 Konstytucji RP - poprzez naruszenie zasady demokratycznego państwa prawnego, w szczególności zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa, wskutek wydania rozstrzygnięcia o charakterze arbitralnym i wewnętrznie sprzecznym. II. Naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności: 1. art. 7, art 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. - poprzez, zaniechanie wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego i pominiecie okoliczności świadczących o rzeczywistym sprawowaniu przez skarżącego opieki nad dzieckiem, odmowę przeprowadzenia postępowania dowodowego jako "nadmiarowego i nieuzasadnionego", art. 8 § 1 k.p.a. – poprzez nieudzielanie skarżącemu informacji o podjętych działaniach w sprawie, pomimo kierowanych w tym zakresie zapytań, art. 12 i art. 35 § 1 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób przewlekły oraz dopuszczenie się bezczynności, polegającej na niezałatwieniu spraw w ustawowym terminie, podczas gdy od dnia złożenia odwołania do dnia wydania decyzji upłynęło odpowiednio 17 oraz 10 miesięcy. art. 107 § 3 k.p.a. - poprzez sporządzenie uzasadnienia w sposób niewyczerpujący, polegający na ograniczeniu się do przytoczenia treści orzeczeń sądowych w tym także postanowienia nieprawomocnego bez analizy ich charakteru prawnego. Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz decyzji organu I instancji stwierdzenie, iż decyzje zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego oraz przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów ze wszystkich zgromadzonych w postępowaniu dokumentów i materiałów dowodowych znajdujących się w posiadaniu organu ZUS, oraz dowodów załączonych do skargi, zobowiązanie organu ZUS do przyznania i wypłaty świadczenia wychowawczego na jego rzecz jako faktycznego opiekuna dziecka za okres od 01.06.2024 r. do 31.05.2025 r., w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się wyroku, zobowiązanie organu ZUS do podjęcia czynności w przedmiocie odzyskania świadczeń nienależnie pobranych przez osobę nieuprawniona matkę dziecka w okresie od 01.06.2024 r. do 31.05.2025 r. Skarżący wskazał, że od dnia 8 lipca 2019 r. dziecko wskazane we wniosku faktycznie i nieprzerwanie zamieszkuje ze skarżącym. Sprawuje on nad nim codzienną, rzeczywistą opiekę, zapewnia mu utrzymanie, ponosi wszystkie koszty związane z jego wychowaniem, edukacją i leczeniem spełniam wszelkie przestanki warunkujące przyznanie świadczenia wychowawczego. Matka dziecka nie sprawuje bieżącej ani faktycznej opieki nad dzieckiem i nie uczestniczy w jego codziennym utrzymaniu. Skarżący podkreślił, że organ nie zakwestionował, że dziecko mieszka ze skarżący, że sprawuję nad nim opiekę, że ponosi koszty jego utrzymania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył, co następuje. Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) stanowi, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143), dalej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Na wstępie należy wskazać, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Stosownie natomiast do art. 120 p.p.s.a., w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie odpowiada prawu. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10.02.2026 r. znak sprawy: 010070/680/4800675/2024 utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16.08.2024 r. o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego na okres od 01.06.2024 r. do 31.05.2025 r. na dziecko I. P. Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. 2026 poz. 508). W świetle tych przepisów nie ulega wątpliwości, że celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1 ustawy). Zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje: 1) matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a, albo 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu opiekuna faktycznego, albo 3) opiekunowi prawnemu dziecka, albo 3a) opiekunowi tymczasowemu dziecka, albo 3b) opiekunowi dziecka wskazanemu przez władze kraju pochodzenia, albo 4) dyrektorowi domu pomocy społecznej 5) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego, o których mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2025 r. poz. 49 i 1301 oraz z 2026 r. poz. 187 i 203). W myśl art. 22 ustawy w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Przepisy art. 15 ust. 2 stosuje się. Skarżący w dniu 12 czerwca 2024 r. złożył wniosek o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na okres 2024/2025, a następnie matka dziecka w dniu 22 lipca 2024 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do tego świadczenia w związku z opieką nad tym samym dzieckiem na ww. okres świadczeniowy, zachodzi zatem sytuacja, o której mowa w art. 22 zd. 3 omawianej ustawy. Na podstawie tej regulacji organ był zatem zobligowany do ustalenia, które z rodziców "faktycznie sprawuje opiekę". Tymczasem organ pierwszej instancji wskazał, że w okresie od 1.06.2024 r. do 31.05.2025 r. świadczenie wychowawcze na syna nie przysługuje skarżącemu, ponieważ w dniu 27.10.2023 r. było wydane orzeczenie sądowe, co do zarządzeń w zakresie opieki nad dzieckiem, tj. dziecko miało ustalone miejsce pobytu przy matce, a tym samym sąd powierzył jej sprawowanie faktycznej opieki nad dzieckiem. Podobnie, organ odwoławczy oparł odmowę uchylenia decyzji o uchyleniu prawa do wnioskowanego świadczenia o rozstrzygnięcie zawarte w postanowieniu z dnia 27.10.2023 r. co do ustalenia miejsca zamieszkania małoletniego syna stron. Wskazać należy, że w aktach sprawy znajdują się: Postanowienie z 27.10.2023 r. Sądu Rejonowego w Tarnowie III Wydział Rodzinny i Nieletnich sygn. akt [...] na posiedzeniu niejawnym min. z wniosku K. P. o wydanie zarządzeń odnośnie dzieci W. P. i I. P. w przedmiocie o zabezpieczenie, ustalił miejsce pobytu dziecka I. P. przy matce. Postanowienie z 27.06.2024 r. Sądu Rejonowego w Tarnowie III Wydział Rodzinny i Nieletnich sygn. akt [...] , w którym sąd ustalił miejsce pobytu dziecka I. P. przy matce K. P. Min. sąd postanowił ograniczyć władze rodzicielską skarżącego nad synem do prawa pozyskiwania informacji na temat edukacji i zdrowia dziecka oraz podejmowania wspólnie z matką dziecka decyzji dotyczących jego leczenia szpitalnego i zakazać skarżącemu kontaktów z synem. Jednakże podkreślić należy, ze organ nie zakwestionował wspólnego zamieszkiwania ojca z synem, lecz stwierdził, że poprzestał jedynie na rozstrzygnięciu sądu powszechnego. Sąd nie ma wątpliwości, że zapisy omawianej ustawy nie wykluczają sytuacji, że mimo formalnego ustalenia miejsca zamieszkania dziecka przy matce, świadczenie będzie należne ojcu, który rzeczywiście sprawuje opiekę nad dzieckiem. Z akt sprawy wyraźnie wynika, ze sama matka przyznała, iż jej syn przebywa z ojcem. Pismo ogólne z dnia 22 lipca 2024 r. oraz pismo ogólne z dnia 19 stycznia 2025 r. W aktach znajduje się także postanowienia Policji w Tarnowie z dnia 23 września 2024 roku o zakazie kontaktowania się matki dziecka z synem jako z osobą doświadczającą przemocy domowej, o zakazie zbliżania się do niego na odległość bliższą niż 50 metrów, jak również o zakazie wstępu do szkoły, placówki oświatowej, opiekuńczej lub artystycznych, obiektu sportowego lub miejsca pracy, i przebywania na tym terenie. Powyższy dokument został wydany w dniu 23.09.2024 r. na 14 dni i traci moc w dniu 14.10.2024 r. Zdaniem Sądu powyższe oświadczenia matki dziecka, postanowienie policji oraz oświadczenia skarżącego stanowią o braku sprawowania opieki nad synem przez matkę. Sąd wskazuje, ze jednocześnie, wobec nałożonego przez ustawodawcę na organ obowiązku - ustalenia, które z rodziców "faktycznie sprawuje opiekę", organ dysponował, wskazanym wyraźnie, w przypadku zbiegu prawa rodziców do świadczenia wychowawczego, uprawnieniem zwrócenia się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, "w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem" (art. 22 zd. 3 ustawy). Organ zaniechał przeprowadzenia wywiadu w miejscu zamieszkania skarżącego, mimo obowiązku ustalenia kto sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem. Już na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego, na wezwanie organu skarżący wyjaśniał, że sytuacja lipca 2029 r. nie uległa zmianie, syn nadal zamieszkuje z ojcem. Skarżący podkreślił, że matka dziecka nie ponosi kosztów utrzymania dziecka, koszty te ponosi wyłącznie skarżący, matka płaci jedynie alimenty w wysokości 400 zł. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ stwierdził, że skarżący nie spełnia warunków do uchylenia decyzji o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego. Zdaniem Sądu, za błędną należy uznać wykładnię art. 4 ust. 2 pkt 1 i art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, uznającą, że przesłanka wspólnego zamieszkiwania, utrzymywania dziecka (art. 4 ust. 2 pkt 1) i sprawowania nad nim faktycznej opieki (art. 22 zda. 3) wynika wyłącznie z orzeczeń sądowych dotyczących wykonywania pieczy i władzy rodzicielskiej, a nie jest związana z rzeczywistym zamieszkiwaniem i sprawowaniem opieki nad dzieckiem (podobnie m.in. wyroki: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 listopada 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 186/24, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 5 lutego 2025 r., sygn. akt II SA/Łd 867/24). Obowiązkiem organów było zatem ustalenie czy dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki czy ojca. Określenie "miejsce zamieszkania", o którym mowa w art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy, dotyczy miejsca faktycznego przybywania dziecka u danego rodzica i ponoszenia przez tego rodzica kosztów utrzymania. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny, skoro przesłanką przesądzającą o uprawnieniu rodzica do przedmiotowego świadczenia jest faktyczne sprawowanie opieki nad dzieckiem, to ocena stanu faktycznego nie może opierać się wyłącznie na treści wyroku sądu rozwodowego, a wykładnia językowa, systemowa i celowościowa art. 4 ust. 1 i 2 pkt 1 i 2 oraz art. 22 zd. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, ten pogląd umacnia. Wówczas organy nie są związane w tym zakresie sformułowaniem zawartym w wyroku ustalającym miejsce zamieszkania dziecka przy jednym rodzicu (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 września 2025 r. sygn. akt I OSK 2198/23). Ustalenia odnośnie do faktycznego miejsca pobytu dziecka powinny być poczynione nie tylko w oparciu o zapadłe orzeczenia, gdyż sytuacja faktyczna różniła się od sytuacji prawnej. Z uzasadnień postanowień wynika, że wprawdzie miejsce pobytu małoletniego jest ustalone przy matce, lecz faktycznie od lipca 2019 r. małoletni przebywa pod bieżącą pieczą ojca. Należało zatem uznać tę okoliczność za istotną dla uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego wobec treści art. 4 ust. 2 pkt 1 w związku z art. 22 u.p.p.w.d., których przesłanką jest wspólne zamieszkiwanie dziecka z rodzicem i pozostawanie na utrzymaniu tego rodzica. Z przywołanych regulacji wynika, że przesłanką przyznania uprawnionemu świadczenia wychowawczego jest niewątpliwie wspólne zamieszkiwanie z dzieckiem i utrzymywanie dziecka. Wspólne zamieszkiwanie z dzieckiem jest przy tym rozumiane jako fizyczne przebywanie dziecka u tego rodzica (opiekuna), który sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem i faktycznie ponosi koszty utrzymania dziecka. Podkreślić trzeba, że aby matka lub ojciec dziecka uzyskali prawo do świadczenia wychowawczego, to dziecko, którego wniosek dotyczy, musi z danym rodzicem nie tylko zamieszkiwać, ale także pozostawać na jego utrzymaniu. Warunek wspólnego zamieszkiwania i pozostawania przez dziecko na utrzymaniu matki albo ojca musi zostać spełniony jednocześnie, nie wystarczy bowiem jedynie wspólne zamieszkiwanie dziecka z matką albo ojcem albo tylko pozostawanie dziecka na utrzymaniu matki albo ojca (por. M. Kucharska [w:] Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Komentarz, wyd. II, red. J. Blicharz, J. Glumińska-Pawlic, L. Zacharko, LEX/el. 2019). Do takiego samego rezultatu prowadzi wykładnia celowościowa, skoro "Celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych." (art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d.). Komentatorka podkreśla, że "...ustawowe wskazanie celu świadczenia jest wyraźną deklaracją intencji prawodawcy i wskazówką interpretacyjną co do całości ustawy (w zakresie wykładni wspólnego zamieszkiwania - wyrok WSA w Gliwicach z 17.10.2017 r. IV SA/Gl 371/17, Lex 2394394; wyrok WSA w Poznaniu z 28.3.2018 r. II SA/Po 1156/17, Lex 2478245, aprobowane przez M. Kucharską). ... ustawodawca nakłada na organy administracji normę zadaniową obligującą do jak najpełniejszej realizacji tego celu. Dla uzyskania świadczenia wychowawczego nie zawsze będzie więc decydujące znaczenie miało prawne miejsce zamieszkania dziecka w rozumieniu art. 26 K.c. W okolicznościach niniejszej sprawy organ błędnie przyjął, że przesłanka warunkująca prawo do świadczenia wychowawczego, a więc w konsekwencji do uchylenia prawa do świadczenia wynika wyłącznie z zapadłych orzeczeń sądowych. Organ pominął kryterium faktyczne, tj. faktyczne wspólne zamieszkiwanie z dzieckiem i faktyczne utrzymywanie dziecka. Podkreślić trzeba, że także w przypadku sprzeczności ustaleń co do tego, z którym z rodziców dziecko faktycznie mieszka z ustaleniami zawartymi w orzeczeniach sądowych należy odróżnić miejsce faktycznego pobytu dziecka od miejsca jego zamieszkania w znaczeniu prawnym (por. prawomocny wyrok WSA w Warszawie z 15 grudnia 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 2501/21). Organ dokonały zatem błędnej wykładni art. 4 ust. 2 pkt 1 w związku z art. 22 u.p.p.w.d., uznając, że przesłanka wspólnego zamieszkiwania i utrzymywania dziecka wynika wyłącznie z orzeczeń sądowych, a nie jest związana z rzeczywistym zamieszkiwaniem i sprawowaniem opieki nad dzieckiem. Stwierdzone naruszenie prawa materialnego miało wpływ na wynik sprawy bowiem organy obu instancji wyłącznie na podstawie orzeczeń sądowych uznały, że skarżącemu nie przysługiwało prawo do świadczenia wychowawczego i w związku z powyższym uchyliły mu prawo do świadczenia wychowawczego. Zauważyć należy, że chociaż świadczenie wychowawcze przysługuje osobie uprawnionej, to w istocie świadczenie to służy dziecku. W sprawie doszło zatem niewątpliwie do naruszenia art. 4 ust. 2 pkt 1 i art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w tym stanie sprawy uznając, że skarga jest usprawiedliwiona, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą.