I CSK 1249/24

I CSK 1249/24 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Dariusz Dończyk 28 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym 28 maja 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa J.W. przeciwko S.K. o zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej J.W. od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z 12 grudnia 2023 r., XI Ga 270/23, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. obciąża powoda kosztami postępowania kasacyjnego, pozostawiając ich wyliczenie referendarzowi sądowemu. (A.G.) UZASADNIENIE Określone w art. 3984 § 2 k.p.c. wymaganie uzasadnienia w skardze kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli skarżący wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które – zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. – będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach I CSK 1249/24 2 Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. W skardze kasacyjnej wniesionej od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z 12 grudnia 2023 r. (sygn. akt XI Ga 270/23) pełnomocnik powoda J.W., powołał jako podstawy skargi naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 627 k.c. w zw. z art. 65 k.c.; art. 494 k.c.) oraz naruszenie przepisów postępowania (art. 316 § 1 w zw. z art. 233 § 1 i art. 244 § 1 k.p.c. oraz art. 45810 k.p.c.). Jako podstawy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący wskazał przesłanki określone w art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c., tj. występowanie istotnego zagadnienia prawnego oraz oczywistą zasadność skargi. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Odnosząc się do zawartego w skardze kasacyjnej powoda wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania, w aspekcie powołanych przezeń przesłanek, należy stwierdzić, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. może zostać uznana za spełnioną jedynie wówczas, gdy skarżący przedstawi zagadnienie prawne o charakterze nowym, dotychczas niewyjaśnionym w judykaturze, mające znaczenie abstrakcyjne i wykraczające poza okoliczności konkretnej sprawy (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01; z 18 września 2012 r., II CSK 180/12; z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14; z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16). Zagadnienie to powinno odpowiadać standardowi pytania prawnego kierowanego na podstawie art. 390 § 1 k.p.c., a więc dotyczyć poważnych wątpliwości interpretacyjnych, których nie można usunąć przy zastosowaniu powszechnie przyjętych reguł wykładni prawa (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 23 stycznia 2014 r., I UK 361/13; z 14 września 2012 r., I UK 218/12; z 8 maja 2015 r., III CZP 16/15; z 24 października 2012 r., I PK 129/12). Nie jest wystarczające samo sformułowanie pytania. Konieczne jest przedstawienie możliwych, alternatywnych odpowiedzi oraz wykazanie, że rozstrzygnięcie zagadnienia może przyczynić się do rozwoju prawa lub zapewnienia jednolitości orzecznictwa (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 grudnia 2011 r., II PK 183/11; z 20 grudnia 2011 r., II PK 207/11; z 9 stycznia 2017 r., II CSK 423/16; z 16 maja 2018 r., II CSK 12/18; z 10 I CSK 1249/24 3 maja 2018 r., I CSK 798/17; z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 585/17; z 8 kwietnia 2018 r., V CSK 577/17). W judykaturze podkreśla się, że istotne zagadnienie prawne musi mieć charakter problemu jurydycznego o znaczeniu systemowym, którego wyjaśnienie wzbogaca dorobek orzeczniczy Sądu Najwyższego, porządkuje istniejące linie interpretacyjne i wzmacnia jednolitość stosowania prawa. Chodzi o zagadnienie, którego rozstrzygnięcie nie sprowadza się do oceny prawnej jednostkowego stanu faktycznego, lecz umożliwia udzielenie odpowiedzi o charakterze uniwersalnym, mającej znaczenie także w innych, podobnych sprawach (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 22 grudnia 2008 r., III CSK 285/08). Natomiast wyróżniona w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. przesłanka przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania zachodzi jedynie wtedy, gdy zasadność zarzutów podniesionych w skardze wynika prima facie, bez potrzeby pogłębionej analizy prawnej. Dotyczy to więc uchybień – przepisom prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym sądowi drugiej instancji w skardze kasacyjnej – o charakterze elementarnym, polegających w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał, względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym stanie faktycznym. Do wykazania oczywistej zasadności skargi powinno wystarczyć jedno konkretne twierdzenie, jedna stanowcza, przekonująca od razu teza, wskazująca racje podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce i zaskarżeniu. Na tym właśnie polega „oczywista” zasadność środka zaskarżenia w rozumieniu przyjętym w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 17 grudnia 2019 r., IV CSK 307/19). O przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje przy tym samo oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa przez sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, lecz sytuacja, w której spowodowało ono wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu nie prowadzi wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. I CSK 1249/24 4 Postępowanie kasacyjne – poza sytuacją określoną w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. – nie służy realizacji indywidualnego interesu strony, lecz ma na celu ochronę interesu publicznego poprzez zapewnienie jednolitości wykładni prawa oraz wkład w rozwój jurysprudencji. Tym samym, na etapie przedsądu brak jest podstaw do poszukiwania przesłanek przyjęcia skargi wyłącznie w treści zarzutów kasacyjnych – obowiązek ich wykazania ciąży na stronie skarżącej i nie może być przedmiotem rekonstruowania przez Sąd Najwyższy (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147). Dlatego ocena spełnienia wskazanych przesłanek ogranicza się do analizy argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Wniosek ten powinien być zredagowany w sposób umożliwiający ocenę, czy skarżący wykazał istnienie którejkolwiek z przesłanek z art. 3989 § 1 k.p.c. bez konieczności poszukiwania przez Sąd Najwyższy uchybień i argumentów w obrębie środka zaskarżenia. Sąd Najwyższy, rozpoznając nadzwyczajny środek odwoławczy w postaci skargi kasacyjnej, jest związany ustalonym stanem faktycznym sprawy stanowiącym podstawę rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji zaskarżonego skargą kasacyjną (art. 39813 § 2 k.p.c.). Związanie to wyklucza nie tylko przeprowadzenie w jakimkolwiek zakresie dowodów, lecz także badanie czy sąd drugiej instancji nie przekroczył granic swobodnej ich oceny. Każdy zarzut skargi kasacyjnej, który ma na celu polemikę z ustaleniami faktycznymi sądu drugiej instancji, chociażby pod pozorem błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania określonych przepisów prawa materialnego, z uwagi na jego sprzeczność z art. 3983 § 3 k.p.c. jest a limine niedopuszczalny (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego z 12 czerwca 2006 r., IV CSK 100/06 i z 10 sierpnia 2006 r., V CSK 211/06). Odnośnie do pierwszej przesłanki, skarżący upatruje istnienia istotnego zagadnienia prawnego w konieczności rozstrzygnięcia, czy art. 45810 k.p.c. i nast. wprowadzają odmienną względem postępowania zwykłego hierarchię środków dowodowych. Tak sformułowane zagadnienie nie spełnia jednak wymagań przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Przedstawiony problem nie dotyczy bowiem zagadnienia prawnego o charakterze abstrakcyjnym, wykraczającego poza okoliczności rozpoznawanej sprawy, lecz odnosi się do sposobu przeprowadzenia i I CSK 1249/24 5 oceny dowodów w konkretnym postępowaniu. Tymczasem art. 45810 k.p.c. nie ustanawia ogólnej hierarchii mocy poszczególnych środków dowodowych, lecz określa przesłanki dopuszczenia dowodu z zeznań świadków. Oceny potrzeby przeprowadzenia tego dowodu dokonuje sąd meriti orzekający w danej sprawie z uwzględnieniem wyników postępowania dowodowego, w tym dowodów z dokumentów, przeprowadzonego w sprawie. Argumentacja skarżącego nie zmierza więc do wykazania rzeczywistych wątpliwości dotyczących treści normy prawnej wynikającej z tego przepisu, lecz do zakwestionowania sposobu przeprowadzenia postępowania dowodowego i oceny zgromadzonego materiału dowodowego w okolicznościach rozpoznawanej sprawy. W szczególności skarżący wiąże przedstawione zagadnienie z zarzutem pominięcia dokumentu urzędowego oraz przyznania przez Sądy obu instancji istotnego znaczenia dowodom z zeznań świadków. W ten sposób pod pozorem zagadnienia prawnego kwestionuje ustalenia faktyczne przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia oraz ocenę poszczególnych dowodów. Tymczasem ocena, czy w konkretnym stanie faktycznym określonemu dowodowi należało przypisać większą lub mniejszą wartość poznawczą, należy do sfery stosowania prawa i nie stanowi zagadnienia prawnego w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Należy przy tym zauważyć, że Sądy obu instancji nie oparły rozstrzygnięcia wyłącznie na dowodach z zeznań świadków. Ustalenia faktyczne zostały poczynione również na podstawie dokumentu umowy, dokumentów urzędowych związanych z postępowaniem administracyjnym dotyczącym pozwolenia na budowę, notatki urzędowej Policji, korespondencji stron oraz pozostałego materiału dowodowego. Argumentacja skarżącego nie zmierza zatem do wykazania istotnego problemu prawnego dotyczącego art. 45810 k.p.c., lecz do podważenia oceny wiarygodności i mocy poszczególnych dowodów dokonanej przez sądy meriti. Nadto należy zauważyć, że o wyniku sprawy przesądziła przede wszystkim kwalifikacja prawna umowy łączącej strony, ocena skuteczności złożonego przez powoda oświadczenia o odstąpieniu od umowy oraz kwestia przedawnienia dochodzonego roszczenia, a nie samo przypisanie określonej mocy dowodowej zeznaniom świadków. Przedstawione zagadnienie nie pozostaje zatem w takim związku z podstawami rozstrzygnięcia, który uzasadniałyby potrzebę wypowiedzi Sądu Najwyższego. Skarżący nie I CSK 1249/24 6 wykazał również rozbieżności w orzecznictwie ani konkurencyjnych kierunków wykładni art. 45810 k.p.c. przy uwzględnieniu także art. 45811 k.p.c., które wymagałyby rozstrzygnięcia. Nie przedstawiono także alternatywnych rezultatów wykładni prowadzących do odmiennych skutków prawnych. W konsekwencji zagadnienie sformułowane przez skarżącego nie odpowiada standardowi istotnego zagadnienia prawnego, o którym mowa w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., lecz stanowi próbę poddania kontroli kasacyjnej sposobu zastosowania przepisów procesowych do okoliczności konkretnej sprawy. Co jednak najistotniejsze sformułowane w skardze kasacyjnej w ramach podstawy kasacyjnej z art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c. zarzuty naruszenia prawa procesowego dotyczącą naruszeń Sądu pierwszej instancji (sądu a quo). Tymczasem skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia od prawomocnego wyroku sądu drugiej instancji (sądu ad quem). W konsekwencji w ramach powołanej wyżej podstawy kasacyjnej należy podnieść zarzuty naruszenia odpowiednich przepisów postępowania, które miały zastosowanie przez sąd drugiej instancji. Wprawdzie w uzasadnieniu podstawy kasacyjnej skarżący sformułował określone zarzuty także w odniesieniu do postępowania przed Sądem drugiej instancji, ale nie zostały one ujęte w podstawach skargi kasacyjnej np. brak odniesienia się Sądu drugiej instancji do wszystkich zarzutów podniesionych w apelacji. Tymczasem, zgodnie z art. 39813 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw, a w granicach zaskarżenia bierze z urzędu pod rozwagę tylko nieważność postępowania. Z tej przyczyny zarzuty naruszenia prawa procesowego podniesione w skardze kasacyjnej jako odnoszące się bezpośrednio do sądu pierwszej instancji, nie mogły stanowić skutecznej podstawy prawnej. W konsekwencji sformułowane w skardze kasacyjnej istotne zagadnienie prawne nie miało znaczenia dla rozstrzygnięcia o zasadności wniesionej skargi kasacyjnej. Odnosząc się do przesłanki określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., należy stwierdzić, że również ona nie została wykazana. Skarżący upatruje oczywistej zasadności skargi kasacyjnej przede wszystkim w błędnym zakwalifikowaniu umowy łączącej strony jako umowy o dzieło zamiast umowy o roboty budowlane oraz w przyjęciu, że nie doszło do skutecznego odstąpienia od umowy. Argumentacja ta nie pozwala jednak na uznanie, że zaskarżone orzeczenie jest I CSK 1249/24 7 oczywiście nieprawidłowe w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Kwestia kwalifikacji prawnej umowy była przedmiotem szczegółowych rozważań Sądów obu instancji, które wskazały, że w dacie zawarcia umowy strony nie dysponowały projektem budowlanym, pozwany nie otrzymał dokumentacji projektowej ani terenu budowy, zaś projekt został sporządzony dopiero po wykonaniu konstrukcji domu, na potrzeby postępowania administracyjnego wszczętego w 2017 r. W tych okolicznościach nie sposób uznać, aby przyjęta przez Sądy meriti kwalifikacja prawna umowy była oczywiście sprzeczna z utrwaloną wykładnią prawa, skoro zagadnienie rozgraniczenia umowy o dzieło i umowy o roboty budowlane od lat stanowi przedmiot wypowiedzi orzecznictwa i doktryny, odwołujących się do szeregu kryteriów ocennych. Co więcej, Sąd Okręgowy wyraźnie wskazał, że nawet przy założeniu, iż strony łączyła umowa o roboty budowlane, dochodzone roszczenie nie mogło zostać uwzględnione z uwagi na brak skutecznego odstąpienia od umowy. Już ta okoliczność wyklucza możliwość uznania skargi za oczywiście uzasadnioną. Również argumentacja odnosząca się do skuteczności odstąpienia od umowy nie wskazuje na występowanie oczywistego uchybienia. Sądy meriti ustaliły, że pozwany wykonał dom w terminie, a przeszkodą w jego montażu był brak pozwolenia na budowę po stronie powoda, który nadto nie wykazał wyznaczenia pozwanemu dodatkowego terminu do wykonania zobowiązania pod rygorem odstąpienia od umowy. Skarżący przedstawia natomiast własną ocenę materiału dowodowego i wyprowadza z niego odmienne wnioski. Zarzuty te opierają się przy tym w znacznej mierze na odmiennej od przyjętej przez Sądy meriti ocenie materiału dowodowego, podczas gdy zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c. skarga kasacyjna nie może opierać się na zarzutach dotyczących ustalenia faktów lub oceny dowodów. W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalone jest stanowisko, że zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., uzasadniony wyłącznie błędną oceną dowodów, nie może stanowić skutecznej podstawy kontroli kasacyjnej. Już z tego względu argumentacja skarżącego nie pozwala na przyjęcie, że wadliwość zaskarżonego wyroku jest dostrzegalna prima facie. W rezultacie skarżący nie wykazał, aby zaskarżony wyrok był dotknięty oczywistym i niewymagającym pogłębionej analizy naruszeniem prawa, wobec czego nie zachodzi przesłanka przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania określona w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. I CSK 1249/24 8 Mając na względzie powyższe, należało ostatecznie stwierdzić, że przesłanka „oczywistej zasadności skargi” nie została wykazana. Wskazać należy również, że nie zachodzi nieważność postępowania, którą Sąd Najwyższy bierze pod rozwagę – w granicach zaskarżenia – z urzędu (art. 39813 § 1 k.p.c.). Z tych względów należało odmówić przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej (art. 3989 § 2 k.p.c.). O kosztach postępowania kasacyjnego – na stosowany wniosek zawarty w odpowiedzi na skargę kasacyjną – orzeczono na podstawie art. 108 § 1 k.p.c., obciążając nimi na podstawie art. 98 § 1 w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c. powoda, który przegrał sprawę w postępowaniu kasacyjnym. (A.G.) [SOP]