I CSK 1615/24

I CSK 1615/24 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Dariusz Dończyk 28 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym 28 maja 2026 r. w Warszawie w sprawie z wniosku W.F. z udziałem D.T. o podział majątku wspólnego, na skutek skargi kasacyjnej W.F. od postanowienia Sądu Okręgowego we Wrocławiu z 20 listopada 2023 r., II Ca 1053/22, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. pozostawia rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie. (A.G.) UZASADNIENIE Wnioskodawca W.F. wniósł skargę kasacyjną od postanowienia Sądu Okręgowego we Wrocławiu z 20 listopada 2023 r. (sygn. akt II Ca 1053/22), wydanego w sprawie z udziałem D.T. o podział majątku wspólnego, którym oddalono jego apelację od postanowienia wstępnego Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Fabrycznej we Wrocławiu z 2 lutego 2022 r. (sygn. akt XIV Ns 216/20). Postanowieniem tym Sąd Rejonowy ustalił, że udziały uczestników w majątku wspólnym są równe, oddalił żądanie usunięcia niezgodności pomiędzy stanem prawnym ujawnionym w księdze wieczystej nr […] a rzeczywistym stanem prawnym oraz ustalił, że jednym ze składników majątku wspólnego stron jest prawo własności lokalu mieszkalnego położonego w W. przy ul. […] wraz z I CSK 1615/24 2 pomieszczeniem przynależnym w postaci garażu oraz związanym z tym prawem udziałem w nieruchomości wspólnej. W skardze kasacyjnej pełnomocnik wnioskodawcy oparł wniosek o jej przyjęcie do rozpoznania na przesłankach określonych w art. 3989 § 1 pkt 1 i pkt 4 k.p.c., wskazując odpowiednio na występowanie istotnego zagadnienia prawnego oraz oczywistą zasadność skargi. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Określone w art. 3984 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. wymaganie uzasadnienia w skardze kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli skarżący wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które – zgodnie z art. 3989 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. – będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Odnośnie do pierwszej powołanej przesłanki, zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie Sądu Najwyższego poglądem, za istotne zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. uznaje się zagadnienie nowe i dotychczas niewyjaśnione. Zagadnienie to musi mieć charakter istotny i być zagadnieniem ściśle jurydycznym, tj. dającym się przedstawić w sposób syntetyczny i oderwany od kontrowersji dotyczących ustaleń faktycznych lub oceny dowodów (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 22 grudnia 2008 r., III CSK 285/08). Chodzi przy tym o zagadnienie o charakterze abstrakcyjnym, którego wyjaśnienie przyczyni się do rozwoju jurysprudencji, a jego rozstrzygnięcie będzie miało znaczenie nie tylko dla oceny konkretnej, jednostkowej sprawy, ale także dla innych podobnych spraw. Z tej przyczyny przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej z powołaniem się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 I CSK 1615/24 3 k.p.c.) wymaga wykazania przez skarżącego, że w sprawie występuje zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie może przyczynić się do rozwoju prawa. Zaznaczyć należy, że dla skutecznego powołania przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. – zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego – konieczne jest nie tylko wyartykułowanie problemu prawnego (zagadnienia prawnego), ale również niezbędne jest wywiedzenie analizy jurydycznej wskazującej na występujące rozbieżności interpretacyjne co do jego rozstrzygnięcia (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego z 23 maja 2018 r., I CSK 33/18, z 15 czerwca 2016 r., V CSK 4/16, oraz z 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16). Zaprezentowana kwestia powinna spełniać wymagania stawiane zagadnieniu prawnemu przedstawianemu Sądowi Najwyższemu przez sąd drugiej instancji w razie powstania poważnych wątpliwości (art. 390 § 1 k.p.c. – zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 23 stycznia 2014 r., I UK 361/13 oraz z 14 września 2012 r., I UK 218/12), których nie można rozwiązać za pomocą powszechnie przyjętych reguł wykładni prawa (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 8 maja 2015 r., III CZP 16/15 oraz z 24 października 2012 r., I PK 129/12). Ponadto przedstawione zagadnienie musi rzeczywiście występować w sprawie oraz mieścić się w zakresie problematyki podlegającej ocenie ze względu na podstawę faktyczną i prawną zaskarżonego orzeczenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 27 marca 2019 r., III CSK 258/18). Powyższych wymogów nie spełnił skarżący. Występowania istotnego zagadnienia prawnego upatrywał w konieczności rozstrzygnięcia problemu zakresu zastosowania zasady surogacji przewidzianej w art. 33 pkt 10 k.r.o. do nieruchomości nabytej po zawarciu małżeństwa za środki pochodzące częściowo z majątku osobistego jednego z małżonków, a częściowo z kredytu hipotecznego zaciągniętego przez niego przed zawarciem małżeństwa. Jednocześnie wskazywał na konsekwencje takiej kwalifikacji dla odpowiedzialności za zobowiązania określonej w art. 41 k.r.o. oraz wzajemnych rozliczeń byłych małżonków. Tak przedstawione zagadnienie nie uzasadnia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Przede wszystkim należy zauważyć, że przedstawione przez skarżącego zagadnienie nie pozostaje w wystarczającym związku z rzeczywistą podstawą rozstrzygnięcia sądów meriti. W orzecznictwie Sądu Najwyższego I CSK 1615/24 4 podkreśla się, że istotne zagadnienie prawne powinno pozostawać w ścisłym związku z ustalonym stanem faktycznym sprawy oraz motywami, na których oparto zaskarżone orzeczenie. Nie może ono abstrahować od przesłanek, które rzeczywiście stanowiły podstawę rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji ani zmierzać do uzyskania odpowiedzi prawnej odnoszącej się do stanu faktycznego odmiennego od ustalonego przez sądy meriti (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 22 grudnia 2008 r., III CSK 285/08, z 18 września 2012 r., II CSK 180/12 i z 9 stycznia 2017 r., II CSK 423/16). Tymczasem zaskarżone postanowienie zostało oparte na ustaleniu, że definitywne nabycie prawa własności lokalu nastąpiło po zawarciu małżeństwa, na podstawie umowy ustanowienia odrębnej własności lokalu i umowy sprzedaży z 2 grudnia 2008 r., której stronami byli oboje małżonkowie. Sądy obu instancji przyjęły ponadto, że małżonkowie złożyli zgodne oświadczenia o nabyciu nieruchomości do majątku wspólnego, a następnie przez cały okres trwania małżeństwa, jak również po ustaniu wspólności majątkowej, traktowali lokal jako składnik majątku wspólnego. W konsekwencji zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia przypisano chwili definitywnego nabycia prawa własności oraz treści czynności prawnej dokonanej przez oboje małżonków, nie zaś samemu źródłu finansowania ceny nabycia. W tym stanie rzeczy przedstawione przez skarżącego rozważania dotyczące charakteru prawnego kredytu hipotecznego zaciągniętego przed zawarciem małżeństwa, sposobu jego późniejszej spłaty, sytuacji wierzycieli osobistych małżonka będącego kredytobiorcą czy ewentualnych roszczeń regresowych pomiędzy byłymi małżonkami nie odnoszą się do podstaw, na których oparto zaskarżone orzeczenie. Dotyczy to również podnoszonych przez skarżącego zagadnień związanych z odpowiedzialnością przewidzianą w art. 41 § 1 i 3 k.r.o. Kwestie te nie stanowiły podstawy rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego, który nie wypowiadał się co do zakresu odpowiedzialności za zobowiązanie kredytowe ani skutków tej odpowiedzialności dla wierzycieli osobistych wnioskodawcy. Przedstawione zagadnienie prawne zostało zatem skonstruowane wokół problemów ubocznych wobec zasadniczych motywów rozstrzygnięcia, którym były chwila definitywnego nabycia prawa własności, treść czynności prawnej dokonanej przez oboje małżonków oraz wynikające z niej oświadczenia o nabyciu nieruchomości do majątku wspólnego. I CSK 1615/24 5 Niezależnie od powyższego należy zauważyć, że skarżący nie wykazał, aby przedstawione zagadnienie wymagało wypowiedzi Sądu Najwyższego. W orzecznictwie od wielu lat przyjmuje się bowiem, że dla kwalifikacji określonego prawa majątkowego do majątku wspólnego albo osobistego co do zasady znaczenie ma moment definitywnego nabycia tego prawa, a nie wcześniejsze zdarzenia prawne prowadzące do jego późniejszego uzyskania (por. uchwała Sądu Najwyższego z 6 maja 1983 r., III CZP 15/83 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 8 września 2006 r., II CSK 110/06). Równocześnie utrwalone jest stanowisko, zgodnie z którym samo przeznaczenie środków pochodzących z majątku osobistego na nabycie składnika majątkowego objętego wspólnością majątkową nie przesądza jeszcze o jego przynależności do majątku osobistego jednego z małżonków. Kwestia ta może natomiast podlegać rozliczeniu na płaszczyźnie roszczeń z tytułu nakładów pomiędzy majątkiem osobistym a majątkiem wspólnym (por. wyrok Sądu Najwyższego z 5 października 2016 r., III CSK 382/15 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 8 września 2017 r., II CSK 178/17). Kwestia ewentualnego rozliczenia środków, które wnioskodawca miał przeznaczyć z majątku osobistego na nabycie spornej nieruchomości, mogła zatem podlegać rozważeniu na płaszczyźnie roszczeń z tytułu nakładów pomiędzy majątkiem osobistym a majątkiem wspólnym. Tego rodzaju problem należy jednak do sfery rozliczeń majątkowych pomiędzy byłymi małżonkami, nie zaś do zagadnienia kwalifikacji samego prawa własności lokalu. W orzecznictwie podkreślano także potrzebę odróżniania kwestii przynależności określonego prawa do majątku wspólnego lub osobistego od zagadnienia rozliczeń pomiędzy poszczególnymi masami majątkowymi (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 5 października 2016 r., III CSK 382/15 oraz z 16 października 2019 r., III CSK 258/18). W istocie więc skarga nie wskazuje zagadnienia prawnego wymagającego rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy dla zapewnienia jednolitości orzecznictwa lub rozwoju prawa, lecz zmierza do zakwestionowania oceny prawnej dokonanej przez Sądy obu instancji na tle indywidualnych okoliczności rozpoznawanej sprawy. Tak sformułowane zagadnienie nie ma ponadto charakteru zagadnienia abstrakcyjnego i jurydycznego, lecz pozostaje ściśle związane z okolicznościami faktycznymi niniejszej sprawy, w szczególności ze sposobem sfinansowania nabycia konkretnej I CSK 1615/24 6 nieruchomości przez strony i skutkami wynikającymi z zawartej przez nie umowy. Nie odpowiada ono zatem wymaganiom stawianym przesłance określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Skarżący nie przedstawił również argumentów pozwalających stwierdzić, że zagadnienie będące przedmiotem wniosku wywołuje rozbieżności w orzecznictwie lub pozostaje niewyjaśnione w judykaturze Sądu Najwyższego. Uzasadnienie wniosku ogranicza się w tym zakresie do prezentacji własnej koncepcji wykładni art. 33 pkt 10 k.r.o. oraz rozważań dotyczących skutków poszczególnych rozwiązań dla wierzycieli i byłych małżonków. Nie zostały natomiast wskazane orzeczenia mogące świadczyć o występowaniu rozbieżności interpretacyjnych ani argumenty pozwalające przyjąć, że dotychczasowy dorobek orzeczniczy nie dostarcza wystarczających podstaw do rozstrzygnięcia sprawy. Twierdząc, że przedstawione zagadnienie nie zostało dotychczas rozstrzygnięte w orzecznictwie Sądu Najwyższego, skarżący nie podjął bowiem próby wykazania tej okoliczności. W konsekwencji nie zachodzi przesłanka określona w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Nie było również podstaw do przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania z powołaniem się na art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. W tym względzie wskazać należy, że wyróżniona w tym przepisie przesłanka zachodzi wówczas, gdy zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej wynika prima facie, bez głębszej analizy prawnej. Dotyczy to więc jedynie uchybień przepisom prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym sądowi drugiej instancji w skardze kasacyjnej, o charakterze elementarnym polegających w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym stanie faktycznym. Do wykazania oczywistej zasadności skargi powinno wystarczyć jedno konkretne twierdzenie, jedna stanowcza, przekonująca od razu teza, wskazująca racje podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce i zaskarżeniu. Na tym właśnie polega „oczywista” zasadność środka zaskarżenia w rozumieniu przyjętym w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 17 grudnia 2019 r., IV CSK 307/19). O przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje przy I CSK 1615/24 7 tym samo oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego przez sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi zatem wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (por. orzecznictwo przytoczone w motywach postanowienia Sądu Najwyższego z 6 listopada 2012 r., III SK 16/12). Wymagania tego skarżący nie spełnił. Skarżący wywodzi oczywistą zasadność skargi z zarzucanego naruszenia art. 378 § 1 k.p.c. oraz art. 31 § 1 i art. 33 pkt 10 k.r.o., twierdząc, że zaskarżone orzeczenie w sposób oczywisty narusza podstawowe zasady ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej przez zaliczenie do majątku wspólnego nieruchomości nabytej za środki pochodzące z majątku osobistego wnioskodawcy. Nie sposób podzielić twierdzenia o oczywistym naruszeniu art. 378 § 1 k.p.c. Należy wskazać, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego sąd drugiej instancji nie ma obowiązku szczegółowego omawiania każdego argumentu podniesionego w apelacji, lecz obowiązany jest rozpoznać sprawę w granicach zarzutów apelacyjnych. Obowiązek ten nie oznacza konieczności kazuistycznego odnoszenia się do każdego twierdzenia strony, lecz wymaga takiego uzasadnienia rozstrzygnięcia, które pozwala stwierdzić, że zarzuty apelacyjne zostały w całości rozważone przed wydaniem orzeczenia (por. wyroki Sądu Najwyższego z 20 stycznia 2000 r., I CKN 356/98, z 17 lipca 2009 r., IV CSK 110/09, z 15 grudnia 2011 r., II UK 106/11 i z 22 listopada 2017 r., II UK 556/16 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 14 października 2021 r., I CSK 173/21). Z uzasadnienia zaskarżonego skargą kasacyjną postanowienia wynika, że Sąd Okręgowy odniósł się do zarzutów dotyczących art. 31 § 1 i art. 33 pkt 10 k.r.o., rozważył argumentację dotyczącą źródła finansowania nieruchomości, znaczenia czynności dokonanych przed zawarciem małżeństwa oraz skutków aktu notarialnego z 2 grudnia 2008 r., a następnie podzielił stanowisko Sądu Rejonowego. Sam fakt, że skarżący nie zgadza się z przedstawioną oceną, nie może prowadzić do wniosku o oczywistym nierozpoznaniu sprawy w granicach apelacji. Nie została także wykazana oczywistość zarzucanego naruszenia art. 31 § 1 i art. 33 pkt 10 k.r.o. Ocena trafności stanowiska skarżącego wymagałaby szczegółowej analizy relacji I CSK 1615/24 8 pomiędzy tymi przepisami, ustalonego stanu faktycznego sprawy, znaczenia chwili nabycia prawa własności, skutków prawnych wynikających z czynności dokonanej przez strony, a także okoliczności zawarcia aktu notarialnego, znaczenia złożonych w nim oświadczeń oraz sposobu wykonywania przez strony uprawnień właścicielskich po nabyciu nieruchomości. Już sama potrzeba przeprowadzenia tego rodzaju rozważań wyklucza możliwość uznania, że wadliwość rozstrzygnięcia jest oczywista i dostrzegalna prima facie. W szczególności nie sposób podzielić stanowiska skarżącego, jakoby już na pierwszy rzut oka można było stwierdzić naruszenie podstawowych zasad regulujących ustrój wspólności ustawowej. Twierdzenie, że do majątku wspólnego mogą należeć wyłącznie składniki majątkowe nabyte „w sensie ekonomicznym” przez oboje małżonków, stanowi element prezentowanej przez skarżącego wykładni art. 31 § 1 i art. 33 pkt 10 k.r.o., a nie oczywistą i bezsporną konsekwencję obowiązujących przepisów. Właśnie ocena znaczenia ekonomicznego źródła finansowania nabycia nieruchomości w zestawieniu z chwilą nabycia prawa własności oraz treścią dokonanej czynności prawnej stanowi zasadniczy przedmiot sporu między stronami. Nie można zatem przyjąć, aby wadliwość stanowiska zajętego przez sądy meriti była dostrzegalna bez potrzeby pogłębionej analizy jurydycznej. Wreszcie należy zauważyć, że zarówno Sąd Rejonowy, jak i Sąd Okręgowy nie kwestionowały okoliczności związanych z zaangażowaniem przez wnioskodawcę środków pochodzących z jego majątku osobistego ani faktu spłaty kredytu stanowiącego jego zobowiązanie osobiste. Uznały jednak, że okoliczności te nie podważają oceny co do przynależności spornej nieruchomości do majątku wspólnego stron, mogą natomiast stanowić przedmiot rozliczeń z tytułu nakładów pomiędzy majątkiem osobistym a majątkiem wspólnym. Na uwzględnienie nie zasługuje również – podniesiony jedynie w ramach podstawy kasacyjnej – zarzut naruszenia art. 387 § 21 pkt 2 k.p.c. Skarżący ograniczył się do twierdzenia, że Sąd Okręgowy nie wyjaśnił dostatecznie podstawy prawnej rozstrzygnięcia odnoszącej się do zarzutów naruszenia art. 31 § 1 i art. 33 pkt 10 k.r.o. Nie wykazał jednak, aby ewentualne uchybienie w tym zakresie miało charakter oczywisty ani aby prowadziło do wydania orzeczenia oczywiście nieprawidłowego. Niezależnie od tego należy zauważyć, że zgodnie z art. 387 § 21 pkt 2 k.p.c. wyjaśnienie podstawy I CSK 1615/24 9 prawnej rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji może ograniczyć się do stwierdzenia, że sąd ten przyjął za własne oceny prawne sądu pierwszej instancji. Skoro zaś Sąd Okręgowy podzielił stanowisko Sądu Rejonowego, odniósł się do podniesionych zarzutów oraz przedstawił motywy tej oceny, brak podstaw do uznania, że zarzucane uchybienie miało charakter oczywisty. W rzeczywistości argumentacja skarżącego stanowi polemikę z oceną prawną przyjętą przez sądy meriti i zmierza do wykazania, że w okolicznościach sprawy należało odmiennie ocenić skutki nabycia spornej nieruchomości dla stosunków majątkowych stron. Tego rodzaju argumentacja nie pozwala jednak na przyjęcie, że wadliwość zaskarżonego orzeczenia jest dostrzegalna prima facie, a w konsekwencji, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Trzeba również wskazać, że nie zachodzi nieważność postępowania, którą Sąd Najwyższy bierze pod rozwagę – w granicach zaskarżenia – z urzędu (art. 39813 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.). Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.). Z uwagi na to, że skarga kasacyjna została wniesiona od postanowienia Sądu Okręgowego rozstrzygającego apelację od postanowienia wstępnego Sądu Rejonowego, rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego pozostawiono do orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie, z uwzględnieniem jego ostatecznego wyniku. (A.G.) [SOP]