III SA/Kr 58/26

|Dnia 28 kwietnia 2026 r. | Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Katarzyna Marasek-Zybura, Asesor: WSA Magdalena Gawlikowska, Sędzia: WSA Janusz Kasprzycki (spr.), Protokolant: specjalista Bożena Piątek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2026 r., sprawy ze skargi R. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 19 listopada 2025 r. nr SKO.AL/4112/93/2025 w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia wynikającego z wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz skarżącego R. Ł. 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Zaskarżoną przez R. Ł., zwanego dalej skarżącym, decyzją z dnia 19 listopada 2025 r. nr SKO.AL/4112/93/2025, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, działając na podstawie art. 27, art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2025 r., poz.438, zwanej dalej jako ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów) oraz art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572, zwanej dalej w skrócie - k.p.a.) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 18 sierpnia 2025 r. nr SO-06.8325.1.49.26.2019-1/25 w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia wraz z ustawowymi odsetkami, wynikającego z wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Decyzją z dnia 18 sierpnia 2025 r. Prezydent Miasta Krakowa odmówił skarżącemu umorzenia zadłużenia w łącznej wysokości 51.728,74 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, wynikającego z wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej K. Ł. w okresie od dnia 1 października 2008 r. do dnia 31 sierpnia 2015 r. oraz na rzecz osoby uprawnionej G. Ł. w okresie od dnia 1 października 2008 r. do dnia 30 listopada 2014 r. W uzasadnieniu tej decyzji organ przedstawił przebieg postępowania w sprawie, począwszy od złożenia przez skarżącego w dniu 30 maja 2025 r. prośby o umorzenie zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami oraz zaliczki alimentacyjnej na podstawie art. 30 ust. 2 ww. ustawy, tj. z uwagi na trudną sytuację zdrowotną i finansową. Postanowieniem z dnia 6 czerwca 2025 r. odmówiono skarżącemu wszczęcia postępowania w zakresie wniosku dotyczącego umorzenia zadłużenia z tytułu wypłaty zaliczek alimentacyjnych. Organ ustalił, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, mieszka u "córki znajomej" w domu, który jest jej własnością. Nie ponosi żadnych zobowiązań za pobyt w jej domu. Ww. nie podał powodu, dla którego odstąpiono od pobierania od niego odpłatności za zamieszkanie w ich domu. Na chwilę obecną jedynym dochodem skarżącego są świadczenia rentowe otrzymywane z ZUS w kwocie 1556,81 zł wg. skarżącego lub 1897,53 zł wg. informacji GOPS i dołączonego wydruku z ZUS. Zgodnie z przedłożonym wyrokiem Sądu Okręgowego w Krakowie skarżący jest uprawniony do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy od 1 maja 2023 r. na stałe. Według oświadczeń skarżącego - nie posiada on żadnego orzeczenia o niezdolności do pracy czy orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Jako główne miesięczne obciążenie budżetu domowego skarżący wskazał wydatki na jedzenie w kwocie ok. 400,00 zł, leki ok. 100,00 zł, ubrania ok. 100,00 zł, telefon - 60,00 zł oraz pozostałe ok 100,00 zł. Organ ustalił nadto, że wobec skarżącego prowadzone jest od 2004 r. postępowanie egzekucyjne z tytułu należności alimentacyjnych - ze świadczenia rentowego wypłacanego przez ZUS. Aktualna kwota potrącenia wynosi 920,08 zł i po odliczeniu kosztów komorniczych jest w całości przekazywana na spłatę zadłużenia z tytułu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Do dyspozycji skarżącego pozostaje kwota 977,45 zł. Na podstawie art. 30 ust. 2 ww. ustawy organ stwierdził brak podstaw do o umorzenie zadłużenia wynikającego z wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych. Organ zauważył, że ww. nigdy nie kwestionował ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ani wynikającego z tego tytułu zadłużenia. Nigdy nie wnosił też o zmianę orzeczenia sądowego w powyższym zakresie poprzez obniżenie lub uchylenie alimentów ze względu na sytuację dochodową czy zdrowotną. Skarżący był więc w pełni świadomy nie tylko narastającego zadłużenia, ale także konieczności spłaty zobowiązań. Nadto od września 2004 r. dokonywał wpłat, chociaż nie pokrywały one zasądzonych alimentów. Organ podkreślił, że o możliwości umorzenia zadłużenia nie decyduje dochód strony, a sytuacja, w jakiej się ona znalazła; świadczenie takie powinno być udzielone w okolicznościach zupełnie wyjątkowych. Rolą organu rozpatrującego wniosek o umorzenie jest wnikliwe ustalenie, w jakiej sytuacji osobistej, rodzinnej, życiowej, majątkowej znajduje się dana osoba. Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych "szczególne przypadki, muszą być tak wyraziste i odbiegające od sytuacji innych osób ubiegających się o umorzenie, że uzasadniają przyznanie tej szczególnej formy. Obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców, alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka poprzez zapewnienie środków na jego godziwe utrzymanie, wychowywanie czy też edukację. Dobro dziecka jest wartością najwyższą, podlegającą ochronie ze strony państwa. Ponadto wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego lub świadczeń z nim związanych mają charakter wyjątkowy i jako takie zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi powinny być interpretowane w sposób ścisły, a nierozszerzający. Organ zauważył, że według skarżącego niewywiązywanie się z płacenia alimentów w pełnej wysokości, a tym samym powstanie zadłużenia było wynikiem ciągłego podwyższania zasądzonych alimentów przez matkę dziecka. Natomiast z materiału dowodowego wynika, że alimenty zostały zasądzone w 11 czerwca 2003 r. w wysokości 350,00 zł na K. oraz w wysokości 450,00 zł na G. i zostały podwyższone tylko raz i tylko na K. w 8 stycznia 2010 r. do kwoty 600,00 zł. Wysokość zasądzonych alimentów trudno uznać za wysoką i zgodnie z orzeczeniem sądu była w zasięgu możliwości finansowych skarżącego, czego ww. nigdy nie negował poprzez wnioskowanie o obniżenie alimentów. Z kolei podnoszony we wniosku zły stan zdrowia uniemożliwiający spłatę zadłużenia uległ pogorszeniu długo po powstaniu zadłużenia (przyznanie renty w 2023 r., a zakończenie wypłat świadczeń z funduszu alimentacyjnego nastąpiło w 2015 r.). Z powyższego wynika, że skarżący miał możliwości regulowania zasądzonych alimentów oraz mógł podjąć realne działania mające na celu spłatę powstałego zadłużenia przed pogorszeniem się jego stanu zdrowia, na przykład poprzez zwrócenie się o jego spłatę w ratach. Tak więc obecny stan jest wynikiem decyzji skarżącego, a nie losowego przypadku, na który skarżący nie miałby wpływu. Zdaniem organu, mając na uwadze powyższe okoliczności, umorzenie zadłużenia byłoby sprzeczne z interesem społecznym, promowałoby bowiem uchylanie się od płacenia alimentów lub płacenia w pełnej wysokości, a potem przerzucenie powstałych kosztów utrzymania własnych dzieci na społeczeństwo w przypadku. Zasadą winno być nieprzerzucanie ciężaru spełniania świadczeń alimentacyjnych na całe społeczeństwo, którego członkowie jako podatnicy musieliby w ten sposób zastępować inne podmioty w wypełnianiu ich obowiązków alimentacyjnych. W związku z tym umorzenie na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy, powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy z uwagi na trudną sytuację dochodową, przy uwzględnieniu też sytuacji rodzinnej, spłata zobowiązań może zagrozić egzystencji zobowiązanego. Według organu, w rozpatrywanej sprawie takie okoliczności nie występują. Co prawda skarżący podnosi, że po potraceniu przez komornika sądowego pozostaje mu kwota 806,00 zł i że jest to kwota poniżej progu ubóstwa (z dokumentów wynika, że jest to kwota 977,45 zł i jest to powyżej wskazanego progu), jednak skarżący nie ponosi kosztów zamieszkania, a ponadto mimo tak trudnej sytuacji dochodowej nie zwrócił się o udzielenie pomocy do Ośrodka Pomocy Społecznej. Co więcej, z jednej strony skarżący podnosi, że dysponując tak niskimi środkami finansowymi nie jest wstanie zaspokoić wszystkich swoich podstawowych potrzeb, a z drugiej strony nieregularne dokładanie się do utrzymania dwójki dzieci w łącznej wysokości 400,00 zł miesięcznie uważa za wystarczające. Zdaniem organu dołączony materiał dowodowy wskazuje jedynie, że skarżący z uwagi na schorzenia w znacznym stopniu utracił zdolność do wykonywania pracy zgodnej z posiadanymi przez nią kwalifikacjami, ale nadal może wykonywać pewne rodzaje pracy. Nie wyklucza więc to możliwości podejmowania przez niego zatrudnienia. Niewątpliwie podjęcie przez skarżącego zatrudnienia, nawet w niewielkim wymiarze znacznie polepszyłoby jego sytuację dochodową. Od powyższej decyzji odwołanie wniósł skarżący. Wymienioną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że jego zdaniem, materiał dowodowy pozwala na ustalenie wszystkich istotnych elementów stanu faktycznego, które dotyczą sytuacji rodzinnej, dochodowej i zdrowotnej skarżącego. Organ pierwszej instancji wzywał skarżącego do złożenia w sprawie wyjaśnień, a zatem miał on możliwość przedstawienia wszystkich argumentów, które jego zdaniem przemawiają za zasadnością uwzględnienia jego wniosku dotyczącego umorzenia zadłużenia wobec funduszu alimentacyjnego. W związku z powyższym brak jest podstaw do przeprowadzenie uzupełniającego dowodu z zeznań skarżącego na okoliczność sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej. Ponadto w swoim odwołaniu skarżący nie uprawdopodobnił, że jego wyjaśnienia dostarczą nowych, przełomowych informacji, które w innym świetle przedstawią jego sytuację rodzinną i dochodową. W tych okolicznościach niecelowe jest również przeprowadzenie rozprawy administracyjnej, gdyż materiał dowodowy pozwala na podjęcie merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Zdaniem Kolegium skoro skarżący wnioskował o umorzenie należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, to powinien przedstawić argumenty i dowody, które przekonają organy orzekające w sprawie, że wniosek zasługuje na uwzględnienie. Skarżący powinien więc podać okoliczności obrazujące całościowo jego sytuację materialną, dochodową, zdrowotną i rodzinną, które podlegają swobodnej ocenie organów na podstawie art. 80 k.p.a. W tym zakresie powinien również udzielić wyjaśnień na żądanie organów, które mają bezpośredni związek z jego sytuacją dochodową. Po stronie organów administracyjnych nie ciąży obowiązek aktywnego poszukiwania z urzędu dowodów w zakresie wykazania przez stronę warunków przyznania wnioskowanej ulgi w postaci umorzenia należności. Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, że w sprawie nie występują nadzwyczajne czy losowe okoliczności, które uzasadniałyby umorzenie należności z tytułu wypłaconych przez Prezydenta Miasta Krakowa świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że: 1. Skarżący ma duże zadłużenie z tytułu wypłaconych przez Prezydenta Miasta Krakowa świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jest to kwota 51.728,74 zł wraz z ustawowymi odsetkami (na dzień 18 sierpnia 2025 r.). Zadłużenie stale rośnie. Skarżący w przeszłości nie wywiązywał się z płacenia alimentów w pełnej wysokości, pomimo tego, że ich wysokość określał wyrok sądowy. Nigdy nie występował o obniżenie alimentów, co pozwala domniemywać, że były one w zasięgu jego możliwości finansowych. Trafnie wskazał organ pierwszej instancji, że podnoszony we wniosku zły stan zdrowia uniemożliwiający rzekomo spłatę zadłużenia uległ pogorszeniu długo po powstaniu tego zadłużenia (przyznanie renty w 2023 r., a zakończenie wypłat świadczeń z funduszu alimentacyjnego nastąpiło w 2015 r.). W związku z powyższym, logiczny jest wniosek, że skarżący miał możliwości regulowania zasądzonych alimentów oraz mógł podjąć realne działania mające na celu spłatę powstałego zadłużenia przed pogorszeniem się jego stanu zdrowia, na przykład poprzez zwrócenie się o jego spłatę w ratach. Tak więc obecny stan zadłużenia wobec jest wynikiem decyzji skarżącego, a nie losowego przypadku. 2. Skarżący uzyskuje stały dochód w postaci renty z ZUS w wysokości 1556,81 zł. Aktualna kwota potrącenia wynosi 920,08 zł i po odliczeniu kosztów komorniczych jest w całości przekazywana na spłatę zadłużenia z tytułu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Ww. w miesiącu lipcu 2025 r. zadeklarował łączne wydatki w wysokości 760,00 zł. Nie ponosi kosztów utrzymania mieszkania z którego korzysta na zasadzie użyczenia. Z oświadczenia majątkowego dłużnika alimentacyjnego wynika, że nie jest on właścicielem nieruchomości, ruchomości i nie posiada zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych. 3. Skarżący nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej, czyli przy wykorzystaniu posiadanych środków finansowych i uzyskiwanych dochodów jest w stanie zaspokoić swoje niezbędne potrzeby bytowe. 4. Skarżący nie posiada aktualnie innych osób na swoim utrzymaniu. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. 5. Skarżący nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Z uwagi na schorzenia w znacznym stopniu utracił zdolność do wykonywania pracy zgodnej z posiadanymi przez niego kwalifikacjami, ale nadal może wykonywać pewne rodzaje pracy. Nie jest całkowicie niezdolny do pracy. Nie ma więc przeciwskazań do tego, aby ww. mógł uzyskiwać dodatkowe dochody, które mógłby przeznaczyć na spłatę należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych. 6. Wypłata świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie jest już realizowana, a postępowanie egzekucyjne bieżących alimentów zostało umorzone. Kolegium podkreśliło, że posiadane schorzenia, niskie dochody, nie mogą automatycznie przesądzić o umorzeniu przedmiotowych należności, gdyż art. 30 ust. 2 ww. ustawy nie przewiduje, by okoliczności te same w sobie, z pominięciem rzeczywistej sytuacji dłużnika alimentacyjnego, stanowiły oderwaną przesłankę umorzenia należności powstałych z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych. Aktualnie skarżący posiada regularne dochody, które w przyszłości być może pozwolą także na spłatę zadłużenia wobec funduszu alimentacyjnego. Przedwczesnym byłoby więc stwierdzenie, że nie ma żadnych perspektyw i rokowań na poprawę jego sytuacji w przyszłości i spłatę zadłużenia przynajmniej jego części. W związku z tym umorzenie przedmiotowych należności byłoby przedwczesne i sprzeczne z interesem społecznym. Obecna sytuacja finansowa skarżącego stwarza realną szansę na spłatę zadłużenia w przyszłości lub w formie układu ratalnego z wielkością rat dopasowanych do jego możliwości. Co prawda sytuacja zdrowotna i dochodowa skarżącego nie jest komfortowa, to jednak źródłem problemu są wcześniejsze zachowania skarżącego, a dokładniej zaniechania w regularnym płaceniu zobowiązań alimentacyjnych na dzieci. W związku z powyższym jego obecna sytuacja nie jest wynikiem zdarzeń losowych czy też czynników obiektywnych, niezależnych od dłużnika alimentacyjnego. Kolegium podniosło również, że zobowiązania alimentacyjne (rodziców w stosunku do ich dzieci) maja charakter obligatoryjny, a zwolnienie z obowiązku alimentacyjnego (lub świadczeń z nim związanych) mają charakter wyjątkowy. W świetle art. 30 ust. 2 ustawy umorzenie, a zatem całkowita rezygnacja z egzekucji należności, stanowi najdalej idącą formę pomocy dla dłużników, stanowi wyjątek od określonego w art. 27 ust 1 ww. ustawy obowiązku zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami. Obowiązek alimentacyjny obciąża rodziców nie tylko, gdy ich sytuacja życiowa i materialna jest dobra, ale także wówczas, kiedy borykają się z problemami zdrowotnymi, mają niskie dochody lub są pozbawieni stałego źródła dochodu. Na poparcie swojego stanowiska Kolegium powołało orzecznictwo sadów administracyjnych. W dalszej kolejności Kolegium pouczyło o możliwości ubiegania się w przyszłości o umorzenie zaległości z funduszu alimentacyjnego na podstawie art. 30 ust. 1 ww. ustawy. W związku z powyższym, przy odpowiednio długim okresie regularnych wpłat zaległości z funduszu alimentacyjnego skarżący będzie mógł ubiegać się o umorzenie odpowiednio o 30%, 50% lub 100% zadłużenia. Jednocześnie wskazało, że w przypadku zmiany sytuacji dochodowej i rodzinnej, skarżący będzie mógł złożyć kolejny wniosek o zastosowanie jednej z ulg przewidzianych w art. 30 ust. 2 ww. ustawy. W skardze na powyższą decyzję skarżący zarzucił organowi naruszenie przepisów: 1) art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez niewłaściwe uznanie, że sytuacja rodzinna i dochodowa skarżącego nie pozwala na umorzenie w całości, bądź w części zobowiązań z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w sytuacji której niewątpliwie skarżący nie ma możliwości polepszenia swojej sytuacji materialnej obecnie ani w przyszłości, a to w szczególności z uwagi na jego stan zdrowia, co jest okolicznością za którą skarżący nie ponosi odpowiedzialności, a co zostało całkowicie pominięte przez organ odwoławczy, art. 10 § 1 k.p.a. poprzez niezapewnienie skarżącemu czynnego udziału w postępowaniu i wypowiedzenia się w zakresie zebranych materiałów i dowodów, co skutkowało pozbawieniem go prawa do czynnego udziału w postępowaniu 2) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez niedokonanie prawidłowej oceny materiału dowodowego, w szczególności dołączonych przez skarżącego dokumentów potwierdzających jego twierdzenia, co skutkowało wydaniem arbitralnego rozstrzygnięcia o odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wywiedzenia w tym zakresie błędnych wniosków, pomimo że materiał dowodowy zgromadzony przedmiotowej sprawie nie dawał podstaw do poczynienia takich ustaleń. Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu odwoławczego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Przedmiotem rozstrzygnięcia przez organy obydwu instancji w rozpatrywanej sprawie sądowoadministracyjnej była odmowa umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych. Decyzja wydawana na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 wrzenia 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2025 r., poz. 438, zwanej dalej ustawą o pomocy osobom uprawnionym do alimentów) jest decyzją uznaniową, a w konsekwencji kontrola jej legalności jest dokonywana przez Sąd w ograniczonym zakresie. Jak słusznie wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny, polega ona na zbadaniu, czy przed podjęciem decyzji organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 27 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1011/20, CBOSA). Kontrolując legalność aktu, Sąd ocenia, czy w sprawie zachodziły warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej (tak: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2429/14, CBOSA). Sądowa kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do zbadania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, tzn. czy organy obu instancji prawidłowo zebrały materiał dowodowy i rozważyły wszelkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór możliwości rozstrzygnięcia w zakresie umorzenia bądź odmowy umorzenia należności, Sąd nie ocenia decyzji z punktu widzenia jej słuszności (por. wyrok WSA w Krakowie z 14 listopada 2012 r., sygn. akt III SA/Kr 3/12, wyrok NSA z dnia 7 lipca 2015 r., I OSK 13575/14, CBOSA). W ocenie Sądu, decyzje organów obydwu instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z funduszu alimentacyjnego, czy rozłożenia na raty, następuje przy uwzględnieniu sytuacji rodzinnej i dochodowej skarżącego. Jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, w ramach rozstrzygnięcia wniosku o zastosowanie ulgi w postaci umorzenia należności, konieczne jest ustalenie sytuacji dochodowej, rodzinnej i zdrowotnej dłużnika alimentacyjnego. Organ ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia, przy czym powinno ono zapaść po wnikliwym wyjaśnieniu i rozważeniu wszystkich istotnych okoliczności sprawy oraz zostać szczegółowo uzasadnione, zgodnie z art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r., poz. 1691, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.). Decyzje odmowne dla wnioskodawcy powinny być uzasadniane w sposób jasny i przekonujący, a także winny zawierać precyzyjne wyjaśnienie przesłanek, którymi kierował się organ przy załatwieniu sprawy (por. wyrok NSA z dnia 30 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 3528/18, CBOSA). Przy ocenie przesłanek umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego istotna jest nie tylko okoliczność, czy dłużnik aktualnie może wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ale i to, czy w przyszłości dłużnik będzie mógł spłacać dług alimentacyjny (tak wyrok NSA z dnia 29 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 324/19, CBOSA). Tymczasem w rozpatrywanej sprawie orzekające organy nie dokonały właściwej i rzetelnej oceny stanu zdrowia skarżącego w kontekście możliwości jego pracy w celu zniwelowania powstałego zadłużenia, a w konsekwencji nie dokonały analizy możliwości spłaty zaległości w przyszłości. Sąd podziela pogląd wyrażony w orzecznictwie, że w szczególności decyzje odmowne (negatywne) powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Zgodnie z zasadą przekonywania wyrażoną w art. 11 k.p.a., z decyzji musi zatem wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 2 grudnia 2020 r., sygn. akt VIII 665/20, CBOSA). Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Uchybienie przez organy normom zawartym w przepisach art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. ma miejsce wówczas, gdy wbrew obowiązkowi należytego wyjaśnienia sprawy nie ustalają one faktów czy zdarzeń, które mają znaczenie dla załatwienia sprawy, czyli mają znaczenie dla zastosowania określonej normy prawa materialnego, przyznającej stronie konkretne uprawnienie lub przewidującej jej obowiązek publicznoprawny (tak: wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 2020 r., sygn. akt II OSK 445/19). W ocenie Sądu organy nie dokonały kluczowych dla sprawy ustaleń oraz oceny sytuacji rodzinnej i dochodowej skarżącego z punktu widzenia przesłanek umorzenia, należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a zatem zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stwierdzenie, że zła sytuacja zdrowotna skarżącego uniemożliwiająca mu spłatę zadłużenia uległa pogorszeniu długo po powstaniu zadłużenia (przyznanie renty w 2023 r., a zakończenie wypłat świadczeń z funduszu alimentacyjnego nastąpiło w 2015 r.), nie jest trafne. To że skarżący miał możliwość uregulowania zasądzonych alimentów oraz mógł podjąć realne działania mające na celu spłatę powstałego zadłużenia przed pogorszeniem się jego stanu zdrowia, na przykład poprzez zwrócenie się o jego spłatę w ratach, nie jest zasadne. Organ przecież ocenia stan na dzień podejmowania decyzji w przedmiocie umorzenia tych zaległości, a jego obowiązkiem jest także i ustalenie i stwierdzenie możliwości na przyszłość spłaty powstałego zadłużenia, zaś pogorszenie stanu zdrowia nie musi być tylko i wyłącznie wynikiem powstałego zdarzenia losowego. Owszem organy słusznie podnoszą, że co do zasady umorzenie zadłużenia w każdym przypadku powstałego zadłużenia z tytułu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego byłoby sprzeczne z interesem społecznym i promowałoby bowiem uchylanie się od płacenia alimentów lub płacenia w pełnej wysokości, a potem przerzucenie powstałych kosztów utrzymania własnych dzieci na społeczeństwo. Zgodzić się należy również z tym, że zasadą winno być nieprzerzucanie właśnie ciężaru spełniania świadczeń alimentacyjnych na całe społeczeństwo, którego członkowie jako podatnicy musieliby w ten sposób zastępować inne podmioty w wypełnianiu ich obowiązków alimentacyjnych oraz, że umorzenie na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy, powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy z uwagi na trudną sytuację dochodową, przy uwzględnieniu też sytuacji rodzinnej, spłata zobowiązań może zagrozić egzystencji zobowiązanego. To jest kluczowy aspekt, który nie został w ocenie Sądu należycie i przekonująco wykazany przez orzekające organy, że w stanie faktycznym i prawnym sprawy nie występuje. Skarżący jednakowoż podnosił, co wskazały same organy, że po potraceniu przez komornika sądowego pozostaje mu kwota 806,00 zł i jest to, zdaniem skarżącego kwota poniżej progu ubóstwa (z dokumentów wynika, że jest to kwota 977,45 zł i jest to powyżej wskazanego progu). Nawet jeżeli organ ustalił, że skarżący nie ponosi kosztów zamieszkania, a ponadto mimo tak trudnej sytuacji dochodowej nie jest wstanie zaspokoić wszystkich swoich podstawowych potrzeb i pomimo tego nie zwrócił się o udzielenie pomocy do ośrodka pomocy społecznej, a z drugiej strony nieregularne dokłada się do utrzymania dwójki dzieci w łącznej wysokości 400,00 zł miesięcznie uważając to za wystarczające, to kwestie te, mające znaczenie dla treści rozstrzygnięcia, nie zostały w sposób należyty i właściwy ocenione przez organy obydwu instancji. Podkreślić należy, że rolą organu jest wszechstronna ocena stanu faktycznego sprawy administracyjnej dotyczącej umorzenia zaległości alimentacyjnych, a następnie wydanie rozstrzygnięcia. Organy nie wskazały przekonujących argumentów, nawet biorąc pod uwagę co dopiero podniesione przez nie argumenty, że skarżący ma aktualnie możliwość oraz czy będzie miał możliwość spłacania należności w przyszłości. Jak słusznie wskazał w jednym z orzeczeń NSA (por. wyrok z dnia 13 stycznia 2021 r., sygn. akt III OSK 2858/20, CBOSA), treść uzasadnienia decyzji powinna obrazować szczegółowy tok rozumowania organu, które doprowadziło do wydania konkretnego rozstrzygnięcia, oraz wskazywać i wyjaśniać przesłanki faktyczne, jakimi kierował się organ podejmując konkretne rozstrzygnięcie. Uzasadnienie decyzji powinno być skonstruowane w sposób umożliwiający realizację zasady przekonywania, o której mowa w art. 11 k.p.a. Uzasadnienie decyzji powinno stanowić "uzewnętrznienie motywów, pokazanie rozumowania organu, a nie tylko wykaz zebranych faktów i norm. Uzasadnienie ma stanowić właśnie odpowiedź na pytanie: «dlaczego?», a nie tylko stwierdzenie «że». Ono ma nie tylko przekonać adresata decyzji o słuszności rozstrzygnięcia, ale właśnie umożliwić pogłębioną kontrolę i ocenę rozumowania" (wyrok NSA z dnia 25 października 2016 r., sygn. akt II OSK 110/15, CBOSA). Uzasadnienie decyzji wydawanej przez organ odwoławczy powinno nadto zawierać szczegółowe ustosunkowanie się do zarzutów zawartych w odwołaniu. Prawidłowe uzasadnienie rozstrzygnięcia powinno bowiem umożliwiać stronie zapoznanie się z motywami, którymi kierował się organ, a także kontrolę prawidłowości rozstrzygnięcia przez sąd. Niewykonanie tego obowiązku stanowi naruszenie prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, a to z kolei skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu, ani z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, ani poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji nie wynika, aby organ dokonał właściwej, rzetelnej analizy tej szczególnej sytuacji skarżącego pod kątem przesłanek uzasadniających umorzenie należności, biorąc pod uwagę jego stan chorobowy przy całym aspekcie wyjątkowości i uznaniowości decyzji o umorzeniu tych należności. Podkreślić z całą stanowczością należy, że Sąd ma świadomość i konstytucyjnej zasady pomocniczości, nakładającej na państwo obowiązek wspierania jedynie tych osób ubogich, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymują należnego im wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec nich do alimentacji oraz tego, że wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji, niemniej jednak na skutek skargi jest zobowiązany dokonać kontroli zgodności z prawem podjętych w tej sprawie rozstrzygnięć. Skoro z ustaleń organów wynika, że jedynym aktualnym dochodem są świadczenia rentowe otrzymywane z ZUS, tj. skarżący jest jak wynika z wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie uprawniony do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, a za taką uważa się osobę która w znacznym stopniu utraciła możliwość pracy zgodnie z posiadanymi kwalifikacjami, ale nadal może wykonywać pewne prace, to stwierdzenie w związku z tym przez organy, że na podstawie dokumentacji nie są one w stanie stwierdzić jakie prace może skarżący wykonywać kładzie się cieniem na kategorycznym stwierdzeniu organów, iż w przyszłości ma skarżący perspektywę spłaty zadłużenia. Otóż organy muszą to w przekonujący sposób wykazać, że podejmując takie, a nie inne, prace przy stanie zdrowia może on mieć realne szanse na zniwelowanie powstałego zadłużenia. Nie dokonały też organy choćby matematycznego bilansu dochodów i wydatków z perspektywą realnych szans przy takiej sytuacji spłaty zadłużenia, nie tylko teraz ale i w przyszłej perspektywie czasowej, biorąc pod uwagę także narastające odsetki. Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że zaskarżona decyzja, jak i decyzja organu pierwszej instancji, zostały wydane jednak z naruszeniem przepisów postępowania - artykułów. 7, 8, 11, 77, 80 oraz 107 § 3 k.p.a. - w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy. Wobec tego zachodziła konieczność ich wyeliminowania, jako decyzji nieodpowiadających prawu i podjętych przedwcześnie, bez dogłębnej analizy zaistnienia przesłanki z art. 30 ust. 2 in fine ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, warunkującej taką możliwość. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ dokona ustaleń faktycznych dotyczących sytuacji majątkowej, zdrowotnej, rodzinnej skarżącego, zgodnie z wskazaniami zawartymi w wyroku, stosownie do postanowień art. 153 P.p.s.a., a na podstawie wszechstronnej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego, zwłaszcza okoliczności stanu zdrowotnego skarżącego, rozważy, czy istnieją w sprawie przesłanki umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zaś podjęte rozstrzygnięcie uzasadni zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. Skarga musiała więc wywrzeć w tych okolicznościach zamierzony skutek. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143), orzekł, jak w punkcie I sentencji wyroku. O kosztach Sąd orzekł, na podstawie art. 200 i 205 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143). Na koszty te składało się jedynie wynagrodzenie zawodowego pełnomocnika reprezentującego skarżącego w postępowaniu sądowym, które zostało ustalone w oparciu o par. 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r., poz. 1964) w wysokości 480 zł, a to wobec zwolnienia skarżącego na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143), o czym Sąd orzekł w pkt II sentencji wyroku.