IV SA/Wr 298/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, Sędziowie: Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska, Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2026 r. w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia 9 lutego 2026 r., nr SKO.4103.15.2026 w przedmiocie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję w całości.

Decyzją z 9 II 2026 r. (SKO 4103.15.2026) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Wałbrzychu (dalej "SKO") - po rozpatrzeniu odwołania M. D. (dalej "skarżąca") od decyzji Burmistrza Strzegomia z 12 XII 2025 r. (nr 89.2025) przyznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego – uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i orzekło o przyznaniu: - świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną J. H. od 1 X 2025 r. do 30 IX 2026 r. w kwocie 398,34 zł miesięcznie, - świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną J1. H. od 1 X 2025 r. do 30 IX 2026 r. w kwocie 398,34 zł miesięcznie. Jak wynika z uzasadnienia decyzji odwoławczej, SKO wyjaśniło że podziela ustalenia organu I instancji wskazujące, że w przypadku dzieci skarżącej, tj. J. H. i J1. H. spełnione zostały przesłanki uprawniające do przyznania świadczeń alimentacyjnych na podstawie art. 9 ust. 1 i 2 ustawy z 7 IX 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2026 r., poz.79, ze zm.) – dalej "UoPA". SKO zgodziło się przy tym ze stanowiskiem organu I instancji, że z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie należało przyznać świadczenie stanowiące różnicę między kwotą świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługującego osobie uprawnionej (tu: 1209 zł) a kwotą, o którą został przekroczony dochód. Zakres tego przekroczenia został jednak – w ocenie SKO – błędnie ustalony na etapie pierwszoinstancyjnym. W obliczeniach miesięcznego dochodu rodziny błędnie przeliczono dochód skarżącej w kwocie 662,72 zł wskazując związaną z tym miesięczną kwotę opodatkowanego dochodu skarżącej w wysokości 132,54 zł. Tymczasem powinna to być kwota 110,45 zł, stanowiąca iloraz uzyskanego w 2024 r. dochodu podlegającego opodatkowaniu , tj. kwoty 662,72 zł oraz liczby miesięcy, w których ten dochód był uzyskiwany, tj. 6 miesięcy. Z tego też względu przyznana przez organ I instancji kwota alimentów w kwocie po 394,66 zł była zaniżona. Dochód na osobę w rodzinie skarżącej wyniósł bowiem 1410,66 zł i przekracza ustawowe kryterium dochodowe o 201,66 zł (1410,66 – 1209 = 201,66). To zaś oznacza, że należało przyznać świadczenie alimentacyjne po 398,34 zł, a więc przyjmując maksymalną ustawową kwotę 600 zł obniżoną o kwotę przekroczenia kryterium dochodowego (600 – 201,66 = 398,34). W konsekwencji – zdaniem SKO - wystąpiły podstawy do uchylenia decyzji organu I instancji i wydania decyzji odwoławczej co do istoty sprawy. Jednocześnie SKO odniosło się do argumentów odwołania, w którym skarżąca kwestionowała prawidłowość uwzględnienia w dochodzie rodziny dochodu z restrukturyzacji kredytu męża (kwota 62297,41 zł), który to kredyt zaciągnięty został przed zawarciem małżeństwa, zaś sama restrukturyzacja nie skutkowała wypłatą żadnych środków pieniężnych. W ocenie SKO argumentacja odwołania nie mogła zostać uwzględniona. Wliczenie przez organ do dochodu rodziny dochodu męża skarżącej z restrukturyzacji kredytu jest w świetle przepisów UoPA zasadne, ponieważ jako dochód opodatkowany podatkiem dochodowym (co wynika z zebranych w sprawie dowodów w postaci korekty zeznania PIT-36 za 2024 r. złożonego przez męża skarżącej oraz informacji o jego dochodach w 2024 r. z systemu ePodatki), ujęty został w legalnej definicji dochodu z art. 2 pkt 4 UoPA w zw. z art. 3 pkt 1 ustawy z 28 XI 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2025 r., poz. 1203, ze zm.) – dalej "UoŚR". Wskazany jest tam katalog wszystkich dochodów/przychodów zaliczanych do dochodu w rozumieniu UoŚR, mającego zastosowanie dla ustalania dochodu na potrzeby weryfikacji uprawnień do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jednocześnie SKO wyjaśniło, że jest bez znaczenia w sprawie, że skarżąca od IX 2024 r. nie zamieszkiwała z mężem. Pojęcie "rodziny" zostało bowiem zdefiniowane w art. 2 pkt 12 UoPA i obejmuje ono m.in. "małżonka rodzica osoby uprawnionej", bez odwoływania się do okoliczności wspólnego zamieszkiwania. W konsekwencji istniały w sprawie podstawy by obliczając dochód rodziny uwzględnić m.in. dochód z restrukturyzacji kredytu małżonka skarżącej, który podlegał opodatkowaniu za rok bazowy 2024. W skardze na powyższą decyzję skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji i zasądzenie kosztów. Podniosła przy tym, że wykazany w PIT-36 dochód z restrukturyzacji kredytu męża nie wiąże się z żadnym realnym przysporzeniem i nie powinien wpływać na obliczenie dochodu rodziny dla potrzeb świadczeń alimentacyjnych. Zaznaczyła, że organy dokonały sztucznego zawyżenia dochodu uznając w rezultacie, że ustawowe kryterium dochodowe zostało przekroczone. Zdaniem skarżącej należało też wziąć pod uwagę, że kredyt został zaciągnięty przez męża jeszcze przed zawarciem małżeństwa. Nadto od IX 2024 r. skarżąca i dzieci nie zamieszkiwali z mężem skarżącej z uwagi na toczące się postępowanie rozwodowe. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym i oddalenie skargi podtrzymując stanowisko wyrażone w decyzji. Skarżąca, pouczona o treści art. 119 pkt 2 ppsa, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednak z innych przyczyn, niż podniesione przez skarżącą. Zaskarżoną decyzję należy bowiem uznać za przedwczesną. Jedyną przyczyną zakwestionowania decyzji SKO, a zarazem istotą sporu, jest okoliczność zaliczenia przez organy obu instancji do dochodu rodziny dochodu z restrukturyzacji kredytu męża skarżącej (D. D.) wykazanego w PIT-36 za rok 2024. Jak wynika z art. 9 ust. 2 UoPA, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 1209 zł, zwaloryzowanej zgodnie z ust.2c-2f. Taka bowiem kwota bazowa obowiązywała w przypadku świadczeń alimentacyjnych przyznawanych na okres 2025/2026, objęty wnioskiem skarżącej (zob. obwieszczenie Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z 19 I 2023 r. w sprawie wysokości kwoty kryterium dochodowego uprawniającego do świadczeń z funduszu alimentacyjnego od dnia 1 października 2023 r. – M.P. 2023 r., poz. 121). Zgodnie zaś z art. 9 ust. 2a UoPA, w przypadku gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie przekracza kwotę, o której mowa w art. 9 ust. 2, o kwotę nie wyższą niż kwota świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługującego danej osobie uprawnionej w okresie świadczeniowym, na który jest ustalane prawo do tego świadczenia, świadczenie z funduszu alimentacyjnego przysługuje w wysokości różnicy między kwotą świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługującego danej osobie uprawnionej a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie. W sprawie zasadnicze znaczenie ma więc regulacja dotycząca "dochodu rodziny". Stosownie do art. 2 pkt 5 UoPA w zw. art. 3 pkt 2 UoŚR, "dochód rodziny" oznacza sumę dochodów członków rodziny. W świetle zaś art. 2 pkt 5a UoPA, "dochód członka rodziny" oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, z zastrzeżeniem art. 9 ust. 3 – 4b UoPA. Zastrzeżenie powołane w definicji legalnej "dochodu członka rodziny", wynikające z art. 9 ust. 3 – 4b UoPA, ma niebagatelne znaczenie. Dotyczy ono bowiem problematyki "uzyskania dochodu" oraz "utraty dochodu" wskazując że w pewnych okolicznościach otrzymywane przez członka rodziny przysporzenie, mimo że stanowi dochód, nie będzie uwzględniane przy ustalaniu dochodu członka rodziny, a w konsekwencji także przy ustalaniu dochodu całej rodziny. Jak wynika z art. 9 ust. 3 UoPA, w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy lub po tym roku, ustalając jego dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego. Stosownie do art. 9 ust. 4 UoPA, w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, ustalając dochód członka rodziny, osiągnięty w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód był uzyskiwany, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zgodnie z art. 9 ust. 4a UoPA, w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Według zaś art. 9 ust. 4b UoPA, przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu nie stosuje się do dochodu z tytułu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i dochodu z tytułu wykreślenia z rejestru lub rozpoczęcia pozarolniczej działalności gospodarczej, jeżeli członek rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego utracili dochód z tych tytułów i w okresie 3 miesięcy, licząc od dnia utraty dochodu, uzyskali dochód u tego samego pracodawcy lub zleceniodawcy, lub zamawiającego dzieło lub ponownie rozpoczęli pozarolniczą działalność gospodarczą. Jednocześnie jak wynika z art. 2 pkt 4 UoPA w zw. z art. 3 pkt 1 UoŚR, "dochodem" w rozumieniu UoPA jest katalog przychodów wymienionych w art. 3 pkt 1 UoŚR, przy czym w myśl art. 3 pkt 1 lit.a UoŚR do dochodu zalicza się m.in. przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f stawy z dnia 26 VII 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 163, ze. zm.) – dalej "UoPDF", pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Oczywiście zgodzić należy się ze stanowiskiem SKO, że samo pojęcie "dochodu" w podanym wyżej rozumieniu jest szerokie i obejmuje m.in. dochody (rozumiane jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania) podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w UoPDF. W przypadku jednak kwot stanowiących równowartość umorzonych zobowiązań, jeżeli umorzenie zobowiązań jest związane z postępowaniem restrukturyzacyjnym lub postępowaniem upadłościowym, to tego rodzaju przysporzenie po stronie zobowiązanego nie stanowi przychodu z działalności gospodarczej. Zgodnie bowiem z art. 14 ust. 3 pkt 6 UoPDF, do przychodów z działalności gospodarczej nie zalicza się kwoty stanowiącej równowartość umorzonych zobowiązań, w tym także umorzonych pożyczek (kredytów), jeżeli umorzenie zobowiązań jest związane z postępowaniem restrukturyzacyjnym lub postępowaniem upadłościowym. W świetle zaś art. 5a pkt 37 UoPDF "postępowanie restrukturyzacyjne" oznacza postępowanie restrukturyzacyjne w rozumieniu ustawy z dnia 15 V 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne (Dz. U. z 2024 r., poz. 1428, ze zm.). W świetle powyższego nie jest bez znaczenia dokładny charakter przysporzenia po stronie męża skarżącej. Jeżeli bowiem restrukturyzacja kredytu męża skarżącej dokonywana była w postepowaniu restrukturyzacyjnym, to należy tego rodzaju okoliczność ocenić pod kątem art. 14 ust. 3 pkt 6 w zw. z art. 5a pkt 37 UoPDF. Jeżeli zaś, w grę wchodzi jakaś inna "restrukturyzacja" (np. w znaczeniu potocznym), to oczywiście wyłączenie z art. 14 ust. 3 pkt 6 UoPDF nie znajdzie zastosowania. Ustalenia w tym zakresie są konieczne w perspektywie ciążących na organie obowiązków dowodowych. Organ administracji publicznej w ramach postępowania administracyjnego zobowiązany jest do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, co expressis verbis wynika z art. 77 § 1 kpa. Obowiązek ten służy realizacji – wynikającej z art. 7 kpa - zasady prawdy obiektywnej, nakazującej organowi podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Dotyczy to w takim samym zakresie elementów przedmiotowych jak i podmiotowych sprawy administracyjnej. Wszelkie zaś dowody istotnych okoliczności sprawy muszą zostać utrwalone w aktach. Tylko pod takim warunkiem możliwa jest weryfikacja zupełności i prawidłowości ustaleń organu. O ile sposób przeprowadzenia czynności dowodowych uregulowany został przepisami kpa, o tyle zakres okoliczności istotnych w sprawie wyznaczany jest normami prawa materialnego. Dlatego organ powinien mieć na względzie właśnie przepisy prawa materialnego, ilekroć dokonuje ustaleń służących rozstrzygnięciu sprawy administracyjnej. W kontrolowanej sprawie SKO nie poczyniło jednak żadnych ustaleń, jak również nie sformułowało jakichkolwiek ocen pozwalających ustalić charakter spornego przysporzenia po stronie męża skarżącej oraz powiązać go z konkretnymi przepisami UoPDF kwalifikującymi takich kwot jako przychód. W aktach administracyjnych w tej materii znajduje się jedynie zeznanie PIT-36 za rok 2024, gdzie w poz. 124 ujawniona jest kwota przychodu 66 858,41 zł, oraz oświadczenie skarżącej z 18 XI 2025 r. wskazujące, że wynika ona "z restrukturyzacji kredytów, która została dokonana w 2024 roku". Tego rodzaju dowody są niewystarczające do rozstrzygnięcia, czy problemowa kwota może być kwalifikowana jako przychód w rozumieniu UoPDF, a w konsekwencji jako dochód w rozumieniu art. 2 pkt 4 UoPA w zw. z art. 3 pkt 1 UoŚR. Tak samo niewystarczająca jest ocena zawarta w motywach zaskarżonej decyzji SKO, poprzestająca w tym zakresie na powołaniu treści art. 3 pkt 1 lit.a UoŚR. Sąd zwraca uwagę, że regulacja z art. 3 pkt 1 lit.a UoŚR odsyła jednoznacznie do przedmiotu opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych, zaś jeśli z art. 14 ust. 3 pkt 6 UoPDF wynika wyłączenie określonych źródeł z przychodu, to należy zweryfikować, czy w konkretnym przypadku takie wyłączenie nie zachodzi. Pomijając ustalenia w zakresie dokładnego charakteru uzyskanego przez męża skarżącej przysporzenia "z restrukturyzacji kredytów, która została dokonana w 2024 roku" SKO naruszyło istotnie art. 7 i art. 77 § 1 kpa, a więc w stopniu który mógł mieć wpływ na wynik sprawy. To właśnie bowiem uwzględnienie tej kwoty w dochodzie rodziny wpłynęło istotnie na wysokość przyznanego skarżącej świadczenia. Należało natomiast zgodzić się ze stanowiskiem SKO, że dla sprawy ustalenia dochodu rodziny skarżącej nie ma znaczenia, czy zrestrukturyzowany kredyt został zaciągnięty przed zawarciem małżeństwa. Nie ma również znaczenia, że w momencie restrukturyzacji skarżąca nie prowadziła z mężem wspólnego gospodarstwa domowego. Obowiązkiem organów w sprawie przyznania świadczenia alimentacyjnego było bowiem ustalenie dochodu każdego członka rodziny, przy czym ustawodawca jednoznacznie zdefiniował, jak należy rozumieć pojęcie "rodziny". Według art. 2 pkt 12 UoPA, "rodzina" oznacza odpowiednio następujących członków rodziny: rodziców osoby uprawnionej, małżonka rodzica osoby uprawnionej, osobę, z którą rodzic osoby uprawnionej wychowuje wspólne dziecko, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia oraz dziecko, które ukończyło 25. rok życia otrzymujące świadczenia z funduszu alimentacyjnego lub legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie z dnia 28 XI 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1208) albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 IV 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2024 r. poz. 246), a także osobę uprawnioną; do rodziny nie zalicza się: a) dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, b) dziecka pozostającego w związku małżeńskim, c)(uchylona), d) rodzica osoby uprawnionej zobowiązanego tytułem wykonawczym pochodzącym lub zatwierdzonym przez sąd do alimentów na jej rzecz. Z powyższego wynika jednoznacznie, że rodziną uwzględnianą przy obliczeniu dochodu jest m.in. "małżonek rodzica osoby uprawnionej". Nie ma tu więc znaczenia, czy prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe, czy też żyje w faktycznej separacji. Tak samo nie ma znaczenia, czy dochód, który małżonek uzyskał, pochodzi ze źródła należącego do jego majątku odrębnego (np. powstałego przed zawarciem małżeństwa). Przepisy zawarte w UoPA nie rozróżniają dochodów w tym zakresie. Niezależnie jednak od pozytywnej oceny stanowiska SKO w tej kwestii, decyzję należało uchylić na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c ppsa, w związku z istotnym naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 kpa. SKO nie przeprowadziło bowiem ustaleń koniecznych do oceny sprawy pod kątem art. 14 ust. 3 pkt 6 UoPDF, który stanowi, że do przychodu z działalności gospodarczej nie zalicza się kwoty stanowiącej równowartość umorzonych zobowiązań, w tym także umorzonych pożyczek (kredytów), jeżeli umorzenie zobowiązań jest związane z postępowaniem restrukturyzacyjnym lub postępowaniem upadłościowym. W ponownie prowadzonym postępowaniu należy zatem uzupełnić postępowanie wyjaśniające w powyższym zakresie na podstawie art. 136 § 1 kpa, biorąc pod uwagę, że w postępowaniu w przedmiocie przyznania świadczenia strona ma obowiązek współdziałania z organem w zakresie ustaleń koniecznych ro rozpatrzenia sprawy. Nałożenie bowiem na organy prowadzące postępowanie administracyjne obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia stron postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy nieudowodnienie określonych okoliczności faktycznych może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla stron (zob. wyrok NSA z 10 VI 2026 r., II GSK 1030/23 – publ. CBOSA). Biorąc powyższe pod uwagę Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c ppsa.