I CNP 135/25

I CNP 135/25 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Monika Koba 17 lipca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym 17 lipca 2026 r. w Warszawie w sprawie ze skargi K.J. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w Tychach z 6 kwietnia 2023 r., IX C 1175/19, wydanego w sprawie z powództwa K.J. przeciwko L. spółce akcyjnej w W. o zapłatę, 1. odrzuca skargę; 2. zasądza od skarżącej K.J. na rzecz pozwanego L. spółki akcyjnej w W. kwotę 450 (czterysta pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania przed Sądem Najwyższym z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia skarżącej odpisu niniejszego postanowienia do dnia zapłaty. UZASADNIENIE Wyrokiem z 6 kwietnia 2023 r., Sąd Rejonowy w Tychach oddalił powództwo K.J. skierowane przeciwko L. spółce akcyjnej w W. o zapłatę i zasądził od powódki na rzecz pozwanego kwotę 1317 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. I CNP 135/25 2 Sąd Rejonowy nie sporządził uzasadnienia tego rozstrzygnięcia powódka nie usunęła bowiem braku fiskalnego wniosku o doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem poprzez uiszczenie kwoty 100 zł. W konsekwencji postanowieniem z 6 grudnia 2024 r. Sąd Rejonowy odrzucił wniosek powódki o doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem. Postanowieniem z 8 lipca 2025 r. Sąd Okręgowy w Katowicach oddalił zażalenie powódki od tego rozstrzygnięcia. Od wyroku Sądu Rejonowego powódka wniosła skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła kwalifikowane naruszenie podstawowych zasad porządku prawnego oraz konstytucyjnie chronionych praw i wolności człowieka przez naruszenie: 1. art. 45 ust. 1 w zw. z art. 2 Konstytucji poprzez dopuszczenie do udziału w składzie orzekającym osoby bezskutecznie powołanej na urząd sędziego, która nie stanowi sądu powołanego ustawą – państwa Unii Europejskiej w rozumieniu TFUE, 2. art. 6 EKPCz przez dopuszczenie do udziału w składzie orzekającym osoby powołanej na urząd sędziego, która nie stanowi sądu powołanego ustawą – państwa Unii Europejskiej w rozumieniu TFUE, 3. art. 47 KPP przez dopuszczenie do udziału w składzie orzekającym osoby bezskutecznie powołanej na urząd sędziego, która nie stanowi sądu powołanego ustawą – państwa Unii Europejskiej w rozumieniu TFUE, 4. art. 45 ust. 1 Konstytucji, w ten sposób, że w składzie Sądu brała udział osoba nie posiadająca statusu sądu. Wskazując na powyższe zarzuty wniosła o skierowanie pytań prejudycjalnych do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej o treści przytoczonej w skardze oraz uznanie zaskarżonego wyroku za nieistniejący w porządku prawnym i w konsekwencji nie powodujący zakończenia postępowania w sposób określony prawem lub niezgodny w sposób kwalifikowany z art. 45 ust. 1 Konstytucji, art. 45 ust. 1 w zw. z art. 2 Konstytucji, art. 6 EKPCz, art. 47 KPP, a także zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kosztów postępowania przed Sądem Najwyższym. I CNP 135/25 3 Skarżąca wyjaśniła, że nie wniosła apelacji od zaskarżonego orzeczenia do Sądu drugiej instancji z powodów losowych była bowiem pozbawiona możliwości uiszczenia opłaty za doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem ( 100 zł), a jej wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych został nietrafnie oddalony. W jej ocenie możliwe jest jednak wniesienie skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia Sądu pierwszej instancji, skoro niezgodność z prawem w rozpatrywanym przypadku wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela. Wskazała, że wzruszenie zaskarżonego wyroku w drodze innych środków prawnych nie jest możliwe. Nie zachodzą bowiem przesłanki do wniesienia skargi o wznowienie postępowania, a z uwagi na wartość przedmiotu zaskarżenia skarga kasacyjna jest niedopuszczalna. Na przeszkodzie wniesieniu skargi nie stoi także instytucja skargi nadzwyczajnej środek ten nie przysługuje bowiem stronie. Ponadto Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych nie jest bezstronnym i niezawisłym sądem ustanowionym ustawą. Skarżąca argumentowała także, że na skutek wydania zaskarżonego wyroku doznała szkody zmuszona była bowiem na skutek zagrożenia egzekucją uregulować stronie przeciwnej koszty postępowania. Ponadto bezpowrotnie utraciła prawo dochodzenia roszczenia objętego pozwem mimo, że było ono należne. Wskazała także, że z uwagi na brak pisemnego uzasadnienia zaskarżonego wyroku w skardze pominęła jego wadliwość wynikającą z błędnych ustaleń faktycznych, zwłaszcza że tego rodzaju zarzut mógłby być skutecznie postawiony jedynie w postępowaniu apelacyjnym. Pozwany w odpowiedzi na skargę wniósł o jej odrzucenie lub odmowę przyjęcia jej do rozpoznania ewentualnie o oddalenie skargi i zasądzenie od powódki kosztów postępowania przed Sądem Najwyższym. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga podlega odrzuceniu. Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia jest środkiem prawnym mającym, przez zakwestionowanie zgodności z prawem orzeczenia, przesądzić jedną z przesłanek deliktowej odpowiedzialności I CNP 135/25 4 odszkodowawczej Skarbu Państwa. Jej celem nie jest zakwestionowanie zaskarżonego orzeczenia, lecz wydanie prejudykatu umożliwiającego dochodzenie od Skarbu Państwa roszczeń odszkodowawczych za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem wykonywanie władzy publicznej (art. 4171 § 2 k.c.). Stanowi ona nadzwyczajny, sformalizowany środek procesowy i wszystkie jej wymagania konstrukcyjne określone w art. 4245 § 1 k.p.c. należy interpretować ściśle. Zasadą bowiem jest, że prawomocność, tworzy nowy stan prawny pomiędzy stronami albo erga omnes, jak też sanuje wszelkie ewentualne naruszenia prawa, którymi orzeczenie jest dotknięte. Z tego względu jest środkiem wysoce sformalizowanym (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 17 maja 2006 r., I CNP 14/06, niepubl.; z 28 marca 2007 r., II CNP 124/06, niepubl.; z 25 marca 2009 r., V CNP 93/08, niepubl.; i z 3 czerwca 2009 r., IV CNP 116/08, niepubl.). Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia z punktu widzenia jej wymogów powinna odpowiadać ogólnym wymogom pisma procesowego oraz szczególnym wymogom przewidzianym dla tego środka prawnego w art. 4245 § 1 k.p.c. Zgodnie z 4245 § 1 k.p.c. skarga powinna zawierać oznaczenie wyroku, od którego jest wniesiona, ze wskazaniem, czy jest on zaskarżony w całości lub w części (pkt 1), przytoczenie jej podstaw oraz ich uzasadnienie (pkt 2), wskazanie przepisu prawa, z którym zaskarżony wyrok jest niezgodny (pkt 3), uprawdopodobnienie wyrządzenia szkody, spowodowanej przez wydanie wyroku, którego skarga dotyczy (pkt 4), wykazanie, że wzruszenie zaskarżonego wyroku w drodze innych środków prawnych nie było i nie jest możliwe, a ponadto – gdy skargę wniesiono na podstawie art. 4241 § 2 k.c. – że występuje wyjątkowy wypadek uzasadniający wniesienie skargi (pkt 5) oraz wniosek o stwierdzenie niezgodności wyroku z prawem (pkt 6). Z uwagi na nadzwyczajny charakter tego środka prawnego i jego funkcję, wszystkie wymagania konstrukcyjne wymienione w art. 4245 § 1 k.p.c. powinny być przytoczone samodzielnie, niezależnie od innych, wobec czego skarga niespełniająca któregokolwiek z nich dotknięta jest tzw. brakiem istotnym, nienaprawialnym w trybie właściwym dla usuwania braków formalnych i podlega odrzuceniu a limine (art. 4245 § 1 k.p.c. i art. 4248 § 1 k.p.c.). I CNP 135/25 5 Przedstawiona skarga nie spełnia wymagań określonych w art. 4245 § 1 pkt 1,4 i 5 k.p.c., a jej wady w tym zakresie mają charakter nieusuwalny. Po pierwsze w skardze brak oznaczenia zakresu zaskarżenia, nie wskazano w niej bowiem, czy wyrok został zaskarżony w całości czy w części. Po drugie, skarżąca nie uprawdopodobniła wyrządzenia szkody spowodowanej przez wydanie wyroku, którego skarga dotyczy. Spełnienie przesłanki o której mowa w art. 4245 § 1 pkt 4 k.p.c. polega na przedstawieniu wyodrębnionego wywodu przekonującego, że szkoda została wyrządzona oraz określającego czas jej powstania, postać i związek przyczynowy z wydaniem wyroku niezgodnego z prawem (zob. m. in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 31 stycznia 2006 r., IV CNP 38/05, OSNC 2006, nr 7 - 8, poz. 141; z 22 listopada 2005 r., I CNP 19/05, niepubl.; i z 11 sierpnia 2005 r., III CNP 4/05, OSNC 2006, nr 1, poz. 16). Skarżąca powinna przy tym przedstawić dowody lub inne środki uwiarygodniające jej twierdzenie (zob. np. postanowienia SN: z 25 lipca 2006 r., III CNP 40/06, niepubl. i z 23 marca 2006 r., IV CNP 23/06, Biuletyn SN 2006, nr 6, s. 8). Tak rozumianego obowiązku skarżąca nie spełniła ograniczając się do stwierdzenia, że zapłaciła koszty procesu zasądzone zaskarżonym wyrokiem oraz powołując się na oddalenie zaskarżonym wyrokiem jej powództwa. Odnośnie do kosztów procesu skarżąca nie przedstawiła żadnego dowodu na okoliczność, że istotnie zostały one opłacone mimo, że nie powinno to nastręczać żadnych trudności. Ponadto w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że koszty procesu nie stanowią szkody uzasadniającej wniesienie skargi przewidzianej w art. 4241 k.p.c., także wtedy, gdy zostały uiszczone ( zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 28 listopada 2006 r., II CNP 46/06, z 27 lipca 2006 r., II BP 11/06, i z 17 listopada 2005 r., II CNP 15/05, OSNC 2006, nr 9, poz. 153 ) W zakresie powołania się na szkodę w postaci oddalenia powództwa skarżąca wydaje się identyfikować ten fakt ze szkodą, której rozmiary odpowiadają wartości dochodzonego przez nią i oddalonego przez Sąd Rejonowy roszczenia. W tym zakresie należy podkreślić, że okoliczność, iż wydano orzeczenie niekorzystne dla strony, nieuwzględniające jej żądania lub zajętego w sprawie I CNP 135/25 6 stanowiska, nie jest równoznaczne z poniesieniem szkody w rozumieniu art. 4241 § 1 k.p.c. Nieuzyskanie przez stronę w postępowaniu sądowym oczekiwanej ochrony prawnej nie zawsze musi bowiem prowadzić do powstania uszczerbku majątkowego. Poniesienie takiego uszczerbku w związku z nieuwzględnieniem roszczenia strona powinna wykazać, czego skarżąca nie uczyniła nie przedstawiając wyodrębnionego wywodu prawnego w tym przedmiocie (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 29 czerwca 2016 r., IV CNP 2/16, niepubl.; i z 5 grudnia 2016 r., I CNP 15/16, niepubl.). W tym kontekście skarżąca pominęła - w ramach elementu konstrukcyjnego skargi o którym mowa w art. 4245 § 1 pkt 4 k.p.c. - wyjaśnienie charakteru dochodzonego żądania, co było konieczne, skoro Sąd Rejonowy nie sporządzał uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia, a w podstawach skargi brak odniesienia do materialnoprawnych podstaw powództwa. Skarżąca w uzasadnieniu jednozdaniowo odnosi się wprawdzie do naruszenia art. 504 k.c., ale kwestii tej bliżej nie wyjaśnia. W konsekwencji skarżąca nie uprawdopodobniła uszczerbku pozostającego w adekwatnym związku przyczynowym z wydaniem wyroku objętego skargą. Po trzecie zgodnie z art. 4241 § 1 k.p.c. co do zasady można żądać stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego wyroku sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, jeżeli stronie przez jego wydanie została wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie tego wyroku w drodze innych środków prawnych nie było lub nie jest możliwe. Jedynie w wyjątkowych wypadkach, gdy niezgodność z prawem wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela, można żądać stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego wyroku sądu pierwszej lub drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, jeżeli strona nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych, chyba że jest możliwa zmiana lub uchylenie tego wyroku w drodze innych przysługujących stronie środków prawnych ( art. 4241 § 2 k.p.c.). I CNP 135/25 7 Skarżąca na podstawie art. 4241 § 2 k.p.c. zaskarżyła skargą wyrok Sądu pierwszej instancji, była zatem zobligowana wykazać, że występuje wyjątkowy przypadek uzasadniający jej wniesienie. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto, że pojęcie wyjątkowych przypadków uzasadniających złożenie skargi, odnosi się zarówno do przyczyn niezgodności orzeczenia z prawem, jak i do powodów dla których strona nie skorzystała z możliwości jego zaskarżenia. Nieskorzystanie przez stronę bez uzasadnionych przyczyn z przysługującego jej środka, czyni skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem niedopuszczalną. Jedynie w przypadku wykazania wyjątkowych okoliczności obiektywnie a nie subiektywnie uzasadniających nie skorzystanie przez stronę z przysługującego jej środka zaskarżenia występuje wyjątkowy przypadek uzasadniający wniesienie skargi ( zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 18 kwietnia 2018 r., I CNP 50/17, z 20 października 2016 r., IV CNP 16/16, z 30 stycznia 2013 r., IV CNP 64/12, z 29 stycznia 2009 r., II CNP 130/08, z 9 maja 2008 r., I CNP 19/08, z 23 stycznia 2008 r., V CNP 187/07, z 9 czerwca 2006 r., IV CNP 47/06, i z 29 listopada 2006 r.). Skarżąca nie wykazała by nieskorzystanie z możliwości zaskarżenia wyroku Sądu pierwszej instancji było spowodowane wyjątkowym wypadkiem o którym mowa w art. 4241 § 2 k.p.c. Z okoliczności sprawy wynika, że wniosek o sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego wyroku i doręczenie tego wyroku wraz z uzasadnieniem został odrzucony, skarżąca nie opłaciła bowiem kwoty 100 zł tytułem opłaty od uzasadnienia, a jej wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych został oddalony. Usunięcie braków fiskalnych wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku nie było dla skarżącej nadmiernym obciążeniem, co było weryfikowane w toku postępowania o zwolnienie od kosztów sądowych. W skardze brak natomiast przekonującej argumentacji wskazującej na wystąpienie obiektywnych przyczyn uniemożliwiających skorzystanie przez powódkę z przysługujących jej środków prawnych celem zaskarżenia wyroku Sądu pierwszej instancji. I CNP 135/25 8 Ponadto argumentacja skarżącej nie wskazuje na wystąpienie wyjątkowego przypadku uzasadniającego złożenie skargi z przyczyn dotyczących składu sądu orzekającego w pierwszej instancji. Argumentacja skarżącej odnosi się bowiem do zagadnień teoretycznych nie mających żadnego odniesienia do okoliczności sprawy w której wniesiono skargę. Zaskarżony wyrok wydał SSR X.Y. powołany do pełnienia urzędu sędziego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa (dalej: „KRS”) ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw ( Dz.U. z 2018 r., poz. 3 – dalej: „ustawa z 8 grudnia 2017 r.”). Skarżąca nie bierze pod uwagę, że zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r. podjętą w składzie połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (BSA I – 4110-1/2020– dalej: „uchwała trzech połączonych izb”), mającą moc zasady prawnej, stwierdzone w niej wadliwości powołania na urząd sędziego sądu powszechnego, skutkują sprzecznością tak ukształtowanego składu sądu - orzekającego po dniu wydania uchwały - z przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c., tylko wtedy, gdy wadliwość procesu powołania prowadzi w konkretnych okolicznościach, do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności. W uzasadnieniu uchwały wskazano, że mechanizm badania czy sąd w składzie z udziałem wadliwie powołanego sędziego sądu powszechnego spełnia minimalne wymagania niezależności i niezawisłości powinien uwzględniać zarówno stopień wadliwości poszczególnych postępowań konkursowych, jak też okoliczności odnoszące się do samych sędziów biorących w nich udział oraz charakteru spraw, w których orzekają lub orzekały sądy z ich udziałem. Ze stanowiskiem tym koresponduje wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 24 marca 2026 r., C-521/21 dotyczący problematyki powołań sędziów sądów powszechnych na wniosek wadliwie ukształtowanej KRS. Skarżąca nie przedstawiła jednak żadnej argumentacji, że w okolicznościach sprawy przypadek taki wystąpił koncentrując się na rozważaniach teoretycznych i nie odnosząc się do realiów sprawy w której wniesiono skargę. I CNP 135/25 9 Ani przebieg postępowania przed KRS, ani okoliczności odnoszące się do Sędziego biorącego w nich udział, a także charakter niniejszej sprawy, nie wskazują natomiast by sąd w składzie z udziałem wadliwie powołanego Sędziego nie spełniał minimalnych wymagań niezależności i niezawisłości. Sprawa jest typowym procesem cywilnym a dostępne publicznie dokumenty dotyczące procesu nominacyjnego ( uchwała KRS Nr […]/2021) nie wskazują, by w okolicznościach sprawy występowały uzasadnione i poważne wątpliwości co do niezawisłości i bezstronności sędziego X.Y. Sędzia - z którego udziałem w składzie orzekającym skarżący wiąże wyjątkowy przypadek o którym mowa w art. 4241 § 2 k.p.c. - ukończył bowiem aplikację sądową w Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, a 1 grudnia 2017 r. został mianowany asesorem sądowym. W jego przypadku udział w postępowaniu konkursowym na wolne stanowisko sędziego Sądu Rejonowego w Tychach i powołanie na wniosek KRS na stanowisko sędziego Sądu Rejonowego w Tychach postanowieniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z […] 2021 r. ( M.P. 2021 r., poz. […]), był zatem naturalną drogą zakończenia asesury. Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy uznał, że skarga nie spełnia wymagań przewidzianych w art. 4245 pkt 1, 4 i 5 k.p.c. i jako taka na podstawie art. 4248 § 1 k.p.c. podlega odrzuceniu. O kosztach postępowania wywołanych wniesieniem skargi Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 98 § 3, art. 98 § 11 k.p.c., art. 99 w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art. 39821 i art. 42412 k.p.c. oraz § 2 pkt 3 w zw. z § 10 ust. 5 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst. jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1935, ze zm.). (M.M.) [a.ł]