IV SA/Wr 286/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska, Sędziowie: Asesor WSA Aneta Brzezińska (sprawozdawca), Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Protokolant: Specjalista Magdalena Dworszczak, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 21 lipca 2026 r. sprawy ze skargi T. T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 lutego 2026 r. nr [...] w przedmiocie zmiany okresu prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko O. T. I. uchyla zaskarżoną decyzję w części dotyczącej odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego w okresie od 1 czerwca 2023 r. do 30 września 2023 r.; II. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącej kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

W dniu 1 lutego 2023 r. T. T. (dalej: skarżąca) złożyła w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) wniosek o świadczenie wychowawcze na okres świadczeniowy 2023/2024 na dwójkę dzieci, w tym na O. T. Informacją z 17 lutego 2023 r. poinformowano skarżącą o przyznaniu jej świadczenia wychowawczego na ww. dziecko od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. w kwocie 500 zł miesięcznie. Decyzją z 19 stycznia 2024 r. (010070/680/1452612/2023) ZUS zmienił skarżącej przyznane prawo do świadczenia wychowawczego i pozostawił świadczenie wychowawcze na okres od 1 października 2023 r. do 31 grudnia 2023 r. w kwocie 500 zł miesięcznie oraz na okres 1 stycznia 2024 r. do 31 maja 2024 r. w kwocie 800 zł miesięcznie. ZUS odmówił natomiast świadczenia za okres od 1 czerwca 2023 r. do 30 września 2023 r. ponieważ na podstawie rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej ustalił, że dziecko nie posiada legalnego pobytu w Polsce. W uzasadnieniu decyzji ZUS wskazał, że przyjazd dziecka do Polski 26 września 2022 r. nie został odnotowany jako przyjazd obywatela U. w związku z działaniami wojennymi w następstwie czego dziecko utraciło prawo legalnego pobytu w Polsce. Od decyzji tej skarżąca wywiodła odwołanie, w którym podniosła, że zwracała się do ZUS z wnioskiem o skontaktowanie się ze Strażą Graniczną celem przesłania właściwych danych dotyczących legalnego przekroczenia granicy przez dzieci 26 września 2022 r., w związku z faktem, że informacja ta może zostać wydana wyłącznie instytucji. Na dowód przekroczenia granicy przez dzieci w tym dniu skarżąca załączyła do odwołania zdjęcia z ich paszportów zawierające pieczątki z przekroczenia granicy w tym dniu. Wskazała, że przekraczając granicę 26 września 2022 r. upewniała się, że zostało to prawidłowo odnotowane. Decyzją z 26 lutego 2026 r. (010070/680/1452612/2023) Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Prezes ZUS) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję ZUS. W uzasadnieniu wskazał, że w związku z odwołaniem skarżącej ponownie zweryfikował rejestr Straży Granicznej, w którym widnieje wyjazd dziecka z Polski w dniu 17 września 2022 r. i z tą datą zostało wprowadzone zakończenie uprawnień pobytowych. Kolejny przyjazd do Polski jako przyjazd z działaniami wojennymi został odnotowany dopiero 24 października 2023 r. Dlatego też, wobec faktu braku potwierdzenia pobytu dziecka w Polsce jako uchodźca z U. w rejestrze prowadzonym przez Głównego Komendanta Straży Granicznej, o którym mowa w art. 3 ust. 3 ustawy, skarżącej nie przysługuje świadczenie wychowawcze na okres od 1 czerwca 2023 r. do 30 września 2023 r. Pismem z 26 lutego 2026 r. skarżąca – reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika – wywiodła na powyższą decyzję Prezesa ZUS skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu zarzucając jej błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzekania oraz naruszenie art. 2 ust 1, art 11 ust.2, art. 26 ust. 1 pkt 2 i art. 28 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci oraz art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. i 79a § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez uznanie, że dziecko w okresie od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. nie posiadało legalnego pobytu w Polsce, a przejazd nie został uwzględniony jako przejazd obywatela U. w związku z działaniami wojennymi, podczas gdy w rzeczywistości dziecko w tym okresie posiadało legalny pobyt w Polsce, a tym samym spełniało przesłanki do przyznania świadczenia wychowawczego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w graniach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). W pierwszej kolejności podnieść należy, że ustawa z 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. z 2025 r., poz. 337 ze. zm., w brzmieniu obowiązującym w sprawie), dalej: ustawa o pomocy, określa szczególne zasady zalegalizowania pobytu obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa, oraz obywateli Ukrainy posiadających Kartę Polaka, którzy wraz z najbliższą rodziną z powodu tych działań wojennych przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 1 ust. 1). Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy, jeżeli obywatel Ukrainy, o którym mowa w art. 1 ust. 1, przybył legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. do dnia określonego w przepisach wydanych na podstawie ust. 4 i deklaruje zamiar pozostania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jego pobyt na tym terytorium uznaje się za legalny do dnia 30 czerwca 2024 r. Za legalny uznaje się także pobyt dziecka urodzonego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez matkę, która jest osobą określoną w zdaniu pierwszym, w okresie dotyczącym matki, o ile dziecko to nie jest obywatelem polskim ani obywatelem innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej. Obywatelowi Ukrainy, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uznaje się za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do uzyskania numeru PESEL (art. 4 ust. 1), jak i prawo do różnego rodzaju świadczeń, w tym do świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 26 ust. 1 pkt 2). Jak wynika z akt sprawy, z uprawnień tych skorzystała skarżąca oraz jej dzieci tj. zostały im nadane numery PESEL, uzyskały status U., a Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) rozpoznając wniosek z 1 lutego 2023 r. przyznał skarżącej świadczenie wychowawcze – na dziecko O. T. – informacją z 17 lutego 2023 r. na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. w kwocie 500 zł miesięcznie. Następnie zaś ZUS decyzją z 19 stycznia 2024 r. – utrzymaną w mocy zaskarżaną decyzją Prezesa ZUS z 26 lutego 2026 r. – zmienił okres przyznanego świadczenia i pozostawił świadczenie wychowawcze na okres: - od 1 października 2023 r. do 31 grudnia 2023 r. w kwocie 500 zł; - od 1 stycznia 2024 r. do 31 maja 2024 r. w kwocie 800 zł; oraz odmówił prawa do świadczenia na okres od 1 czerwca 2023 r. do 30 września 2023 r. Organy wydając ww. decyzje podniosły, że zgodnie z zapisami w rejestrze Komendanta Głównego Straży Granicznej widnieje wyjazd dziecka z Polski 17 września 2022 r. i z tą datą zostały wprowadzone zakończenie uprawnień pobytowych. Kolejny przyjazd do Polski jako przyjazd w związku z działaniami wojennymi został odnotowany dopiero 24 października 2023 r., a zatem wyjazd z Polski trwał dłużej niż 30 dni. Zdaniem organów z zapisów rejestru Komendanta Głównego Straży Granicznej nie wynika bowiem, aby przyjazd dziecka do Polski 26 września 2022 r. został odnotowany jako przyjazd obywatela Ukrainy w związku z działaniami wojennymi. Z tych też powodów organy przyjęły, że w sprawie spełnione zostały przesłanki z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy, zgodnie z którym wyjazd obywatela Ukrainy z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na okres powyżej 30 dni pozbawia go uprawnienia, o którym mowa w art. 2 ust. 1. Jak wynika bowiem z art. 4 ust. 17a ustawy o pomocy status, o którym mowa w art. 8 pkt 24a lit. d ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, zwany dalej "statusem UKR", jest automatycznie zmieniany na status, o którym mowa w art. 8 pkt 24a lit. c tej ustawy (czyli na status NUE), po przekazaniu przez Komendanta Głównego Straży Granicznej z rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3, informacji o wyjeździe z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, o którym mowa w art. 11 ust. 2 (czyli po przekazaniu informacji o wyjeździe na okres powyżej 30 dni). Nadto, zgodnie z art. 26 ust. 3g ustawy pomocowej wypłata świadczeń, o których mowa w ust. 1 pkt 1-4, oraz dofinansowania, o którym mowa w ust. 1 pkt 5, podlega wstrzymaniu, jeżeli otrzymujący te świadczenia lub to dofinansowanie obywatel Ukrainy przebywający na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, lub dziecko, na które przysługuje świadczenie lub dofinansowanie, wyjedzie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Tym samym wyjazd obywatela Ukrainy z terytorium Polski na okres powyżej 30 dni pozbawia go uprawnienia, skutkuje utratą legalności pobytu oraz utratą statusu UKR, czyli statusu osoby, której nadano numer PESEL w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy, a nadto wstrzymaniem wypłaty świadczeń, o których mowa w art. 26 ust. 1 pkt 1-4, w tym wypłaty świadczenia wychowawczego. Niemniej jednak – w okolicznościach rozpatrywanej sprawy – z takim stanowiskiem nie sposób się zgodzić. Jak bowiem wynika z akt sprawy skarżąca konsekwentnie dowodziła, iż żaden członek jej rodziny nie przebywał od czasu przyjazdu w związku z konfliktem zbrojnym poza granicami Polski dłużej niż 30 dni. Co więcej, na potwierdzenie powyższego, skarżąca przedstawiła stosowne dokumenty: zawiadomienie o sprawdzeniu danych i ewentualnym usunięciu niezgodności w rejestrze PESEL (data wszczęcia postępowania 5 grudnia 2022 r., zmiana statusu cudzoziemca z NUE na UKR), zaświadczenie z rejestru PESEL dotyczące dziecka O. T. z 10 listopada 2023 r. potwierdzające nadany status U. oraz kserokopie paszportu dziecka zawierające pieczątki z przekroczenia granicy w dniu 26 września 2022 r. Natomiast organy nie odniosły się do tych dowodów i twierdzeń skarżącej, nie przeprowadziły w tym zakresie postępowania wyjaśniającego (samo ponowne zweryfikowanie rejestru Straży Granicznej jest niewystarczające). W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS tak de facto bez ustalenia stanu faktycznego w sprawie przywołał jedynie przepisy prawne i potwierdził stanowisko ZUS, iż ustalając legalność pobytu obywatela Ukrainy organ winien opierać się "wyłącznie" na treści rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej. W ocenie Sądu takie postępowanie jest nieprawidłowe i nie znajduje oparcia w obowiązujących regulacjach prawnych. Zgodnie z art. 3 ust. 3 ustawy o pomocy Komendant Główny Straży Granicznej prowadzi w systemie teleinformatycznym Straży Granicznej rejestr obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium Ukrainy. W rejestrze tym przechowuje się m.in. informację o dacie końcowej okresu pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uznawanego za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 (art. 3 ust. 4 pkt 3). Zgodnie zaś z art. 26 ust. 3i ustawy o pomocy, który to przepis ma zastosowanie w sprawie, Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz organ właściwy w rozumieniu ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych są obowiązani do weryfikacji dalszego prawa do świadczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1-3 i 6, w szczególności na podstawie danych dostępnych z rejestrów publicznych, w tym z rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3, i z rejestru PESEL. Z powyższych przepisów jasno zatem wynika, że informacja przekazana do ZUS przez Komendanta Głównego Straży Granicznej o okoliczności, o której mowa w art. 11 ust. 4, jest tylko jednym z dowodów uwzględnianych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz organ właściwy w rozumieniu ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, o czym świadczy sformułowanie "w szczególności". Oznacza to, że przekazana do ZUS przez Komendanta Głównego Straży Granicznej informacja o okoliczności, o której mowa w art. 11 ust. 4, nie ma charakteru wiążącego dla ZUS w tym znaczeniu, że nie uniemożliwia stronie dowodzenia za pomocą innych dowodów faktu braku utraty uprawnień, o których mowa w art. 2 ust. 1 ustawy i jednocześnie (i co istotne w sprawie) nie zwalnia ZUS z obowiązku weryfikacji statusu strony w oparciu o wszelkie dostępne dowody. Tymczasem, jak wynika z akt sprawy, Prezes ZUS pominął nie tylko wyjaśnienia skarżącej, lecz również okoliczność, że przywołany przepis wskazuje też na dane dostępne z rejestrów publicznych, w tym rejestru PESEL. Raz jeszcze zaznaczyć należy, że zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy, obywatelowi Ukrainy, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uznaje się za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, w oparciu o wniosek złożony w dowolnym organie wykonawczym gminy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, nadaje się numer PESEL, o którym mowa w art. 15 ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 1191). W rozpoznawanej sprawie, z przedłożonego przez skarżącą zaświadczenia z rejestru PESEL z 10 listopada 2023 r. wynika natomiast, że dziecku został nadany numer PESEL ze statusem U. Art. 26 ust. 3i ustawy o pomocy nie wyłącza, ani nie ogranicza określonych w k.p.a. zasad postępowania dowodowego, w tym w art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Powinnością organu w ramach postępowania administracyjnego jest przeprowadzenie czynności dowodowych, w ramach, których jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 75 § 1 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), który następnie należy poddać ocenie na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.). Tylko wtedy zapewnione zostaną warunki do realizacji określonej w art. 7 k.p.a. zasady prawdy materialnej, nakazującej dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, a zatem przyjęcie ustaleń zgodnych ze stanem rzeczywistym (wyrok WSA we Wrocławiu z 13 listopada 2024 r., o sygn. akt IV SA/Wr 312/24 oraz z 5 lutego 2025 r. sygn. akt IV SA/Wr 501/24, CBOSA). Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że organ zobowiązany był rozpatrzyć także inne dowody w sprawie (w tym również wyjaśnienia skarżącej) nie ograniczając się jedynie do rejestrów wskazanych w treści art. 26 ust. 3i ustawy o pomocy. Reasumując podnieść należy, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem obowiązujące przepisy uzależniają przyznanie świadczenia od legalności pobytu, a nie od dokonania odpowiedniej adnotacji w rejestrze Straży Granicznej. Niewątpliwie przedmiotowy rejestr stanowi dowód legalnego pobytu w Polsce, jednakże nie może prowadzić do uznania, że jest to wyłączny dopuszczalny dowód w tym zakresie (wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w Krakowie z 13 listopada 2024 r., w Gdańsku z 4 września 2024 r. sygn. akt II SA/Gd 304-305/24, w Gliwicach z 13 września 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 629/24, CBOSA). Dlatego też zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja Prezesa ZUS (w zakresie wskazanym w I sentencji wyroku) została wydana z naruszeniem prawa procesowego, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez nieprawidłową, bo wybiórczą ocenę dowodów tj. ograniczającą się wyłącznie do zapisów z rejestru straży granicznej z całkowitym pominięciem innych dowodów (rejestru PESEL) i wyjaśnień podnoszonych przez skarżącą, prowadzącą w konsekwencji do nieprawidłowego – bo przedwczesnego – przyjęcia, że w sprawie ziściły się przesłanki, o których mowa w art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy. W tym miejscu wskazać należy, że art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. obliguje organ do wyjaśnienia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych i prawnych oraz wyjaśnienia stronie przyczyn załatwienia żądania strony. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno zatem w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn odmówienia innym dowodom wiarygodności i mocy dowodowej. W uzasadnieniu faktycznym organ administracji publicznej powinien zatem dokładnie wskazać podstawę faktyczną rozstrzygnięcia. Organ musi zatem zająć stanowisko wobec całego materiału dowodowego oraz uzasadnić jasno i należycie swoje zdanie. Z uzasadnienia decyzji powinien wynikać przede wszystkim tok rozumowania organu i kontrola prawidłowości rozstrzygnięcia. Strona powinna uzyskać wszechstronną informację o motywach, którymi kierowały się organy administracji podejmując rozstrzygnięcie. Prawidłowo zredagowane uzasadnienie wymaga zatem logicznego i czytelnego przedstawienia przez organ swojego stanowiska, co umożliwia jego kontrolę nie tylko przez stronę będącą adresatem wydanego rozstrzygnięcia lecz również przez Sąd. Ponownie rozpatrując sprawę Prezes ZUS – mając na uwadze treść art. 153 p.p.s.a – uwzględni powyższe wskazania Sądu, w tym okoliczność, że informacja z rejestru Straży Granicznej jest tylko jednym z dowodów w sprawie, którego wiarygodność powinna zostać skonfrontowana z innymi dowodami, w tym w szczególności z zaświadczeniem z rejestru PESEL z 10 listopada 2023 r. z którego wynika, że dziecku został nadany numer PESEL ze statusem U. Następnie organ ponownie oceni sytuację skarżącej (ustali, czy rzeczywiście istniały przesłanki do odmowy przyznana skarżącej świadczenia wychowawczego na dziecko w okresie od 1 czerwca 2023 r. do 30 września 2023 r.), lecz tym razem uczyni to na podstawie całokształtu materiału dowodowego w sprawie. W szczególności odniesie się do wyjaśnień skarżącej podniesionych w odwołaniu, popartych przedłożonymi przez nią dowodami zaprzeczającymi ustaleniom, iż wyjazd dziecka z Polski trwał dłużej niż 30 dni (od 17 września 2022 r. do 24 października 2023 r.), gdyż przyjazd dziecka do Polski nastąpił 26 września 2022 r. w związku z działaniami wojennymi. Mając powyższe na uwadze, Sąd w pkt I sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., uchylił zaskarżoną w sprawie decyzję w części dotyczącej odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego w okresie od 1 czerwca 2023 r. do 30 września 2023 r. W pkt II sentencji wyroku Sąd orzekł o obowiązku zwrotu przez Prezesa ZUS na rzecz skarżącej poniesionych przez nią kosztów postępowania sądowego stosownie do treści art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. | |