I CSK 2270/25

I CSK 2270/25 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Maciej Kowalski 30 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym 30 czerwca 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa G. P. i D. W. przeciwko Bankowi spółce akcyjnej w W. o zapłatę i ustalenie, na skutek skargi kasacyjnej Banku spółki akcyjnej w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 14 marca 2025 r., V ACa 806/22, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. zasądza od Banku spółki akcyjnej w W. na rzecz D. W. i G. P. po 1375,50 (tysiąc trzysta siedemdziesiąt pięć złotych i 50 groszy) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego orzeczenia Bankowi spółce akcyjnej w W. do dnia zapłaty. (a.z.) UZASADNIENIE W skardze kasacyjnej wywiedzionej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 14 marca 2025 r. pozwany wniósł o przyjęcie skargi do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. I CSK 2270/25 2 Wskazał, że oczywista zasadność skargi kasacyjnej wynika z naruszenia przez sąd drugiej instancji art. 410 k.c. w zw. z art. 405 i art. 3851 § 2 k.c. w zw. z art. 58 § 1 k.c. przez brak rozróżnienia momentu samego powstania roszczenia z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia przy ubezskutecznieniu umowy kredytu, co jest poglądem zupełnie nieuznawanym w orzecznictwie i sprzecznym z uchwałą składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, gdzie przyjęto, że kredytodawca może żądać zwrotu świadczenia od chwili, w której umowa kredytu stała się trwale bezskuteczna. Sąd Apelacyjny nie dostrzegł skutków istnienia roszczenia ze skutkami związanymi z jego wymagalnością przyjmując, że wierzytelność pozwanej nie nabrała cechy wymagalności do dnia złożenia oświadczenia o potrąceniu przez wierzyciela wymagalnej wierzytelności (oczywistym jest, że dla skuteczności oświadczenia o potrąceniu wystarczająca jest tylko wymagalność wierzytelności potrącającego); składającemu oświadczenie o potrąceniu należą się odsetki aż do momentu złożenia tego oświadczenia oraz, że w sytuacji gdy pozwana nie wskazała nawet, w jakim terminie jej wierzytelność stała się wymagalna powodom należały się odsetki za pełen okres wskazany w oświadczeniu o potrąceniu. Zdaniem skarżącego przyjęte stanowisko jest sprzeczne z linią orzeczniczą, wedle której do ustalenia daty potrącalności przyjmuje się datę wymagalności tzw. wierzytelności aktywnej, czyli wierzytelności podmiotu dokonującego potrącenia. W rezultacie należy dojść do następujących wniosku, że wszystkie przedstawione w oświadczeniu o potrąceniu wierzytelności tj. nieobjęte i objęte pozwem były wymagalne we wskazanych w oświadczeniu datach i nie zostały zanegowane co do wysokości. Po drugie, sąd drugiej instancji w oczywisty sposób błędnie zastosował art. 498 § 2 w zw. z art. 499 k.c. Bezspornym jest, że potrącane wierzytelności umarzają się z chwilą, gdy takie potrącenie było możliwe, a więc obie wierzytelności istniały, a jednocześnie ta która była dawana do potrącenia była wymagalna. Wierzytelność będąca potrącaną, nie musiała być wymagalną, co wynika z prawa dłużnika do spłaty swojego zobowiązania przed terminem. Tak więc do umorzenia doszło z mocą wsteczną od chwili, gdy roszczenia powodów stało się wymagalne, I CSK 2270/25 3 a więc w takim przypadku - zgodnie z art. 499 k.c.- należało przyjąć, że roszczenie odsetkowe nie powstało, gdyż zapłata nastąpiła z mocą wsteczną eliminując opóźnienie w zapłacie. Nieprawidłowe jest zatem stanowisko Sądu Apelacyjnego pomijające skutek retroaktywny potrącenia (i w efekcie potrącenie skapitalizowanych odsetek ustawowych za opóźnienie ww. okresie wynoszących łącznie 52 617,72 zł). Stan potrącalności nastąpił bowiem w dacie wymagalności wierzytelności przedstawionej do potrącenia (wierzytelności powodów w wysokości 197 790,64 zł) co oznacza, że nawet brak postawienia w stan wymagalności wierzytelności banku nie miało znaczenia dla poprawnego uwzględnienia skutku wstecznego potrącenia (art. 499 zd. 2 k.c.). Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Powołanie się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) stawia skarżącemu szczególnie wysokie wymagania. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, podzielanym przez doktrynę, oczywista zasadność skargi oznacza, że dla przeciętnego prawnika podstawy wskazane w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie. Sytuacja taka będzie miała miejsce tylko wtedy, gdy bez wątpienia wystąpiły zarzucane uchybienia, jest pewne, że miały one wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia albo podniesione we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania argumenty oczywiście uzasadniają zasadność wniesionego środka prawnego. Oczywiste jest przy tym tylko to, co można dostrzec od razu - bez potrzeby głębszej analizy czy przeprowadzenia wnikliwych badań lub dociekań. Innymi słowy, podnoszone uchybienia muszą mieć kwalifikowany charakter i być dostrzegalne na pierwszy rzut oka - już nawet przy pobieżnej lekturze skargi (zob. m.in. postanowienia SN: z 27 kwietnia 2006 r., I CZ 15/06; z 7 maja 2010 r., V CSK 459/09; z 15 czerwca 2018 r., III CSK 38/18; z 17 grudnia 2019 r., IV CSK 307/19, z 28 stycznia 2022 r., I CSK 2270/25 4 I CSK 584/22; z 7 czerwca 2023 r., I CSK 742/23; z 20 października 2023 r., I CSK 1673/23). Podkreślenia wymaga, że przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. obejmuje jedynie uchybienia przepisom prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym sądowi drugiej instancji w skardze kasacyjnej, o charakterze elementarnym, które polegają w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym stanie faktycznym. Skarżący nie przedstawił przekonujących od razu, widocznych prima facie, twierdzeń wykazujących racje podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce i zaskarżeniu. Zaprezentowane przez pozwanego uzasadnienie przyczyny kasacyjnej z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. stanowi w istocie prezentację własnego oglądu sprawy i polemikę z argumentacją przedstawioną przez Sąd Apelacyjny, a sposób prezentacji zarzutów nadaje mu charakter uzasadnienia właściwego dla podstaw skargi kasacyjnej. Tym samym wymaga dokonania wnikliwej i pogłębionej analizy wniesionego środka prawnego – zbliżonej do jego rozpoznania, co na etapie przedsądu jest niedopuszczalne (zob. postanowienie SN z 15 marca 2022 r., I CSK 4518/22). Innymi słowy, skarżący oczekuje oceny podstaw skargi w ramach instytucji "przedsądu" czego Sąd Najwyższy zrobić nie może (zob. postanowienie SN z 15 kwietnia 2021 r., IV CSK 617/20). W uzasadnieniu wniosku powtórzono - w znacznej mierze – argumentację przytoczoną przy uzasadnieniu podstaw kasacyjnych co uprawnia do stwierdzenia, że zmierza ono do wykazania zasadności podniesionych zarzutów, a nie – co jest niezbędne przy podstawie kasacyjnej z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. - oczywistości naruszenia prawa, która powinna być dostrzegalna nawet przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (zob. postanowienia SN: z 25 kwietnia 2022 r., I CSK 383/22, i z 15 września 2022 r., I CSK 1021/22). I CSK 2270/25 5 Zaprezentowane argumenty stanowią w istocie próbę zaangażowania Sądu Najwyższego do kolejnej weryfikacji zaskarżonego orzeczenia na wzór kontroli instancyjnej, co nie jest jednak celem postępowania kasacyjnego i nie może skutecznie uzasadniać wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na przesłankę przedsądu przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. (zob. postanowienie SN z 25 marca 2026 r., I CSK 277/25). Dodatkowo uzasadnienie przedmiotowego wniosku trudno uznać za logiczne, skoro argumentu mające przemawiać za uznaniem, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w rzeczywistości przedstawiają problem prawny wymagający rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy, który powstał na tle dokonanego przez powodów 13 grudnia 2024 r. potrącenia swojej wierzytelności z wierzytelnością pozwanego o zwrot wypłaconego kapitału w wysokości 212 718,13 zł. Sąd Najwyższy wyjaśnił już jednak, że jeżeli wierzytelność aktywna stała się wymagalna wcześniej niż wierzytelność pasywna, to retroaktywny skutek potrącenia nie obejmie odsetek powstałych w okresie od dnia wymagalności wierzytelności aktywnej, od której naliczane są odsetki, do dnia powstania wymagalności wierzytelności pasywnej (zob. postanowienie SN z 13 czerwca 2025 r., I CSK 768/25, i cytowane tam orzecznictwo). Dla oceny czy skarga kasacyjna pozwanego jest oczywiście uzasadniona nie bez znaczenia, w kontekście wymagalności wierzytelności pozwanego zwrotu kapitału (zob. wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 15 czerwca 2023 r. C-520/21), pozostaje zatem okoliczność, że pozwany nie powoływał się na wezwanie powodów do zwrotu wypłaconego im kapitału. Nie można także pomijać, że z w wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 14 grudnia 2023 r., C-28/22 TL i WE przeciwko syndykowi masy upadłości Getin Noble Bank S.A., dawniej Getin Noble Bank S.A. wynika, że konsument jest uprawniony do domagania się od przedsiębiorcy nie tylko zwrotu świadczeń spełnionych w wykonaniu umowy, ale również odsetek za opóźnienie od momentu upływu terminu nałożonego na danego przedsiębiorcę do wykonania tego zobowiązania, po tym jak przedsiębiorca ten otrzyma wezwanie do zwrotu I CSK 2270/25 6 tego świadczenia. Trybunał w wyroku tym uznał, że skuteczność ochrony przyznanej konsumentom przez dyrektywę Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (dalej: „dyrektywa 93/13”) byłaby zagrożona, gdyby konsumenci, powołując się na prawa, które wywodzą z tej dyrektywy, byli narażeni na ryzyko nieotrzymania odsetek za opóźnienie od kwot, które powinny im zostać zwrócone ze względu na nieważność umowy kredytu od momentu upływu terminu nałożonego na przedsiębiorcę do wykonania świadczenia, po tym jak przedsiębiorca ten otrzyma wezwanie do zwrotu tych kwot. Zainteresowany konsument w przypadku gdyby jego roszczenia restytucyjne nie uległy przedawnieniu, nie mógłby uzyskać odsetek za opóźnienie od dnia wniesienia przez niego żądania zwrotu kwot zapłaconych na podstawie nieuczciwych warunków zawartych we wspomnianej umowie. Zachęcałoby to przedsiębiorców, z naruszeniem dyrektywy 93/13, do systematycznego odrzucania takich żądań. (pkt 71 i 89). W sprawie nie zachodzi także nieważność postępowania, którą Sąd Najwyższy bierze pod rozwagę - w granicach zaskarżenia - z urzędu (art. 39813 § 1 k.p.c.). Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1, 11 i 3 w zw. z art. 99 w zw. z art. 108 § 1 w zw. z art. 39821 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. przy uwzględnieniu § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 oraz § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Suma zwrotu kosztów została rozdzielona na powodów w częściach równych zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z 16 listopada 2023 r., III CZP 54/23 (OSNC 2024, nr 6, poz. 57). Maciej Kowalski (a.z.) [a.ł]