III SA/Kr 741/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Kisielowska Sędziowie Sędzia WSA Ewa Michna (spr.) Sędzia WSA Bogusław Wolas Protokolant sekretarz sądowy Monika Tuczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 sierpnia 2026 r. sprawy ze skargi R. R. działającego przez opiekuna prawnego K. R. na czynność Burmistrza Brzeska z dnia 15 kwietnia 2026 r. nr EKS.033.17.2026 w przedmiocie odmowy zapewnienia bezpłatnego transportu I.stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności; II.zasądza od Burmistrza Brzeska na rzecz skarżącego R. R. działającego przez opiekuna prawnego K. R. 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Zaskarżoną czynnością z dnia 15 kwietnia 2026 r. Burmistrz Brzeska odmówił zapewnienia R. R. bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do szkoły. Organ wyjaśnił, że wnioskiem z dnia 27 marca 2026 r. ojciec skarżącego – K. R. wystąpił o objęcie syna dowozem zorganizowanym do Niepublicznej Szkoły Specjalnej w J. Zdaniem organu z przedłożonej dokumentacji wynikało, że skarżący w dniu 25 grudnia 2023 r. ukończył 21 rok życia. W związku z tym, z dniem zakończenia roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym nastąpiły urodziny, ustał ustawowy obowiązek gminy do finansowania dowozu ucznia do placówki oświatowej (art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe - t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 820 z późn. zm.). W skardze na powyższą czynność K. R. – działając jako opiekun prawny syna, wniósł o stwierdzenie bezskuteczności zaskarżonej czynności, zobowiązanie organu do zapewnienia skarżącemu bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu zgodnie z art. 39 ust. 4 pkt 2 lit. b ustawy Prawo oświatowe oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W skardze zarzucono naruszenie: 1/ art. 39 ust. 4 pkt 2 lit. b ustawy Prawa oświatowego, 3/ art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a. 4/ art. 32 i art. 69 Konstytucji oraz art. 24 Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych, a także sprzeczność z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok z 25 maja 2022 r., III OSK 3280/21) oraz brak wydania decyzji i pouczenia o ośrodkach zaskarżenia. W uzasadnieniu skargi wyjaśniono, że skarżący jest osobą ubezwłasnowolnioną całkowicie, posiadającą niepełnosprawność intelektualną w stopniu głębokim oraz aktualne orzeczenie o potrzebie zajęć rewalidacyjno-wychowawczych z dnia 23 maja 2025 r., wydane przez Poradnię Psychologiczno-Pedagogiczną w Tarnowie. Skarżący uczestniczy w zajęciach rewalidacyjno-wychowawczych realizowanych przez placówkę w J. Z wpisu w Rejestrze Szkół i Placówek Oświatowych wynikało jednoznacznie, że placówka ta prowadzi zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze w rozumieniu przepisów prawa oświatowego. Pomimo spełnienia ustawowych przesłanek, organ w piśmie z 15 kwietnia 2026 r. odmówił zapewnienia transportu, wskazując, że obowiązek wygasł z chwilą ukończenia przez skarżącego 21 roku życia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie skargi. Organ wyjaśnił, że dowóz skarżącego realizowany był przez Gminę od 2010 r. do Ośrodka Opiekuńczo-Rehabilitacyjnego dla Dzieci i Młodzieży Niepełnosprawnej [...] w J. Sytuacja uległa zmianie z uwagi na pogorszenie się stanu zdrowia skarżącego. W dniu 11 października 2023 r. przewoźnik (J. M. Firma Transportowo-Usługowa) poinformował organ o bezpośrednim zagrożeniu życia i zdrowia chłopca podczas transportu. Z przekazanych informacji wynikało, że: skarżący miewa epizody zatrzymania oddechu i duszności (wymagające uciskania żeber). Opiekun w trakcie realizowanego kursu, poza skarżącym, sprawował pieczę nad 16 innymi uczniami z niepełnosprawnościami, co uniemożliwiało Gminie zapewnienie pełnego bezpieczeństwa podczas transportu. W trosce o życie i zdrowie skarżącego, Gmina zwróciła się do opiekunów prawnych o stosowne zaświadczenie lekarskie. Po jego przedłożeniu, na prośbę rodzica, w okresie od stycznia do czerwca 2024 r. zorganizowano dowóz indywidualny co umożliwiał art. 39 ust. 4a ww. ustawy. Kolejny wniosek na nowy rok szkolny o przewóz zorganizowany wpłynął do organu w dniu 2 lipca 2024 r. i również został przez organ rozpatrzony pozytywnie, jednak przewoźnik musiał modyfikować trasę (skarżący był zabierany jako ostatni i wysadzany jako pierwszy), aby maksymalnie skrócić czas przebywania skarżącego w pojeździe. W dniu 2 lipca 2025 r. wpłynął kolejny wniosek rodzica o dowóz na rok szkolny 2025/2026. Pismem z dnia 15 lipca 2025 r. Gmina odmówiła dowozu do dotychczasowej placówki, jednocześnie proponując zapewnienie transportu do innego, wybranego przez rodzica ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego. W odpowiedzi z 25 lipca 2025 r. rodzic wskazał, że w powiecie nie ma takiego ośrodka i wnioskował o kontynuowanie dowozu do Ośrodka Opiekuńczo-Rehabilitacyjnego dla Dzieci i Młodzieży Niepełnosprawnej [...] w J. Uzasadnił to specyficznymi potrzebami syna (komunikacja wyłącznie płaczem, trudności w aklimatyzacji, konieczność karmienia przez wykwalifikowane osoby). Gmina przychyliła się do wniosku rodzica i realizuje dowóz w roku szkolnym 2025/2026 wraz z innymi uczniami niepełnosprawnymi nie generując dodatkowych kosztów. Organ podkreślał, że Gmina pomimo braku obowiązku prawnego w tym zakresie, przez długi czas realizowała i nadal realizuje dowóz skarżącego, łącząc go z transportem innych niepełnosprawnych uczniów. Tak więc zarzuty o naruszeniu praw osób niepełnosprawnych, w świetle sytuacji zarówno prawnej jak i faktycznej nie znajdują potwierdzenia (por. uchwała SN z 17 lutego 2011 r., III CZP 133/10. Organ stwierdził, że zrealizował swój obowiązek, oferując dowóz skarżącego do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego, a domaganie się dowozu do szkoły specjalnej po ukończeniu 21 lat nie znajduje oparcia w przywołanych przepisach. Jeżeli rodzice nie chcą korzystać z ośrodka, mają możliwość samodzielnego dowożenia dziecka do szkoły specjalnej jednak bez roszczenia o zwrot kosztów i opieki (bo te przysługują tylko w ramach przepisów z art. 39 ust. 4 i art. 39a ww. ustawy), ewentualnie mogą się starać o inną formę wsparcia socjalnego/rehabilitacyjnego (ale to już poza Prawem oświatowym). W piśmie z dnia 27 lipca 2026 r. organ poinformował tutejszy Sąd, że skarżący w roku szkolnym 2026/2027 będzie uczestnikiem zajęć rewalidacyjno-wychowawczych w Regionalnym Ośrodku Rewalidacyjno-Wychowawczym w P., gmina S., na okoliczność czego ojciec skarżącego przedłożył stosowne zaświadczenie z Ośrodka i złożył wniosek o objęcie skarżącego przewozem zorganizowanym do tego ośrodka. Z uwagi na fakt, że w tej sytuacji na Gminie ciążył obowiązek wskazany w art. 39 ust.4 pkt 2 ustawy Prawo oświatowe, skarżący w roku szkolnym 2026/2027 został objęty dowozem do wymienionego na wstępie ośrodka. W odpowiedzi na wezwanie Sądu, czy cofa skargę wobec zapewnienia przez Gminę dowozu do Regionalnego Ośrodka Rewalidacyjno-Wychowawczego w P., skarżący oświadczył, że nie cofa skargi i podtrzymuje swój poprzedni wniosek i zarzuty podniesione w skardze. Skarżący wyjaśnił, że po odmowie transportu, skarżący znalazł się w sytuacji braku jakichkolwiek zajęć dla syna. Z tych to powodów zapisał syna do Regionalnego Ośrodka Rewalidacyjno-Wychowawczego w P. Skarżący wskazał przy tym, że znany jest mu fakt (na podstawie dokumentacji dotyczącej zamówienia publicznego), że planowana trasa dojazdu liczyć będzie ok. 60 km. Zdaniem skarżącego tak długo trwający transport syna może znacznie przyczynić się do pogorszenia stanu jego zdrowia, a w konsekwencji zmusi opiekunów do całkowitej zmiany organizacji życia rodzinnego, żeby zapewnić zajęcia niepełnosprawnemu synowi. Na rozprawie w dniu 13 sierpnia 2026 r. pełnomocniczka organu wnosiła o umorzenie postępowania z uwagi na uwzględnienie nowego wniosku skarżącego o sfinansowanie transportu syna do Regionalnego Ośrodka Rewalidacyjno-Wychowawczego w P. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Skarga została uwzględniona ponieważ wyraźny w tym zakresie przepis art. 93 ust. 4 pkt 2 lit. b ustawy Prawo oświatowe zobowiązuje gminę do zapewnienia niepełnosprawnym bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym kończą 25 lat - w przypadku uczestników zajęć rewalidacyjno-wychowawczych. Właściwy w sprawie przepis tj. ww. art. 93 ust. 4 pkt 2 lit. b ustawy – Prawo oświatowe stanowi, że obowiązkiem gminy jest: zapewnienie dzieciom i młodzieży, o których mowa w art. 36 ust. 17, a także dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym kończą 25. rok życia - w przypadku uczestników zajęć rewalidacyjno-wychowawczych. Powołany wyżej przepis powinien być zastosowany przez organ w stanie faktycznym (niekwestionowanym przez strony) tj. w przypadku 21-letniego niepełnosprawnego syna skarżącego uczestniczącego nota bene od lat w zajęciach rewalidacyjno-wychowawczych realizowanych przez placówkę w J. Status ośródka nie budził również wątpliwości - z wpisu w Rejestrze Szkół i Placówek Oświatowych wynikało jednoznacznie, że placówka ta prowadzi zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze w rozumieniu przepisów prawa oświatowego. Zdaniem Sądu, właściwie z niewiadomych przyczyn organ wskazał art. 93 ust.4 pkt 1 ustawy – Prawo oświatowe, co dało mu podstawę do powołania się na ukończenie przez syna skarżącego – 21 roku życia. Ponownie należy podkreślić, co przyznawał nawet organ, że syn skarżących od lat korzystał z zajęć realizowanych przez placówkę w J. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że w sytuacji, gdy rodzice ucznia wskazują określoną szkołę, warunkiem skuteczności odmowy zapewnienia bezpłatnego transportu i opieki lub zwrotu kosztów jego przewozu do tej szkoły jest nie tylko wskazanie przez gminę szkoły (ośrodka) bliższych - odległościowo - niż wnioskowana przez rodziców, ale i wykazanie, że szkoła ta (ośrodek) są właściwe dla zapewnienia opieki stosownej do stopnia i rodzaju niepełnosprawności tego konkretnego ucznia (por. wyrok NSA z 8 października 2024 r., III OSK 754/24). Sąd nie umorzył postepowania jako bezprzedmiotowego ponieważ fakt, że skarżący złożył kolejny wniosek czując się niejako "przymuszony" do tego okolicznościami sprawy nie powoduje bezprzedmiotowości kontroli prawidłowości działania organów administracji. W ponownym postępowaniu organ uwzględni stanowisko Sądu wyrażone w niniejszym wyroku. W związku z powyższym Sąd uznał, że czynność Burmistrza Brzeska z dnia 15 kwietnia 2026 r. odmawiająca zapewnienia transportu i opieki do wskazanej placówki synowi skarżącego naruszyła prawo, gdyż odmowa ta została oparta na błędnej postawie art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy Prawo oświatowe, zamiast wydania rozstrzygnięcia w trybie art. 39.ust 4 pkt 2 ustawy Prawo oświatowe. W konsekwencji Sąd na podstawie art. 146 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 z późn. zm.) stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 powołanej ustawy, zasądzając od organu zwrot uiszczonego wpisu.