III SAB/Kr 2/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jakub Makuch Sędziowie : SWSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko SWSA Tadeusz Kiełkowski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 września 2022 r. sprawy ze skargi D. S. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 września 2021 r. sygn. akt III SAB/Kr 103/21 o odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi D. S. na bezczynność Prezesa Rady Izby Notarialnej w Krakowie w przedmiocie nieodebrania ślubowania i nieumieszczenia w wykazie zastępców notarialnych postanawia 1. odrzucić skargę o wznowienie postępowania, 2. zwrócić skarżącemu D. S. uiszczony wpis od skargi o wznowienie postępowania w kwocie 100 (sto) złotych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, prawomocnym postanowieniem z dnia 27 września 2021 r., sygn. akt III SAB 103/21, odrzucił skargę D. S. na bezczynność Prezesa Rady Izby Notarialnej w Krakowie w przedmiocie nieodebrania ślubowania i nieumieszczenia w wykazie zastępców notarialnych. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd wskazał, że postępowanie w przedmiotowej sprawie zostało zakończone uchwałą nr X/133/2020 Rady Izby Notarialnej w Krakowie z dnia 28 sierpnia 2020 r. o niewyrażeniu zgody na przyjęcie ślubowania i umieszczenie skarżącego w wykazie zastępców notarialnych. Sąd miał przy tym na względzie, że wspomniana uchwała została poddana kontroli sądu administracyjnego, bowiem już w skardze skarżący zaznaczył, że złożył wniosek o stwierdzenie jej nieważności, a na wydaną w tej sprawie uchwałę złożył skargę. Powołując się na uchwałę składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2020 r., II OPS 5/19, Sąd wskazał, że wniesienie skargi na bezczynność po zakończeniu przez organ administracji publicznej prowadzonego postępowania poprzez wydanie decyzji ostatecznej stanowi przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu takiej skargi przez sąd administracyjny w zakresie rozstrzygnięcia podjętego na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Kontrolowany w wyniku skargi na bezczynność stan rzeczy musi być w dacie wniesienia tej skargi aktualny, nie zaś historyczny. Sąd ocenił, że tezy te mają znaczenie również dla postępowań kończących się innymi niż decyzja administracyjna rozstrzygnięciami administracyjnymi. Pismem z dnia 4 stycznia 2022 r. D. S. wniósł skargę o wznowienie postępowania zakończonego powyższym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 września 2021 r. W piśmie z dnia 18 lutego 2022 r. skarżący sprecyzował, że wnosi o wznowienie postępowania na podstawie art. 273 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W tym też kontekście skarżący podał, że na skutek jego skargi z dnia 8 maja 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 4 listopada 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 1735/21: 1. uchyli zaskarżoną uchwałę nr X/20/2021 Krajowej Rady Notarialnej z dnia 18 marca 2021 r. i poprzedzającą ją uchwałę Krajowej Rady Notarialnej z dnia 22 stycznia 2021 r. nr X/4/2021; 2. stwierdza nieważność uchwał Rady Izby Notarialnej w Krakowie z dnia 28 sierpnia 2020 r. nr X/133/2020 oraz z dnia 9 października 2020 r. nr X/152/2020. Wspomniany wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie nie jest prawomocny – została od niego wniesiona skarga kasacyjna, która oczekuje na rozpoznanie. Zdaniem skarżącego, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 września 2021 r. oparte było na domniemaniu, że odnośne uchwały są zgodne z prawem, a nadto Sąd zignorował fakt ich zaskarżenia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W odpowiedzi na skargę o wznowienie postępowania Rada Izby Notarialnej w Krakowie wniosła o oddalenie skargi w całości jako bezzasadnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 273 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej "p.p.s.a."), można żądać wznowienia w razie późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. "Okoliczności faktyczne lub środki dowodowe stanowiące podstawę wznowienia postępowania muszą istnieć w dniu wydania orzeczenia, którego weryfikacji strona się domaga. (...) Zarówno nowe okoliczności, jak i nowe środki dowodowe muszą być tego rodzaju, aby powołanie ich mogło mieć wpływ na wynik sprawy" (H. Knysiak-Sudyka, w: T. Woś (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2016, s. 1296). Z kolei w myśl art. 281 p.p.s.a. jeżeli brak jest ustawowej podstawy wznowienia, skarga o wznowienie postępowania podlega odrzuceniu. Skarga o wznowienie postępowania podlega odrzuceniu zarówno wtedy, gdy nie opiera się na ustawowej podstawie wznowienia, jak i wówczas, gdy zostanie ustalone, że powołana w skardze ustawowa podstawa nie zachodzi (por. J. P. Tarno, Komentarz do art. 281 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, teza 2, LEX/el.; postanowienie NSA z dnia 28 stycznia 2010 r., I OSK 44/10, CBOSA). W kwestionowanym postanowieniu z dnia 27 września 2021 r., sygn. akt III SAB 103/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie przyjął, że uchwałą nr X/133/2020 Rady Izby Notarialnej w Krakowie z dnia 28 sierpnia 2020 r. o niewyrażeniu zgody na przyjęcie ślubowania i umieszczenie skarżącego w wykazie zastępców notarialnych sprawa, której dotyczyła skarga na bezczynność, została uprzednio (tj. przed wniesieniem skargi) załatwiona – implikowało to niedopuszczalność skargi. Obecnie skarżący upatruje podstawy wznowienia postępowania w tym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 4 listopada 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 1735/21, orzekł o nieważności m.in. owej uchwały nr X/133/2020 Rady Izby Notarialnej w Krakowie z dnia 28 sierpnia 2020 r. Zdaniem Sądu, podnoszona przez skarżącego okoliczność nie ma – i to z kilku niezależnych od siebie powodów – znamion przyczyny wznowienia postępowania, opisanej w art. 273 § 2 p.p.s.a. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 listopada 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 1735/21, został wydany po wydaniu kwestionowanego postanowienia z dnia 27 września 2021 r. – i już z tego powodu jest poza hipotezą art. 273 § 2 p.p.s.a. Po drugie wyrok ten jest nieprawomocny – wprawdzie implikuje on skutek suspensywny, o którym mowa w art. 152 § 1 p.p.s.a., ale nie eliminuje jeszcze odnośnego aktu administracyjnego z obrotu prawnego; nie sprawia on jeszcze, że sprawa administracyjna, której akt ten dotyczy, przestaje mieć status sprawy załatwionej i może być załatwiana ponownie. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 listopada 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 1735/21, nie jest też środkiem dowodowym w rozumieniu art. 273 § 2 p.p.s.a. – i to nie tylko dlatego, że nie istniał w czasie podejmowania kwestionowanego postanowienia i że jest nieprawomocny, ale także dlatego, że ustawodawca nie wprowadził do systemu prawnego koncepcji bezwzględnej nieważności aktów administracyjnych z mocy prawa. Stwierdzenie nieważności aktu administracyjnego wprawdzie działa ex tunc, ale to działanie zasadza się na swego rodzaju fikcji prawnej zrelatywizowanej do niektórych jego skutków. To, że akt administracyjny jest dotknięty wadą nieważności, nie oznacza, że go w obrocie prawnym nie ma. Dopóki zaś pozostaje w obrocie prawnym, stanowi przeszkodę do ponownego rozpatrywania sprawy nim załatwionej. Ewentualne stwierdzenie nieważności aktu administracyjnego w założeniu nie ma zatem wpływu na ocenę – gdy idzie o zarzut bezczynności organu – stanu rzeczy, który miał miejsce wcześniej, zanim to stwierdzenie nastąpiło. Z tych przyczyn, na podstawie art. 281 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji postanowienia. O zwrocie wpisu orzeczono w punkcie drugim sentencji postanowienia na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sąd z urzędu zwraca stronie cały uiszczony wpis od pisma odrzuconego.