VII SAB/Wa 2612/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Andrzej Nogal (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Tomasz Janeczko asesor WSA Marcin Maszczyński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi Polskiego Stowarzyszenia [....] w K. na bezczynność Wojewody Mazowieckiego w przedmiocie nierozpoznania wniosku o wszczęcie z urzędu postępowania nieważnościowego 1. zobowiązuje Wojewodę Mazowieckiego do wydania aktu w sprawie z wniosku Polskiego Stowarzyszenia [....] w K. o wszczęcie z urzędu postępowania nieważnościowego w terminie miesiąca od dnia otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdza, że Wojewoda Mazowiecki dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu wniosku jak w pkt 1; 3. stwierdza, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 4. zasądza od Wojewody Mazowieckiego na rzecz Polskiego Stowarzyszenia [....] w K. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest skarga z dnia 7 października 2024 r., Polskiego stowarzyszenia [...], zwanego dalej Stroną lub Skarżącym, na bezczynność w prowadzeniu postępowania administracyjnego przez Wojewodę Mazowieckiego, zwanego także dalej Organem lub Wojewodą, toczącego się z wniosku Strony z dnia 25 stycznia 2024 r. W uzasadnieniu skargi Strona podniosła, że w dniu 25 stycznia 2024 r. złożyła do Wojewody Mazowieckiego wniosek o wszczęcie z urzędu postępowania administracyjnego o stwierdzenie nieważności decyzji Starosty O. nr [...]z dnia [...] marca 2023 r. Do dnia złożenia skargi na bezczynność, Wojewoda nie wywiązał się z dyspozycji art. 31 par. 1 k.p.a., nie wydając postanowienia o wszczęciu żądanego postępowania czy też odmowie jego wszczęcia. Strona złożyła ponaglenie w dniu 2 lipca 2024 r. W odpowiedzi na skargę Wojewoda podniósł, że w piśmie z dnia 22 lipca 2022 r. poinformował Stronę, że nie znalazł podstaw do wszczęcia z urzędu postępowania we wnioskowanej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U z 2023 r. poz. 1634), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 3 § 2 pkt 8 i 9 p.p.s.a. kontrola ta obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a oraz w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1–3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. W tym zakresie przedmiotem sądowej kontroli nie jest określony akt lub czynność organu administracji, lecz ich brak w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym przez prawo terminie. Zgodnie z art. 149 § 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1–4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Z kolei § 1a powołanego przepisu stanowi, że jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości lub w części (art. 151 p.p.s.a.). Mając na uwadze powyższe uwarunkowania ogólne podnieść należy co następuje. Po pierwsze, skarga była w przedmiotowej sprawie dopuszczalna, albowiem organizacji społecznej przysługuje skarga na bezczynność organu w zakresie rozpatrzenia wniosku o wszczęcie postępowania (postanowienie NSA z dnia 14 lipca 2021 r. sygn. akt III OSK 4979/21). Po drugie, organ w przedmiotowej sprawie dopuścił się bezczynności (wyrok NSA z dnia 6 wrześni 2023 r. sygn. akt III OSK 951/22). Jak wyjaśnił NSA, "zgodnie z art. 31 § 1 k.p.a. organizacja społeczna może żądać wszczęcia postępowania lub dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu dotyczącym innej osoby, jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji i gdy przemawia za tym interes społeczny. W myśl zaś art. 31 § 2 k.p.a. organ administracji publicznej, uznając żądanie organizacji społecznej za uzasadnione, postanawia o wszczęciu postępowania z urzędu lub o dopuszczeniu organizacji do udziału w postępowaniu. Na postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania lub dopuszczenia do udziału w postępowaniu organizacji społecznej służy zażalenie. Z brzmienia powołanych przepisów wynika jednoznacznie, że organ ma obowiązek procesowo ustosunkować się do każdego wniosku organizacji społecznej o wszczęcie postępowania administracyjnego i dopuszczenia do udziału w postępowaniu, niezależnie do tego czy jest ono podejmowane z urzędu, czy też na wniosek. W związku z tym zarówno rozstrzygnięcie co do wszczęcia postępowania, jak i też jego odmowy wymaga wydania postanowienia. Przy czym podkreślić należy, że ramach tego postanowienia organ, do którego zostało skierowane żądanie, zobowiązany jest przede wszystkim ocenić, czy organizacja społeczna występująca z wnioskiem spełnia przesłanki określone w art. 31 § 1 k.p.a., a zatem czy postępowanie administracyjne dotyczy praw i obowiązków "innej osoby", czyli jednej ze stron postępowania; czy żądanie jest uzasadnione celami statutowymi organizacji społecznej oraz czy za uwzględnieniem żądania przemawia interes społeczny. Jednakże nawet w przypadku pozytywnych ustaleń w tym zakresie, z mocy powołanego art. 31 § 2 k.p.a., to organ administracji publicznej rozstrzyga o zasadności zgłoszonego żądania. Zatem także w przypadku uznania przez organ, że żądanie organizacji społecznej wszczęcia postępowania jest bezzasadne z innych powodów, organ może odmówić jego wszczęcia, lecz zgodnie z brzmieniem art. 31 § 2 zd. 2 winien wydać w tym zakresie postanowienie". W wyniku powyższych rozważań przyjąć należy, że słuszny jest zarzut skarżącego, że brak wydania postanowienia w przedmiocie wniosku Stowarzyszenia o wszczęcie postępowania stanowi o bezczynności organu. Sąd stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu wniosku skarżącego stowarzyszenia z dnia 25 stycznia 2024 r. o wszczęcie postępowania, o czym orzekł jak w pkt II sentencji. W pkt-ie pierwszym sentencji zobowiązał zaś organ do wydania aktu z wniosku Strony w terminie miesiąca od dnia otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Jednocześnie Sąd ocenił, że bezczynności tej nie można przypisać cechy rażącego naruszenia prawa, o czym orzeczono w pkt III sentencji. Wykładnia językowa art. 149 § 1 pkt 1a p.p.s.a. wskazuje, że chodzi w nim nie o zwyczajne naruszenie norm prawnych, ale takie, które w sposób oczywisty wykracza poza granice prawa i nie ma uzasadnionej przyczyny (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 16 listopada 2023 r., sygn. akt IV SAB/Wr 275/23). Rażące naruszenie prawa jest, kwalifikowaną postacią naruszenia prawa i jako takie powinno być interpretowane ściśle. Sąd stwierdza rażące naruszenie prawa, gdy wystąpią szczególne okoliczności uzasadniające przyjęcie takiego stanowiska. Zgodnie ze słownikowym znaczeniem tego sformułowania za działanie "rażące" należałoby uznać działanie bezsporne, ponad miarę, niewątpliwe, wyraźne oraz oczywiste. Nie każde zatem naruszenie prawa wskutek prowadzenia postępowania z naruszeniem ustawowych terminów będzie naruszeniem rażącym. Ocena jednak, czy mamy do czynienia z naruszeniem rażącym, powinna być dokonywana w powiązaniu z okolicznościami danej sprawy, rozpatrywanej indywidualnie, wyznaczonej przez wiele elementów zmiennych (por. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 15 listopada 2023 r., sygn. akt I SAB/Wr 238/23). W przedmiotowej sprawie brak wydania koniecznego postanowienia nie był wynikiem ewidentnego niedbalstwa, czy oczywistego błędu organu. Jak wynika z przebiegu postępowania, organ był przekonany o tym, że stowarzyszenie nie jest podmiotem legitymowanym do wszczęcia postępowania. O tym, że przekonanie powyższe nie było oczywiście bezzasadne najlepiej świadczy fakt, że zostało ono podważone dopiero w postanowieniu NSA z dnia 14 lipca 2021 r. sygn. akt III OSK 4979/21, a orzekający wcześniej Sąd I instancji podzielał zapatrywania organu w tym zakresie. O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 p.p.s.a.