III SA/Po 585/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann (spr.) Sędzia WSA Maciej Busz Sędzia WSA Józef Maleszewski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 sierpnia 2026 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 27 kwietnia 2026 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 19 marca 2026 r. nr [...]

Zaskarżoną decyzją z 27 kwietnia 2026 r. ([...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO lub organ II instancji), po rozpatrzeniu odwołania D. S., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z 19 marca 2026 r. ([...]) o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja SKO zapadła, jak wynika z jej uzasadnienia, w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy. W dniu 13 lutego 2026 r. D. S. (dalej: Wnioskodawca lub Skarżący) złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad małoletnią M. R. (zwaną dalej: Dzieckiem). Do wniosku załączono m.in. orzeczenie o niepełnosprawności Dziecka wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] nr [...] z 2 lutego 2025 r. oraz oświadczenie Wnioskodawcy z 13 lutego 2026 r., iż sprawuje on opiekę nad Dzieckiem, którego ojciec biologiczny zaprzestał nad nim opieki (wyprowadził się). W toku postępowania podczas wywiadu środowiskowego z 9 marca 2026 r. Wnioskodawca oświadczył, że nie występował do sądu rodzinnego o przysposobienie Dziecka oraz że ojciec biologiczny Dziecka uznał je, jednak nie sprawuje nad nim opieki ani nie płaci alimentów. Przywołaną wyżej decyzją z 19.3.2026 r. Prezydent Miasta [...] (dalej: Prezydent Miasta lub organ I instancji) odmówił Wnioskodawcy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad Dzieckiem (ur.[...].), wyjaśniając w uzasadnieniu, że z aktu urodzenia zupełnego wynika, że Wnioskodawca nie jest ojcem Dziecka. Jest nim R. R., który pobierał świadczenie pielęgnacyjne na córkę M. do 31.12.2025 r. (zgodnie z ważnością poprzedniego orzeczenia o niepełnosprawności). W dniu 22.1.2026 r. matka Dziecka (a żona Wnioskodawcy), P. R., złożyła oświadczenie, że ojciec biologiczny zaprzestał opiekowania się Dzieckiem – wyjechał. Ona zaś pobiera świadczenie pielęgnacyjne na starszą córkę, C. R., na zasadach obowiązujących do 31.12.2023 r. i nie może pobierać świadczenia pielęgnacyjnego na drugie dziecko. Ponadto w toku postępowania ustalono, że Wnioskodawca sprawuje opiekę nad Dzieckiem oraz że – wbrew jego oświadczeniu – posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym nr [...] wydane 22.5.2024 r., ważne do 31.5.2029 r. Dalej organ I instancji wyjaśnił, że Wnioskodawca nie jest żadnym z podmiotów wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 1-4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1208, z późn. zm.; w skrócie: u.ś.r.). W szczególności nie należy on do kręgu osób, na których zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym (w skrócie: k.r.o.) ciąży obowiązek alimentacyjny wobec Dziecka w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. Jakkolwiek dziecko może żądać świadczenia alimentacyjnego od męża swojej matki, niebędącego jego ojcem, jeżeli odpowiada to zasadą współżycia społecznego [zgodnie z art. 144 § 1 k.r.o. – uw. Sądu], to nie oznacza, że na takiej osobie "ciąży" obowiązek alimentacyjny. Odróżnić należy bowiem "ciążenie obowiązku alimentacyjnego" od możliwości dochodzenia alimentów przez uprawnionego od określonych osób. Z kolei opiekun faktyczny dziecka, o jakim mowa w art. 17 ust. 1 pkt 3 u.ś.r., może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne tylko wówczas, jeśli wystąpi z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka (zob. art. 3 pkt 14 u.ś.r. – czego Wnioskodawca w odniesieniu do Dziecka nie uczynił. W konkluzji organ I instancji stwierdził, że Dziecko posiada uznanego ojca, a wobec Wnioskodawcy nie zostało wydane orzeczenie sądu ustanawiające obowiązek alimentacyjny. Tym samym brak było podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W odwołaniu od opisanej decyzji Prezydenta Miasta, Wnioskodawca oświadczył, że w związku poprawą jego stanu zdrowia, w tej chwili jest w stanie opiekować się Dzieckiem. Wskazał, że ojciec biologiczny Dziecka nie interesuje się nim, "wyjechał i nie ma z nim kontaktu". Skarżący podkreślił, że "od listopada" to on sprawuje opiekę nad Dzieckiem, a opieka ta – z powodu częstych ataków padaczki u Dziecka – uniemożliwia Skarżącemu podjęcie pracy. Utrzymując w mocy decyzję Burmistrza z 19.3.2026 r. – przywołaną na wstępie decyzją z 27.4.2026 r. – SKO w uzasadnieniu wyjaśniło, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wyłącznie podmiotom enumeratywnie wymienionym w art. 17 ust. 1 pkt 1-4 u.ś.r. Przepis ten ustanawia zamknięty katalog osób uprawnionych, co oznacza, że świadczenie nie przysługuje każdej osobie faktycznie sprawującej opiekę, lecz wyłącznie takiej, która mieści się w jednej z wyraźnie wskazanych kategorii. W ocenie SKO z akt sprawy wynika, że Skarżący nie spełnia żadnej z ustawowych przesłanek do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż: - po pierwsze – nie jest ojcem Dziecka – jego ojcostwo uznał R. R., co wynika z odpisu zupełnego aktu urodzenia; - po drugie – nie jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny wobec Dziecka, ani małżonkiem w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. Zgodnie z art. 128 k.r.o. obowiązek ten obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Ojczym nie należy do tego kręgu podmiotów. Choć art. 144 § 1 k.r.o. dopuszcza możliwość dochodzenia świadczeń alimentacyjnych od małżonka rodzica dziecka, jednak przepis ten nie ustanawia obowiązku alimentacyjnego z mocy prawa, lecz jedynie stwarza podstawę do jego ewentualnego ustalenia przez sąd. Obowiązek taki powstaje dopiero na podstawie orzeczenia sądowego, którego w niniejszej sprawie brak. Nadto Dziecko posiada biologicznego ojca, na którym spoczywa podstawowy obowiązek alimentacyjny. - po trzecie – nie jest opiekunem faktycznym dziecka w rozumieniu art. 3 pkt 14 u.ś.r., gdyż nie wystąpił z wnioskiem o jego przysposobienie. - po czwarte – nie jest również podmiotem, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. W konkluzji organ II instancji stwierdził, że Skarżący nie należy do kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, a zatem nie spełnia jednej z podstawowych przesłanek warunkujących jego przyznanie. Sama okoliczność sprawowania opieki nad Dzieckiem nie jest wystarczająca do nabycia prawa do tego świadczenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na opisaną decyzję SKO, Wnioskodawca podkreślił, że ojciec Dziecka nie sprawuje "i nie chce sprawować" opieki nad córką. Opiekę tę sprawuje Skarżący, który jest w związku małżeńskim z matką Dziecka od [...] W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do podniesionej w skardze okoliczności, że Skarżący pozostaje w związku małżeńskim z matką Dziecka, SKO wskazało, że fakt ten nie ma wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, gdyż samo pozostawanie w małżeństwie z matką dziecka nie powoduje po stronie ojczyma ustawowego obowiązku alimentacyjnego wobec dziecka. Obowiązek przewidziany w art. 144 § 1 k.r.o. nie powstaje z mocy prawa, lecz dopiero na podstawie konstytutywnego orzeczenia sądu, czego w niniejszej sprawie zabrakło. Podobnie sprawowanie faktycznej opieki nad dzieckiem nie jest wystarczające do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż przepisy u.ś.r. uzależniają przyznanie świadczenia od spełnienia przesłanek podmiotowych z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Na zakończenie organ II instancji wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Na wstępie należy podkreślić, że na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143, z późn. zm.; w skrócie: p.p.s.a.) sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, zgodnie z wnioskiem SKO wyrażonym w odpowiedzi na skargę (k. 8v akt sądowych), wobec którego Skarżący, należycie pouczony (k. 12 akt sądowych), nie wyraził sprzeciwu w zakreślonym terminie. Przystępując do rozpoznania sprawy w tym trybie, wypada wyjaśnić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Dokonawszy tak sprawowanej kontroli sądowej zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 27 kwietnia 2026 r. ([...]) oraz, na mocy art. 135 p.p.s.a., poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta [...] z 19 marca 2026 r. ([...]) o odmowie przyznania skarżącemu D. S. świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad małoletnią pasierbicą, M. R., Sąd doszedł do przekonania, że nie mogą się one ostać w obrocie prawnym. Materialnoprawną podstawę obu ww. decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1208, z późn. zm.; w skrócie u.ś.r.). Zgodnie z jej art. 17 ust. 1 świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809 oraz z 2025 r. poz. 897) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, 4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego – jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W świetle stanowisk procesowych stron postępowania sądowego przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest jedynie kwestia, czy Skarżący należy do kręgu osób uprawnionych do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką sprawowaną nad Dzieckiem, a dokładniej – czy jest osobą, na której zgodnie z przepisami k.r.o. ciąży względem pasierbicy obowiązek alimentacyjny w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. Wobec tego należy podkreślić, że cytowany przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. określa przesłanki pozytywne, których wystąpienie warunkuje przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, w tym wyznacza krąg podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Sądu organy obu instancji prawidłowo ustaliły, że Skarżący nie jest podmiotem, o którym mowa w pkt 1 analizowanego przepisu, ani w jego pkt 4. Wbrew potocznej intuicji Skarżący nie jest też "opiekunem faktycznym" dziecka w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 3, gdyż zgodnie z definicją legalną zamieszczoną w art. 3 pkt 14 u.ś.r., na gruncie analizowanej ustawy określenie to oznacza szczególną kategorię osoby faktycznie opiekującej się dzieckiem, a mianowicie taką, która wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka – czego Skarżący niewątpliwie nie uczynił (zob. jego oświadczenie z 9.3.2026 r., w aktach adm. I inst.). Natomiast, w ocenie Sądu, organy obu instancji co najmniej przedwcześnie uznały, że Skarżący nie należy do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, o jakich mowa w art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r., a w konsekwencji w sposób niedość wszechstronny rozważyły dopuszczalność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Skarżącemu w oparciu na tym właśnie przepisie. W kontrolowanej sprawie jest poza sporem, że Skarżący pozostaje w związku małżeńskim z matką M. R. – P. R. (zob. odpis skrócony aktu małżeństwa, k. 7 akt sądowych). Ponadto organy obu instancji ustaliły, że Skarżący mieszka z żoną, z którą wspólnie wychowują jej córki. Skarżący sprawuje faktyczną opiekę nad pasierbicą M. , zaś jej ojciec biologiczny, R. R. (zob. odpis zupełny aktu urodzenia, w aktach adm. I inst.) – co z kolei wynika z oświadczenia Skarżącego z 9.3.2026 r. oraz wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w tym samym dniu – nie wywiązuje się wobec niej z powinności opieki ani z obowiązku alimentacyjnego. Prawidłowa wykładnia wspomnianego art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. prowadzi do konkluzji, że ustawodawca powiązał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z obowiązkiem alimentacyjnym. W wyroku z 24 czerwca 2014 r. o sygn. akt I OSK 789/13 [w braku odmiennego zastrzeżenia, wszystkie orzeczenia NSA i WSA przywołane w niniejszym wyroku są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, ze strony internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl, w skrócie: CBOSA] Naczelny Sąd Administracyjny trafnie wskazał, iż "obowiązków alimentacyjnych, przewidzianych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, o jakich mowa w art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie można sprowadzać wyłącznie do tych z art. 128 i następnych k.r.o., lecz odnosić je należy do wszystkich przepisów k.r.o., które o obowiązkach alimentacyjnych stanowią, nie wyłączając art. 23 i 27 k.r.o. Przy czym, obowiązki alimentacyjne małżonków wyprzedzają obowiązki alimentacyjne krewnych (zob. art. 130 k.r.o.)." Obowiązek alimentacyjny wynika ze szczególnej więzi prawnej łączącej krewnych oraz małżonków. Może on jednak dotyczyć także innych osób bliskich, niezwiązanych więzami krwi. Taka sytuacja przewidziana została w szczególności w treści art. 144 k.r.o., który stanowi podstawę do żądania świadczeń alimentacyjnych pomiędzy powinowatymi. W szczególności zgodnie z – przywołanym w decyzjach organów obu instancji – przepisem art. 144 § 1 zd. pierwsze k.r.o.: "Dziecko może żądać świadczeń alimentacyjnych od męża swojej matki, niebędącego jego ojcem, jeżeli odpowiada to zasadom współżycia społecznego." W myśl art. 144 § 3 k.r.o. do obowiązku świadczeń przewidzianego w poprzedzających paragrafach stosuje się odpowiednio przepisy o obowiązku alimentacyjnym między krewnymi. Niewątpliwie zatem cytowane uregulowania poszerzają przewidziany w art. 128 k.r.o. krąg osób uprawnionych i zobowiązanych do alimentacji. Jak zaś wskazał Sąd Najwyższy w uchwale z 4 kwietnia 1968 r. o sygn. akt III CZP 27/68 (ONSC 1969, Nr 1, poz. 6), obowiązek alimentacyjny ojczyma (macochy) winien być traktowany, w zasadzie, na równi z obowiązkiem rodziców dziecka, nie może jednak wyprzedzać obowiązku alimentacyjnego rodziców dziecka. Dziecko będzie mogło jednak żądać świadczeń alimentacyjnych od swego ojczyma (macochy) w całości lub w części w każdym wypadku, gdy rodzice nie będą mogli spełnić swego obowiązku wobec dziecka albo gdy ich możliwości zarobkowe i majątkowe nie wystarczą na zaspokojenie potrzebnych dziecku lub w konkretnym wypadku uzasadnionych środków utrzymania i wychowania, ale zawsze tylko wtedy, gdy odpowiada to zasadom współżycia społecznego. Z kolei w wyroku z 16 kwietnia 2020 r. o sygn. akt I OSK 2947/19 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że przyczynienie się do wychowania i utrzymania dziecka lub zgodność z zasadami współżycia społecznego, jako przesłanki obowiązku alimentacyjnego z art. 144 § 1 i 2 k.r.o., nie oznaczają, że obowiązek ten nie wynika z ustawy. "Niemożliwe do akceptacji jest zapatrywanie, że obowiązek ten, także w zakresie wskazania podmiotu zobowiązanego do alimentacji, kreowany jest wyłącznie z mocy orzeczenia sądu, albo że obowiązek ten ma charakter ułomny bądź subsydiarny. Zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie zgodnie przyjmuje się, że obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art. 144 § 1 k.r.o., ma charakter obowiązku ustawowego i nie jest to obowiązek o charakterze posiłkowym. Świadczy o tym brzmienie art. 144 § 3 k.r.o., zgodnie z którym do obowiązku alimentacyjnego w relacjach między pasierbem a ojczymem (macochą) stosuje się odpowiednio przepisy o obowiązku alimentacyjnym między krewnymi (zob. uchwała SN z dnia 4 kwietnia 1968 r. sygn. akt III CZP 27/68, ONSC 1969, Nr 1, s. 6; wyrok SN z dnia 29 kwietnia 1971 r. sygn. akt II CR 78/71; J. Gudowski, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Orzecznictwo, Wolters Kluwer 1998 r., s. 487; G. Jędrejek, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2019, uwagi do art. 144; wyrok NSA z dnia 9 marca 2012 r. sygn. akt I OSK 1982/11)" Podobnie w doktrynie prawa zauważa się, że "potencjalny stosunek alimentacyjny pomiędzy ojczymem (lub macochą) a pasierbem powstaje z chwilą zawarcia małżeństwa, natomiast wskazana przesłanka dodatkowa, polegająca na zgodności alimentacji z «zasadami współżycia społecznego» przesądza jedynie o konkretyzacji stosunku alimentacyjnego, jeżeli dodatkowo spełnione są ogólne przesłanki powstania zobowiązania alimentacyjnego. [...] Z uwagi na «zasady współżycia społecznego», obowiązek alimentacyjny ojczyma (lub macochy) wobec pasierba występuje na równi z rodzicami dziecka, niemniej jednak ojczym (lub macocha) nie powinien wyręczać rodziców dziecka w ich własnym obowiązku alimentacyjnym. Dlatego też konkretyzacja obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w treści art. 144 § 1 k.r.o., w przypadku ojczyma (lub macochy) pozostającego w związku małżeńskim z rodzicem małoletniego dziecka, powinna nastąpić wyłącznie w sytuacji, kiedy drugi z rodziców dziecka nie żyje bądź też nie może spełniać wobec dziecka swojego obowiązku alimentacyjnego albo gdy uzyskanie od niego alimentów jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.) [...] Warunkiem powstania stosunku alimentacyjnego pomiędzy ojczymem (lub macochą) a pasierbem jest zawarcie małżeństwa i rekonstrukcja wspólnoty rodzinnej, co, jak się zdaje, jest możliwe wyłącznie w okresie małoletności pasierba. Tylko w takim przypadku można mówić o powstaniu quasi-rodzicielskiej relacji ojczyma (lub macochy) wobec pasierba" (J.M. Łukasiewicz, Alimentacja ojczyma (lub macochy) na rzecz pasierba, "Prawo w Działaniu. Sprawy Cywilne" 2021, nr 46, s. 154, 155 i 156; dostęp: LEX/el.). Co więcej, poza obowiązkiem alimentacyjnym z art. 144 k.r.o., istnieje także obowiązek alimentacyjny kreowany przez art. 27 k.r.o. – który to przepis został niezasadnie pominięty zupełnie w decyzjach organów obu instancji – zgodnie z którym: "Oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym. Cytowany przepis wprowadza obowiązek alimentacyjny małżonków wobec osób, które należą do założonej przez nich rodziny, którą stanowią małżonkowie oraz ich wspólne małoletnie lub pełnoletnie, choć nieusamodzielnione jeszcze dzieci. W piśmiennictwie dominuje przekonanie, że dzieci jednego z małżonków objęte są zakresem art. 27 k.r.o., jeśli tylko zostały włączone przez małżonków do założonej przez nich rodziny. Pasierb uprawniony do alimentów na podstawie art. 27 k.r.o. ma prawo do zachowania równej stopy życiowej. Podobnie, jak w przypadku art. 144 § 1 k.r.o., zasadniczym warunkiem powstania obowiązku alimentacyjnego z art. 27 k.r.o. jest zawarcie małżeństwa oraz włączenie pasierba do małżeńskiej wspólnoty domowej. Różnica polega jedynie na tym, że w przeciwieństwie do obowiązku z art. 144 § 1 k.r.o., obowiązek alimentacyjny z art. 27 k.r.o. nie może być kontynuowany po uzyskaniu pełnoletności i samodzielności przez pasierba, jak też nie może być kontynuowany w przypadku ustania małżeństwa. Przy czym w doktrynie prawa podkreśla się, że obowiązek alimentacyjny ojczyma (lub macochy) wobec pasierba z art. 27 k.r.o. nie jest uzależniony od zgodności tego obowiązku z zasadami współżycia społecznego, do których odwołuje się bezpośrednio ustawodawca w treści art. 144 § 1 k.r.o., albowiem przepis art. 27 k.r.o. uzależnia alimentację pasierba wyłącznie od faktu pozostawania w rodzinie założonej przez małżonków. Jednocześnie podkreśla się, że obowiązek alimentacyjny ojczyma wobec pasierba z art. 27 k.r.o. – choć ma charakter "priorytetowy" – nie powinien wyprzedzać obowiązku alimentacyjnego rodziców (por. J.M. Łukasiewicz, Alimentacja ojczyma (lub macochy) na rzecz pasierba, "Prawo w Działaniu. Sprawy Cywilne" 2021, nr 46, s. 162, 163 i 164; dostęp: LEX/el.). Sąd w niniejszym składzie w pełni podziela zaprezentowane wyżej poglądy. W ocenie Sądu analiza przytoczonych przepisów i ich prawidłowa wykładnia prowadzą do wniosku, że wskazane regulacje prawa materialnego nie wykluczają możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ojczymowi ze względu na opiekę nad niepełnosprawną pasierbicą, i to bez konieczności uprzedniego uzyskania wyroku sądowego. Taki sposób rozumienia art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. w zw. z art. 27 k.r.o. – a nawet w zw. z art. 144 k.r.o. – prowadzi do konkluzji, że ojczym wnioskujący o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną pasierbicą, w konkretnych okolicznościach może być uznany za osobę uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego, jako podmiot, na którym "ciąży" obowiązek alimentacyjny. Tymi okolicznościami – na gruncie art. 144 § 1 i art. 27 k.r.o. – są zasadniczo, po pierwsze, włączenie pasierba do założonej przez małżonków rodziny (a więc w szczególności opieka nad nim). Po drugie, musi też dojść do konkretyzacji obowiązku alimentacyjnego, która na gruncie art. 144 § 1 k.r.o., w przypadku ojczyma pozostającego w związku małżeńskim z rodzicem małoletniego dziecka, następuje w sytuacji, kiedy drugi z rodziców dziecka nie żyje bądź też nie może spełniać wobec dziecka swojego obowiązku alimentacyjnego albo gdy uzyskanie od niego alimentów jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.), a sama taka alimentacja jest zgodna z zasadami współżycia społecznego. Zarazem jednak nie sposób zaprzeczyć, że żądanie alimentów przez pasierba w trakcie trwania małżeństwa będzie zwykle zgodne ze wspomnianymi zasadami (poza sytuacją skrajnie nagannej postawy pasierba wobec ojczyma/macochy). Z kolei na gruncie art. 27 k.r.o. ojczym pozostający w związku małżeńskim z matką dziecka stanie się podmiotem obowiązanym do świadczenia alimentacyjnego na skutek konkretyzacji obowiązku alimentacyjnego zasadniczo już tylko z powodu niemożności lub też szczególnych trudności w uzyskaniu alimentów od rodzica dziecka. W kontrolowanej sprawie Skarżący wielokrotnie podnosił, że ojciec biologiczny Dziecka nie realizuje ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Organy zaś niezasadnie zbyły tę kwestię milczeniem, rozważając przez to w sposób niedostateczny możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Skarżącemu na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. Sam fakt, że to na ojcu dziecka spoczywa podstawowy obowiązek alimentacyjny, nie może wykluczać objęcia takim obowiązkiem ojczyma (lub macochy) w sytuacji, gdy wyegzekwowanie realizacji obowiązku ojca staje się niemożliwe lub nadmiernie utrudnione. Mając wszystko to na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni przestawioną przez Sąd wykładnię przepisów art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r., a także art. 144 § 1 i § 3 oraz art. 27 k.r.o. W efekcie jednoznacznie ustali, czy okoliczności faktyczne sprawy dają podstawę do przyjęcia, że w sprawie doszło do dostatecznej konkretyzacji obowiązku alimentacyjnego ojczyma względem pasierbicy (Dziecka), zgodnie przedstawionymi poglądami prawnymi. W przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie, rolą organów będzie ocena pozostałych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o których mowa w art. 17 u.ś.r.