IV SA/Gl 745/15

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. P., S. P. i P. P. na decyzję [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie opróżnienia lokalu mieszkalnego w służbach mundurowych w kwestii wniosku o przyznanie skarżącym prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy;

Wraz ze skargą B. P., S. P. i P.P. złożyli do Sądu wnioski o zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioski te zostały ostatecznie rozstrzygnięte postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 kwietnia 2016 r., mocą którego oddalono zażalenie na postanowienie tutejszego Sądu z dnia 26 stycznia 2016 r. odmawiające przyznania skarżącym prawa pomocy. W uzasadnieniu powyższego postanowienia z dnia 5 kwietnia 2016 r. stwierdzono, że poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie nie przekracza możliwości płatniczych wnioskujących. Następnie, w dniu 9 lutego 2017 r. wraz ze skargą kasacyjną od wydanego w sprawie wyroku, skarżący (każdy z osobna) ponownie złożyli urzędowe formularze wniosków o przyznanie prawa pomocy domagając się częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Ponieważ wszyscy skarżący tworzą rodzinę (B. P. jest matką S.P. i P. P.), zamieszkują oni razem i prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, rzeczone wnioski z dnia 9 lutego 2017 r. poddano łącznej ocenie. Z formularzy tych wynika, że B. P., S. P. i P. P. uzyskują dochody z tytułu wynagrodzeń za pracę, odpowiednio w kwotach netto 1.500 zł, 1.500 zł oraz 2.200 zł, co daje ogółem 5.200 zł, z kolei na obciążające ich gospodarstwo domowe stałe wydatki składają się: opłaty mieszkaniowe (czynsz i tzw. media), w kwocie 400 zł, opłaty za telefon (60 zł, 40 zł i 20 zł, co daje razem 120 zł), wydatki na dojazdy do pracy (odpowiednio 100 zł, 300 zł i 100 zł, co daje razem 500 zł), ubezpieczenie samochodu S P. (130 zł), a nadto spłata kredytów - odnawialnego i konsumpcyjnego przez P. P. w kwocie ogółem 1.380 zł. Rozpoznając wniosek zważono co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosków skarżących należy wskazać, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli, zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. mogącym obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym kontekście uznano, że okoliczności sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania. Trzeba bowiem podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (rzeczona zasada znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.) i dlatego zastosowanie tej instytucji prawnej może mieć miejsce wyłącznie w przypadku stron ubogich, czyli takich, dla których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (utrwalone stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone między innymi w postanowieniach: z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z. 1, poz. 8, z dnia 3 września 2008 r., sygn. akt II GZ 201/08, z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09 oraz z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OZ 801/09 - orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - zwanej dalej CBOSA). Prawo pomocy może więc zostać przyznane tylko takiej osobie, która pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem (por: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt: II CZ 104/84, publ.: LEX nr 8623 oraz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt I OZ 52/09 i z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt II OZ 113/08 - orzeczenia dostępne w CBOSA). Tymczasem trudno zgodzić się, aby skarżący należeli do takich osób. Trzeba bowiem podkreślić, że wszyscy oni osiągają dochody, których miesięczna suma netto wynosi 5.200 zł. Równocześnie z treści wniosków nie wynika, aby zachodziły w ich przypadku szczególne okoliczności (jak np. ciężka choroba, niepełnosprawność w stopniu znacznym itp.) powodujące wyjątkowo trudną sytuację życiową bądź mogące generować ponadprzeciętne koszty utrzymania. Suma deklarowanych stałych wydatków obciążających ich rodzinę wynosi przy tym 1.150 zł, do czego dochodzą spłaty kredytów - konsumenckiego i odnawialnego P. P., w kwocie 1.380 zł. W tym miejscu warto odnotować, że zgodnie z utrwalonym stanowiskiem judykatury, fakt spłaty kredytów, czyli zobowiązań cywilnoprawnych nie może przesądzać o przyznaniu prawa pomocy, gdyż tego rodzaju zobowiązania nie mogą wyprzedzać należności publicznoprawnych jakimi są koszty sądowe. Nawet jednak, gdyby uwzględnić wspomniane spłaty, ogólna kwota stałych wydatków skarżących sprowadza się do kwoty 2.530 zł, a w rezultacie, po ich odliczeniu do dyspozycji wnioskujących pozostaje miesięcznie prawie 2.700 zł. Wziąwszy przy tym pod uwagę, że kwotę tą trzeba jeszcze pomniejszyć o konieczne wydatki, jakie wiążą się zazwyczaj z wyżywieniem i zakupem niezbędnych środków czystości dla trójosobowej rodziny, stwierdzić przyjdzie, że umożliwia ona wygenerowanie środków wystarczających na uiszczenie pełnych kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do wpisu od skargi kasacyjnej, w kwocie 100 zł bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu wyżej wymienionych. Przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. należy bowiem rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05 - orzeczenie dostępne w CBOSA). Tymczasem uwzględniwszy relację pomiędzy dochodem skarżących i rozmiarem koniecznych wydatków przeznaczanych na utrzymanie ich gospodarstwa domowego nie sposób uznać, aby mogli ponieść tak dotkliwą szkodę w wyniku uiszczenia wspomnianych kosztów. Dodatkowo warto odnotować, że wnioskujący korzystają w niniejszej sprawie z pomocy fachowego pełnomocnika, a zatem ponoszą fakultatywne koszty związane z zastępstwem prawnym, co niewątpliwie świadczy o istniejących po ich stronie możliwościach płatniczych. Skoro bowiem są w stanie wydatki takie ponosić, to trudno zgodzić się, aby równocześnie nie mogli uiścić obligatoryjnych kosztów sądowych należnych Skarbowi Państwa, zwłaszcza, że nie są one w niniejszej sprawie wysokie. Mając na uwadze wszystkie przedstawione wyżej okoliczności uznano, że brak jest podstaw do podjęcia rozstrzygnięcia odmiennego niż to, które zawarte zostało w przywołanym wyżej postanowieniu tutejszego Sądu z dnia 26 stycznia 2016 r. Dlatego postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 246 §1 pkt 2 tej ustawy.