IV SA/Wr 266/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Sędziowie: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska, Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Wydziale IV w dniu 7 października 2021 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję D. Kuratora Oświaty z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie skreślenia z listy uczniów oddala skargę w całości.

Przedmiotem skargi M. P. jest decyzja D. Kuratora Oświaty z dnia [...] nr [...], wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, dalej: k.p.a.) oraz art. 51 ust. 1 pkt 4 lit. b) ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 910 ze zm.) i umarzająca w całości postępowanie odwoławcze od decyzji dyrektora Autorskiej Szkoły Podstawowej [...] W. z dnia [...] nr [...] w sprawie skreślenia z listy uczniów I. T.. Jak wynika z akt sprawy, Dyrektor Autorskiej Szkoły Podstawowej [...] W., powołując się na § 40 Statutu tej szkoły oraz uchwałę nr 3/2020/2021 Rady Pedagogicznej tej szkoły wydał w dniu [...] decyzję o skreśleniu (z dniem 1 listopada 2020 r.) I. T. (ucznia klasy 3a) z listy uczniów Autorskiej Szkoły Podstawowej [...] W. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano m.in. na powtarzające się nieprzewidywalne wybuchy emocji o nieznanym podłożu i towarzyszące im ataki agresji fizycznej i słownej; demolowanie pomieszczeń szkoły; nie przestrzeganie zasad przyjętych w szkole; nie korzystanie zajęć w klasie. W odwołaniu od tej decyzji strona sformułowała żądanie stwierdzenia jej nieważności, względnie, jej uchylenia z uwagi na rażące naruszenie przepisów Statutu Autorskiej Szkoły Podstawowej [...], tj. naruszenie przepisów: 1) § 27 ust. oraz § 40 ust. 2 poprzez brak zasięgnięcia opinii Samorządu Uczniowskiego (jako przesłanki koniecznej dla ważności decyzji skreślającej z listy uczniów szkoły); 2) § 10 ust. 4 – poprzez odbycie plenarnego posiedzenia Rady Pedagogicznej niezgodnie z zapisami Statutu; 3) § 10 ust. 4 – poprzez udział w Radzie Pedagogicznej mniej niż 50% członków Rady Pedagogicznej; 4) § 27 ust. 1 pkt 3 poprzez niewyczerpanie wszelkich możliwości w ramach środków, którymi dysponowała szkoła. Wnosząca odwołanie zarzuciła również zaniechanie wysłuchania jej (jako matki dziecka) przed skreśleniem z listy uczniów podczas odbywanej na zoomie Rady Pedagogicznej, pomimo dwukrotnej prośby o umożliwienie przedstawienia jej argumentacji przed skreśleniem z listy uczniów. Nadto również – podanie w uzasadnieniu faktycznym zaskarżonej decyzji faktów i okoliczności nie polegających na prawdzie. Powołaną na wstępie decyzją D. Kurator Oświaty umorzył w całości postępowanie odwoławcze w sprawie z uwagi na jego bezprzedmiotowość. Przesłankę bezprzedmiotowości organ ten powiązał z faktem, że z dniem 20 października 2020 r. I. T. stał się uczniem Szkoły Podstawowej nr [...] w Zespole Szkolno-Przedszkolnym nr [...] we W. Tym samym, dyrektor Autorskiej Szkoły Podstawowej [...] we W. nie posiada już władztwa nad sytuacją ucznia, wynikającego z treści art. 68 ust. 2 i 3 ustawy Prawo oświatowe. Ponadto, faktycznej zmianie uległa jednostka systemu oświaty, w której uczeń spełnia obowiązek szkolny. Organ drugiej instancji zwrócił uwagę, że syn skarżącej mógł pozostać uczniem Autorskiej szkoły Podstawowej [...] W. aż do uprawomocnienia się decyzji dyrektora tejże Szkoły, zaś uprawomocnieni tej decyzji nastąpiłoby dopiero po wykorzystaniu przez stronę wszelkich przewidzianych środków zaskarżenia – z ewentualną skargą kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego włącznie. W nawiązaniu do treści odwołania D. Kurator Oświaty wyjaśnił, że w sprawie brak było podstaw do zadośćuczynienia żądaniu strony w zakresie stwierdzenia nieważności decyzji dyrektora Autorskiej Szkoły Podstawowej [...] W. z dnia [...] nr [...], względnie jej uchylenia. Odnosząc się do żądania stwierdzenia nieważności decyzji organu pierwszej instancji D. Kurator Oświaty wskazał, że w trakcie postępowania odwoławczego organ drugiej instancji nie może orzekać na podstawie art. 156 k.p.a. z uwagi na inny zakres i charakter jego działań jako organu odwoławczego oraz jako organu nadzoru. Wyjaśniając z kolei brak podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji organ ten wskazał, że art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. zgodnie z którym – "organ odwoławczy wydaje decyzję, w której: (...) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję – umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części (...)" organ drugiej instancji podniósł, że nie znalazł podstaw do umorzenia postępowania organu pierwszej instancji, jako że w dacie wydania skarżonej decyzji syn wnoszącej odwołanie był jeszcze uczniem Autorskiej Szkoły Podstawowej [...] W. Zaskarżając decyzję D. Kuratora Oświaty w drodze skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem organu drugiej instancji w zakresie przyjętej przez ten organ przesłanki bezprzedmiotowości postępowania, skutkującej umorzeniem postępowania odwoławczego. Zdaniem skarżącej, jej małoletni syn ma interes prawny w ustaleniu nieprawidłowości decyzji z dnia [...] (według stanu na dzień jej wydania), a nie z uwzględnieniem okoliczności, jakie nastąpiły później. W rozwinięciu argumentacji skarżąca podniosła, że zabranie syna ze szkoły po wydaniu przez dyrektora w dniu [...] decyzji o jego skreśleniu z listy uczniów podyktowane było opisanymi w odwołaniu działaniami szkoły (tj. niewłaściwym zachowaniem w stosunku do dziecka oraz wypowiedzeniem umowy o nauczanie przez organ prowadzący szkołę) i ochroną dobrego imienia i dobra dziecka, co nie może wpływać na bezprzedmiotowość postępowania i brak podstaw do uchylenia decyzji organu pierwszej instancji jako wydanej z naruszeniem obowiązujących przepisów prawnych. Zwróciła uwagę, że dziecko nie miało zapewnionego żadnego realnego nauczania w szkole nie tylko od dnia wydania decyzji ([...]), jaka odbyła się przez zooma w dniu 13 października 2020 r. i na którą, pomimo kilkukrotnych próśb kierowanych do szkoły, strona nie została zaproszona. Dodatkowo strona zaakcentowała, że informację o wydaniu decyzji z dnia [...] otrzymała wraz z poleceniem zabrania dziecka ze szkoły do końca listopada. Ponadto, w dniu 16 października 2020 r. prezes zarządu spółki prowadzącej szkołę poinformował skarżącą o wypowiedzeniu umowy o nauczanie z terminem miesięcznym, skutkującym rozwiązaniem umowy z końcem listopada 2020 r. Skarżąca podniosła, że dziecko zostało zabrane z Autorskiej Szkoły Podstawowej [...] we W. po wydaniu decyzji o jego skreśleniu z listy uczniów. Zaakcentowała, że pozostawienie dziecka w tej szkole naraziłoby je na duże niedogodności i szykany. W końcowej części skargi strona przestawiła wykładnię art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. wskazując przypadki, które w jej ocenie świadczą o bezprzedmiotowości postępowania odwoławczego. Do tych przypadków zaliczyła – skuteczne cofnięcie odwołania oraz stwierdzenie, że wnoszący odwołanie nie jest stroną postępowania odwoławczego. Nadto także sytuację, gdy w toku postępowania na skutek zmiany przepisów określających właściwość instancyjną organ drugiej instancji przestał być właściwy do rozpoznania odwołania od zaskarżonej decyzji. W nawiązaniu do tych uwag strona podniosła, że żadna z takich przesłanek nie wystąpiła w okolicznościach faktycznych sprawy. W odpowiedzi na skargę, D. Kurator Oświaty wniósł o oddalenie skargi w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja została podjęta na podstawie i w granicach prawa. Istota sporu w sprawie dotyczy zasadności zastosowania przez organ drugiej instancji dyspozycji art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a., co skutkowało wydaniem decyzji o umorzeniu postępowania odwoławczego w całości. Jak wiadomo, decyzja o umorzeniu danego postępowania, kończy to postępowanie bez wydania orzeczenia co do istoty sprawy. Zdaniem skarżącej, okoliczności faktyczne ujawnione w sprawie nie świadczą o bezprzedmiotowości postępowania odwoławczego, a organ drugiej instancji zamiast błędnie zastosowanego art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. mógł zastosować przepis art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., co dawałoby temu organowi procesową podstawę do uchylenia decyzji Dyrektora Autorskiej Szkoły Podstawowej [...] W. i umorzenia postępowania pierwszej instancji w sprawie, "a nie wyłącznie umorzenia postępowania w sprawie bez uchylenia wadliwej prawnie decyzji Dyrektora Szkoły" Stanowiska skarżącej Sąd nie podziela. Zdaniem Sądu, przywołane w uzasadnieniu skargi przesłanki bezprzedmiotowości postępowania odwoławczego nie są jedynymi przesłankami uprawniającymi organ odwoławczy do zastosowania art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. W tym względzie Sąd w pełni podziela pogląd wyrażony wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego OZ w Poznaniu z dnia 25 października 1988 r., sygn. akt SA/Po 495/88 ( LEX nr 1689124), w którym Sąd ten zauważył, że przepis art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. nie określa powodów umorzenia postępowania odwoławczego, w związku z czym "w każdej indywidualnej sprawie administracyjnej należy poszukiwać konkretnej przyczyny bezprzedmiotowości postępowania, mając na uwadze treść art. 105 k.p.a." Przepis art. 105 § 1 k.p.a. stanowi z kolei, że gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Należy przy tym dostrzec, że przyczyny umorzenia postępowania odwoławczego trzeba rozpatrywać uwzględniając okoliczności łączące się ściśle z tym etapem postępowania (por. komentarz do art. 138 k.p.a. w: Chróścielewski Wojciech (red.), Kmieciak Zbigniew (red.), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, WKP 2019). W tym kontekście trafnie argumentuje organ w zaskarżonej decyzji, że w sprawie nie mógł mieć zastosowania art. 138 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. (traktujący o kompetencjach orzeczniczych organu odwoławczego w zakresie uchylenia zaskarżonej decyzji i umorzenia postępowania pierwszej instancji w całości – przypis Sądu) albowiem organ drugiej instancji nie znalazł podstaw do umorzenia postępowania organu pierwszej instancji, jako że w dacie wydania skarżonej decyzji I. T. był jeszcze uczniem Autorskiej Szkoły Podstawowej [...] W. Dla wyjaśnienia przesłanki bezprzedmiotowości postępowania odwoławczego w sprawie niezbędne jest bliższe omówienie pewnej specyfiki realizacji obowiązku szkolnego w niepublicznej szkole podstawowej. Otóż trzeba zauważyć, że działalność szkół niepublicznych ma inne podstawy normatywne niż działalność szkół publicznych. Podjęcie nauki w szkole niepublicznej wiąże się z zawarciem umowy cywilnoprawnej, która modyfikuje konstrukcję administracyjnoprawnej relacji pomiędzy szkołą (jako zakładem administracyjnym) a uczniem jako jego użytkownikiem. Relacja ta zawiera zarówno cechy stosunku administracyjnego, jak i kontraktu cywilnoprawnego W orzecznictwie sądowym wskazuje się (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 października 2015 r., sygn. akt I OSK 2098/15, CBOSA), że uczeń szkoły niepublicznej nawiązuje dwa równoległe i wewnętrznie sprzężone stosunki prawne: cywilnoprawny (który opiera się na umowie o naukę łączącej go z osobą prowadzącą placówkę) i administracyjnoprawny (łączący go bezpośrednio ze szkołą). Wobec powyższego stosunek administracyjny jest niejako stosunkiem wtórnym w odniesieniu do kontraktu cywilnego zawartego przez strony. Jego istnienie uzależnione jest od ważnej umowy łączącej strony. W sytuacji skutecznego rozwiązania umowy cywilnej, relacja administracyjna (przejawiająca się podległością ucznia w stosunku do szkoły) ulega przerwaniu. W stanie faktycznym sprawy należy zwrócić uwagę na następujące okoliczności faktyczne wynikające z akt administracyjnych. Wypowiedzenie umowy o nauczanie przez szkołę [...] z zachowaniem miesięcznego okresu wypowiedzenia ze skutkiem na koniec miesiąca (pismo szkoły kierowane do skarżącej z dnia 22 października 2020 r.) oraz przede wszystkim najważniejszą w sprawie okoliczność, a mianowicie - że od dnia 20 października 2020 r. I. T. realizował obowiązek szkolny w Szkole Podstawowej nr [...] we W. Fakt przeniesienia dziecka do tej szkoły był okolicznością niesporną między stronami i znajduje także potwierdzenie w aktach sprawy (por. karta z dnia 16 października 2020 r.) zapisu dziecka do Szkoły Podstawowej nr [...] w Zespole Szkolno-Przedszkolnym nr [...] we W. oraz potwierdzenie przyjęcia I. T. z dniem 20 października 2020 r. do Szkoły Podstawowej nr [...], mieszczącej się w Zespole Szkolno-Przedszkolnym nr [...] we W. Należy w tym miejscu podnieść, iż nawet gdyby przyjąć zasadność argumentów podniesionych przez stronę w odwołaniu co do nieskuteczności wypowiedzenia umowy o nauczanie do czasu rozpoznania odwołania od decyzji z dnia 15 października 2020 r., to o ustaniu stosunku cywilnoprawnego niewątpliwie świadczy informacja szkoły zawarta w piśmie (z dnia 26 listopada 2020 r.) adresowanym do Kuratorium Oświaty, z której wynika, że syn skarżącej został wypisany z Autorskiej Szkoły Podstawowej [...] W. nie z powodu decyzji o skreśleniu go z listy uczniów, lecz jako następstwo otrzymania przez te szkołę w dniu 20 października 2020 r. potwierdzenia przyjęcia go do Szkoły Podstawowej nr [...] we W. W ocenie Sądu, rozwiązanie stosunku cywilnego w sprawie w sposób oczywisty oddziałuje na relację administracyjną. Z chwilą gdy syn skarżącej przestał być uczniem Autorskiej Szkoły Podstawowej [...] W., ustał stosunek administracyjny łączący go z tą szkołą. Powyższe uzasadnia stanowisko organu odwoławczego, że na etapie odwoławczym, postępowanie w sprawie stało się bezprzedmiotowe, albowiem dyrektor Autorskiej Szkoły Podstawowej [...] W. nie posiada już władztwa administracyjnego nad sytuacją tego ucznia, a ponadto faktycznej zmianie uległa jednostka systemu oświaty, w której uczeń spełnia obowiązek szkolny. Kierując się przedstawioną argumentacją Sąd uznał, że w sprawie nie doszło do naruszenia art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. Zdaniem Sądu, prawidłowa jest konkluzja organu drugiej instancji, że w okolicznościach faktycznych rozpatrywanej sprawy nie mogło dojść (potencjalnie) do zastosowania art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. albowiem na dzień wydania decyzji z dnia 15 października 2020 r. syn skarżącej był jeszcze uczniem Autorskiej Szkoły Podstawowej [...] W. Nie było zatem przesłanek do umorzenia postępowania pierwszej instancji. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325) wniesioną w sprawie skargę w całości oddalił, o czym orzekł jak w sentencji wyroku.