IV SA/Wr 107/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ireneusz Dukiel (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska, Sędzia WSA Katarzyna Radom, po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 lipca 2023 r. sprawy ze skargi A. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 8 grudnia 2022 r. nr SKO/PS-411/155/2022 w przedmiocie ustalenia wysokości odpłatności wniesionej zastępczo przez gminę za pobyt w domu pomocy społecznej i zobowiązania do zwrotu tej kwoty oddala skargę w całości.

Samorządowe Kolegium Odwoławczego w Legnicy (dalej jako organ odwoławczy, organ II instancji lub Kolegium) zaskarżoną decyzją z dnia 8 grudnia 2022r., nr SKO/PS-411/155/2022, utrzymało w mocy decyzję, działającego z upoważnienia Wójta Gminy J., Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. (dalej jako organ I instancji lub Kierownik GOPS) z dnia 12 października 2022r., nr PS.5120.43.2022, w sprawie ustalenia wysokości odpłatności wniesionej zastępczo przez Gminę J. (dalej jako Gmina) za pobyt ojca A. N. (dalej jako strona lub skarżąca) – M. P. w Domu Pomocy Społecznej "A" w G. (dalej jako DPS) za okres od 1 stycznia 2022r. do 30 września 2022r. na kwotę 7.693,92 zł oraz zobowiązania do zwrotu tej kwoty w terminie 14 dni od uprawomocnienia się tej decyzji. Organ I instancji wskazał w uzasadnieniu swej decyzji, że decyzją zmieniającą Kierownika GOPS z dnia 12 kwietnia 2022r., nr PS.5120.19.2022, ustalono odpłatność strony za pobyt ojca w DPS od dnia 1 stycznia 2022r. do dnia jego faktycznego pobytu w DPS w wysokości 854,88 zł. W wyniku przeprowadzonych czynności, organ I instancji ustalił, że strona nie uregulowała należności za pobyt ojca w DPS za okres od stycznia 2022r. do września 2022r. w łącznej kwocie 7.693,92 zł, co spowodowało zastępcze wniesienie opłaty przez Gminę. Strona zobowiązana jest więc do zwrotu zastępczo wniesionej przez Gminę odpłatności za pobyt swojego ojca w DPS. Kolegium, po rozpatrzeniu odwołania strony, w uzasadnieniu wskazanej na wstępie decyzji z dnia 8 grudnia 2022r. zauważyło, że organ I instancji skonkretyzował i zindywidualizował obciążający ją ustawowy obowiązek do ponoszenia opłat w decyzji z dnia 12 kwietnia 2022r. Organ odwoławczy nadmienił, że strona zwracała się z wnioskiem o całkowite zwolnienie jej z odpłatności za pobyt ojca w DPS, jednak organ I instancji decyzją z dnia 19 października 2020r., nr PS.5120.54.2020, odmówił całkowitego zwolnienia strony z ponoszenia tej odpłatności. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Kolegium z dnia 14 grudnia 2020r., nr SKO/PS-411/166/2020, a następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 25 maja 2021r., sygn. akt IV SA/Wr 192/21, oddalił skargę strony. Zdaniem Kolegium strona zobligowana jest zatem do ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS w wysokości wynikającej z decyzji ustalającej odpłatność. Wobec braku wpłat z jej strony i pokrycia przypadającej na nią części opłaty zastępczo przez Gminę istnieją podstawy do wydania, na podstawie art. 104 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t. jedn. Dz. U. z 2021r., poz. 2268 ze zm., dalej jako ustawa o pomocy społecznej lub w skrócie u.p.s.) decyzji o zwrocie tych należności. Kolegium wyjaśniło, iż charakter decyzji, o której mowa w art. 104 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 3 u.p.s. powoduje, że nie podlegają badaniu zasadność ponoszenia opłat, osoba zobowiązana oraz wysokość opłaty (ustalonej miesięcznie). Dla wydania zatem decyzji zobowiązującej stronę do zwrotu nakładów poniesionych zastępczo przez Gminę wystarczające było ustalenie, czy istniał obowiązek ponoszenia tej odpłatności oraz czy strona się z niego wywiązała. Argumentacja podnoszona w odwołaniu pozostaje zatem bez jakiegokolwiek związku z niniejszą sprawą. W ocenie organu odwoławczego w przedmiotowym postępowaniu nie mogą też być rozważane kwestie dotyczące możliwości spłaty przez stronę należności wniesionych przez Gminę, gdyż zgodnie z aktualną treścią art. 104 ust. 4 u.p.s., odstąpić od żądania zwrotu może organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności. Przepis ten może być stosowany wówczas, gdy w obrocie prawnym istnieje decyzja w sprawie zwrotu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej. W skardze do tut. Sądu strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Kolegium w całości oraz zwolnienie jej z ponoszenia opłat za pobyt ojca w DPS z uwagi na naruszenie interesu prawnego skarżącej i występowanie szczególnie uzasadnionych okoliczności sprawy uzasadniających zwolnienie od tego obowiązku, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 7, art. 7a oraz art. 8 k.p.a. przez ich niezastosowanie oraz naruszenie art. 77 k.p.a. przez brak zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, wskazującego na sprzeczną z zasadami współżycia społecznego postawę ojca strony wobec skarżącej, a także jej rodzeństwa i matki, rażącego naruszenia przez ojca strony obowiązku alimentacyjnego i innych obowiązków rodzinnych, zerwanie wszelkich kontaktów ze skarżąca i brakiem zainteresowania jej losem. W przekonaniu skarżącej winna być ona zwolniona z odpłatności za pobyt ojca w DPS na podstawie art. 64 pkt 7 u.p.s., dodany ustawą z dnia 17 listopada 2021r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej, która weszła w życie dnia 27 stycznia 2022 r. Dorosłe dzieci rodziców, którzy względem nich w sposób rażący zaniedbywali obowiązki rodzicielskie, doprowadzając tym do ustania więzi rodzinnych, a także w sposób rażący nie spełniali na rzecz dzieci obowiązku alimentacyjnego, mogą zostać zwolnione z opłaty bez względu na ich sytuację materialną. Wobec tego w świetle aktualnie obowiązującego stanu prawnego i brzmienia art. 64 u.p.s. brak jest podstaw do nakładania na skarżącą obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt jej ojca w DPS. Również w świetle wcześniejszego stanu prawnego istniała możliwość zwolnienia skarżącej z obowiązku ponoszenia opłat ze względu na wyjątkowe okoliczności, co miało wynikać z doktryny i orzecznictwa. Strona zwróciła też uwagę, że wątpliwości organu w zakresie możliwości zwolnienia strony z odpłatności nie zostały rozpatrzone na korzyść strony zgodnie z art. 7a k.p.a. Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej w skrócie u.p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wyjaśnić należy, że przedmiotem skargi jest decyzja ustalająca wysokość odpłatności wniesionej zastępczo przez Gminę za pobyt ojca skarżącej w DPS za okres od 1 stycznia 2022r. do 30 września 2022r. na kwotę 7.693,92 zł i zobowiązująca skarżącą do zwrotu tej kwoty. Sądowi z urzędu znany jest fakt, iż wyrokiem tut. Sądu z dnia 9 listopada 2022r., sygn. akt IV SA/Wr 330/22, oddalono skargę strony na decyzję Kolegium z dnia 17 marca 2022r., nr SKO/PS-411/26/2022, utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia 18 stycznia 2022r., nr PS.5120.2.2022, w sprawie ustalenia wysokości odpłatności wniesionej zastępczo przez Gminę za pobyt ojca strony w DPS za okres od 1 lutego 2020r. do 31 grudnia 2021r. w kwocie 19.151,38 zł. i zobowiązująca skarżącą do zwrotu tej kwoty. Kierunek rozstrzygnięcia i podniesiona argumentacja w decyzjach obu organów w tamtym postępowaniu administracyjnym, podobnie jak zarzuty i ich uzasadnienie przedstawione w odwołaniu i skardze przez stronę, są co do zasady tożsame z tymi zawartymi w obecnie kontrolowanym postępowaniu administracyjnym. Sąd w składzie orzekającym w niniejszym postępowaniu w pełni podziela wywody przedstawione w wyroku Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 9 listopada 2022r., sygn. akt IV SA/Wr 330/22, i je poniżej w znacznej części przytacza jako własne. Podstawę prawną wydanej decyzji stanowił art. 61 ust. 3 oraz art. 104 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 61 ust. 3 u.p.s. w przypadku niewywiązywania się m. in. zstępnych osoby przebywającej w domu pomocy społecznej z obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca domu, ustalonego w decyzji lub umowie, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wydatki gminy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis art. 104 ust. 3 – 8 stosuje się odpowiednio. Stosownie zaś do art. 104 ust. 3 u.p.s. wysokość należności, podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej. Nie ulega w sprawie wątpliwości, że skarżąca nie wywiązywała się z nałożonego na nią na mocy decyzji zmieniającej Kierownika GOPS z dnia 12 kwietnia 2022r. obowiązku uiszczania opłat za pobyt ojca w DPS. Organy orzekające w sprawie prawidłowo ustaliły, że Gmina poniosła zastępczo za skarżącą, zobowiązaną do ponoszenia opłat za pobyt ojca w DPS, odpłatność z tego tytułu w łącznej wysokości 7.693,92 zł za okres od 1 stycznia 2022r. do 30 września 2022r. Obecnie skarżąca na podstawie art. 61 ust. 3 w zw. z art. 104 ust. 3 u.p.s. zobowiązana jest do zwrotu na rachunek Gminy opłat zastępczo poniesionych przez Gminę z tytułu pobytu ojca skarżącej w DPS. W postępowaniu dotyczącym zwrotu opłat zastępczo wniesionych przez gminę z tytułu pobytu w DPS zastosowanie znajduje art. 104 ust. 4 u.p.s., zgodnie z którym w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków z tytułu opłat w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, na wniosek osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu. Jeżeli więc skarżąca zamierza skorzystać z możliwości odstąpienia przez organ od żądania zwrotu wniesionej zastępczo odpłatności za pobyt w DPS, winna złożyć w tym celu stosowny wniosek do organu I instancji, wykazując wystąpienie szczególnie uzasadnionego przypadku. Z akt postępowania administracyjnego nie wynika, aby skarżąca złożyła taki wniosek do organu I instancji, a więc organ ten nie miał możliwości ustalenia, czy sytuacja skarżącej stanowi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym stanowi art. 104 ust. 4 u.p.s. Potwierdzeniem braku złożenia przez stronę wniosku do organu I instancji z uzasadnieniem wystąpienia szczególnie uzasadnionego przypadku w jej sprawie wraz z żądaniem odstąpienia od nałożenia na nią obowiązku zwrotu kwot zastępczo wniesionych przez Gminę jest nieprzedstawienie przez pełnomocnika strony, będącego adwokatem, zarzutu pominięcia takiego wniosku zarówno w skardze, jak i wcześniejszym odwołaniu. Jak słusznie wskazywano w uzasadnieniu wyroku z dnia 9 listopada 2022r. niezłożenie przez skarżącą wniosku o odstąpienie żądania zwrotu nie pozbawia stronę możliwości złożenia takowego wniosku do organu I instancji na obecnym etapie postępowania. Podzielić należy również zapatrywania, że skarżąca mylnie zarzuca na obecnym etapie postępowania nieprawidłowe obciążenie ją opłatą za pobyt ojca w DPS i odmowę zwolnienia skarżącej z obowiązku wnoszenia opłat na podstawie art. 64 pkt 2 i pkt 7 u.p.s. Kontrolowane obecnie postępowanie administracyjne nie dotyczyło bowiem ustalenia skarżącej wysokości miesięcznej opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. Odpłatność ta została bowiem ustalona decyzją Kierownika GOPS z dnia 12 kwietnia 2022r., nr PS.5120.19.2022, w której organ I instancji zmienił decyzję własną z dnia 31 października 2019r., nr PS.5120.64.2019, i ustalił odpłatność strony za pobyt ojca w DPS od dnia 1 stycznia 2022r. do dnia faktycznego pobytu w kwocie 854,88 zł miesięcznie. Kolegium decyzją z dnia 13 czerwca 2022r., nr SKO/PS-411/73/2022, utrzymało w mocy powyższą decyzję organu pierwszej instancji, zaś Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił w całości skargę na powyższą decyzję organu odwoławczego w wyroku z dnia 10 stycznia 2023r., sygn. akt IV SA/Wr 449/22. W obecnie prowadzonym postępowaniu, dotyczącym ustalenia wysokości odpłatności wniesionej zastępczo przez Gminę za pobyt ojca skarżącej w DPS nie znajduje zastosowania art. 64 pkt 2 i pkt 7 u.p.s., na które bardzo obszernie powołuje się pełnomocnik skarżącej w odwołaniu i niniejszej skardze. Przepis ten umożliwia ewentualne zwolnienie osoby zobowiązanej z obowiązku wnoszenia opłat za pobyt mieszkańca w DPS, natomiast nie dotyczy zwolnienia strony z obowiązku zwrotu gminie odpłatności wniesionej zastępczo przez gminę za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. Nadmienić należy, że skarżąca złożyła w dniu 3 kwietnia 2020r. wniosek o zwolnienie z wnoszenia opłat za pobyt ojca w DPS, a organ I instancji decyzją z dnia 19 października 2020r., nr PS.5120.54.2020, odmówił całkowitego zwolnienia strony z ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS na podstawie obowiązującego wówczas brzmienia art. 64 u.p.s. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Kolegium z dnia 14 grudnia 2019r., nr SKO/PS-411/166/2020, od której tut. Sąd oddalił skargę w prawomocnym wyroku z dnia 25 maja 2021r. sygn. akt IV SA/Wr 192/21. Mając na względzie powyższe okoliczności, za całkowicie nieuzasadnione należało uznać zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 7 i art. 8 k.p.a przez ich niezastosowanie oraz art. 77 k.p.a. przez brak rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, pominięcie sprzecznej z zasadami współżycia społecznego postawy ojca strony wobec rodziny, rażącego naruszenia przez ojca obowiązku alimentacyjnego i innych obowiązków rodzinnych, zerwania przez ojca wszelkich kontaktów ze skarżącą i braku zainteresowania losem skarżącej. Nie jest również trafny zarzut naruszenia art. 7a k.p.a., ponieważ w sprawie nie występowały wątpliwości co do treści normy prawnej, tj. art. 64 u.p.s. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 u.p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku.