VI SA/Wa 1403/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi R. P. na postanowienie Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego z [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wyjaśnienia uchwały w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego.

Skarżący – R. P., w kwietniu 2015 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej WSA) skargę na postanowienie Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego (dalej Komisja). WSA wezwał skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi, w kwocie 100 złotych (k. 11 akt). Skarżący w otwartym terminie wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (k. 19 w zw. z k. 24 akt). WSA postanowieniem z 1 lutego 2016 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (k. 42 akt), a Naczelny Sąd Administracyjny (dalej NSA) oddalił zażalenie na tą odmowę (k. 57 akt). W związku z powyższym WSA poinformował skarżącego, że obowiązany jest uiścić wpis od skargi, pod rygorem odrzucenia skargi (k. 66 akt). Wobec nieuiszczenia przez skarżącego wpisu od skargi WSA - postanowieniem z 25 lipca 2016 r., odrzucił skargę (k. 73 akt). Skarżący na powyższe postanowienie wniósł zażalenie (k. 82 akt) oraz zgłosił kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (k. 70 w zw. z k. 82 i k. 89 akt). Zarządzeniem z 10 listopada 20016 r. Starszy referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia ww. wniosku poprzez nadesłanie enumeratywnie wskazanych dokumentów, mających uwidocznić jego stan majątkowy (k. 101 akt). Wezwanie to pozostało bez odpowiedzi pomimo, że skarżący odebrał je osobiście (z.p.o. k. 103 akt). Postanowieniem z 4 stycznia 2017 r. (k. 105 akt) Starszy referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie uznając, że nie wykazał on, iż wypełnia przesłankę z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Podał, że skarżący nie nadesławszy dokumentów, o które został wezwany, uniemożliwił zbadanie swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej, co warunkowało możliwość zadośćuczynienia jego żądaniu. Skarżący z zachowaniem terminu sprzeciwił się powyższej odmowie, żądając uchylenia ww. postanowienia Starszego referendarza sądowego. Do sprzeciwu nie zostały załączone żadne dokumenty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że z dniem 15 sierpnia 2015 r. nowelizacji uległ m.in. art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r. poz. 658)). Jednakże ustawodawca zastrzegł, że nowelizacja ta nie dotyczy postępowań sądowych, które zostały wszczęte przed 15 sierpnia 2015 r. Powyższe zastrzeżenie, w związku z tym, że niniejsze postępowanie zostało wszczęte w kwietniu 2015 r. (k. 6 akt) oznacza, że rozpoznawanie sprzeciwu skarżącego nastąpi w oparciu o poprzednio brzmiący art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., zgodnie z którym postanowienie referendarza sądowego traci moc z chwilą terminowego zgłoszenia sprzeciwu, a Sąd na nowo rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy. Z tego względu żądanie skarżącego zawarte w sprzeciwie o uchylenie postanowienia referendarza, nie może zostać uwzględnione, gdyż postanowienie to z chwilą wniesienia sprzeciwu utraciło moc. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar udowodnienia, że znajduje się w takiej sytuacji majątkowej, która uprawnia go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy wyłącznie od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskującego o prawo pomocy. Zaznaczyć wypada, że tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z faktu, że generalną zasadą postępowania sądowego jest konieczność ponoszenia kosztów związanych z udziałem w tym postępowaniu przez strony tego postępowania. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się z wydatkami na ten cel i zabezpieczyć środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów postępowania. Jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Sąd zauważa również, że zgodnie z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego wnioskującego i jego możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, lub budzi wątpliwości, obowiązany jest on złożyć, na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe, dotyczące swojego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie skarżący w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) w rubryce 6 "Stan rodzinny" podał "Nie dotyczy", co zdaniem Sądu oznacza, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. W rubryce 10 formularza "Dochody" oświadczył zaś, że nie uzyskuje żadnych dochodów. Jednocześnie Sąd zauważa, że skarżący był w niniejszej sprawie wzywany (28 września 2015 r. oraz 10 listopada 2016 r.), do przedłożenia dokumentów, mających na celu uzupełnienie ww. wniosku, jednakże do chwili obecnej nie nadesłał żadnych z nich. Nadto skarżący zarówno z uzasadnienia postanowienia Starszego referendarza sądowego, jak i z uzasadnienia postanowienia NSA z 15 kwietnia 2016 r., powziął wiedzę, że nieprzedłożenie owych dokumentów, mających uwidocznić jego rzeczywistą sytuację majątkowa, legło o podstaw odmówienia mu przyznania prawa pomocy. Mimo tego skarżący sprzeciwiając się, nie przedłożył żadnych dokumentów. Sąd stwierdza także, że w stosunku do skarżącego obecnie toczy się wiele postepowań sądowoadministracyjnych przed WSA, w ramach których jest wzywany o przedłożenie tych samych dokumentów źródłowych, dotyczących jego stanu majątkowego. W żadnej z tych spraw jednak nie udzielił odpowiedzi. Z powyższych względów Sąd odstąpił od kolejnego wzywania skarżącego do nadesłania dowodów, z których wynikałaby jego sytuacja majątkowa. To na skarżącym bowiem, jako na wnioskodawcy, ciąży obowiązek udowodnienia, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skoro od Sądu domaga się odstąpienia od generalnej zasady ponoszenia przez strony postępowania kosztów postępowania, to powinien – należycie dbając o swoje interesy, zadość czynić wezwaniom, a nie pomijać je milczeniem. Warto również podnieść, że także zgłoszony sprzeciw ograniczony został jedynie do zdania "Wnoszę sprzeciw na Postanowienie (....) i wnoszę o jego uchylenie w całości." Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdza brak podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, bowiem nie przedstawił on, ani we wniosku, ani w sprzeciwie dowodów, które mogłyby wykazać zaistnienie przesłanki przyznania tego prawa. Pomoc w postaci przyznania prawa pomocy stanowi wsparcie państwa dla podmiotów, które z powodu braku środków finansowych zostały by pozbawione prawa do sądu. Pomoc ta pochodzi ze środków budżetu państwa, zatem jej przyznawanie musi i może nastąpić tylko w niewątpliwie uzasadnionych przypadkach, a w niniejszej sprawie Sąd takowe wątpliwości powziął, gdyż - jak już podniósł, nie był w stanie prześledzić rzeczywistej kondycji finansowej skarżącego. Skarżący, który pomimo niebudzących swoją treścią wątpliwości wezwań, nie stosuje się do nich i nie udziela żadnych informacji – ani wymaganych, ani dodatkowych, mówiących dlaczego żądanych dokumentów nie nadsyła, musi liczyć się z negatywnymi dla siebie konsekwencjami z tego tytułu. Nienadesłanie dokumentów obrazujących stan majątkowy skarżącego uniemożliwia dokonanie rzeczywistej i pełnej oceny jego możliwości płatniczych i tym samym brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego przez niego wniosku. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.