Sygnatura
I CSK 1092/26
postanowienie SN I CSK 1092/26
- Izba
- Izba Cywilna
- Data orzeczenia
- 11 września 2026
Treść rozstrzygnięcia
<!DOCTYPE html> I CSK 1092/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Marta Romańska 11 września 2026 r. na posiedzeniu niejawnym 11 września 2026 r. w Warszawie w sprawie z wniosku Spółdzielni „W.” w W. z udziałem P. spółki akcyjnej we W. o wpis w dziale II księgi wieczystej, na skutek skargi kasacyjnej Spółdzielni „W.” w W. od postanowienia Sądu Okręgowego w Warszawie z 16 września 2025 r., XXVII Ca 1436/25, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. zasądza od wnioskodawczyni na rzecz uczestnika kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia wnioskodawczyni odpisu niniejszego postanowienia do dnia zapłaty. [dr] UZASADNIENIE Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności I CSK 1092/26 2 w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do powyższych przesłanek, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika z oceny, czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o których mowa w art. 3989 § 1 k.p.c. Wnioskodawczyni wniosła o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne, które ujęła w formie pytania: „czy w postępowaniu wieczystoksięgowym prawomocny wyrok stwierdzający nieważność umowy rozporządzającej prawem (własności albo użytkowania wieczystego) stanowi na gruncie art. 31 ust. 2 oraz art. 36 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r. poz. 341) w zw. z art. 6268 § 2 k.p.c. oraz art. 365 § 1 k.p.c. samodzielną i wystarczającą podstawę dokonania odpowiedniej czynności rejestrowej (wpisu, wykreślenia, a co najmniej ostrzeżenia), także w sytuacji gdy w Dziale II ujawniony jest późniejszy nabywca korzystający z domniemań i mechanizmu rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych?”. Zgodnie z ustaloną linią orzecznictwa, powołanie się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego jako na przesłankę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wymaga wskazania na problem o charakterze abstrakcyjnym, nierozstrzygnięty w dotychczasowym orzecznictwie i wymagający pogłębionej wykładni. Skarżący powinien to zagadnienie sformułować oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą tezę o możliwości rozbieżnych ocen prawnych w związku ze stosowaniem przepisów, na tle których ono powstało. Zagadnienie powinno być ponadto „istotne” z uwagi na wagę problemu interpretacyjnego, którego dotyczy dla systemu prawa. Skoro jednak skarga kasacyjna jest wnoszona w konkretnej sprawie, to zarówno charakter rozpoznawanego roszczenia, jak i ustalony przez sądy meriti stan faktyczny, którym Sąd Najwyższy byłby związany (art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2 k.p.c.), musi pozostawać w związku z przedstawionym przez skarżącego zagadnieniem prawnym i pozwalać na jego rozstrzygnięcie. I CSK 1092/26 3 Problemy sformułowane przez skarżącą nie mają charakteru zagadnień prawnych w powyższym znaczeniu, gdyż o zakresie kognicji sądu w postępowaniu wieczystoksięgowym Sąd Najwyższy wypowiadał się wielokrotnie. Ograniczony zakres kognicji sądu wieczystoksięgowego oznacza, że sąd oceniając zasadność wniosku powinien czynić ustalenia na podstawie tych dokumentów, które zostały dołączone do wniosku oraz na podstawie treści księgi wieczystej w chwili jego złożenia. Nie jest dopuszczalne dokonanie wpisu na podstawie innych, niedołączonych do wniosku dokumentów lub na podstawie takich środków dowodowych, o których nie wspomina art. 6268 § 2 k.p.c., gdyż przekraczałoby to zakres kognicji tego sądu (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 27 kwietnia 2001 r., III CKN 354/00, OSNC 2001, nr 12, poz. 183 i z 13 marca 2014 r., I CSK 289/13). Przyjęte zasady służą zapewnieniu wiarygodności ksiąg wieczystych w sposób maksymalnie możliwy do uzyskania w uproszczonym postępowaniu sądowym, jakim jest postępowanie wieczystoksięgowe (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 23 kwietnia 2008 r., III CSK 335/07 i z 20 listopada 2014 roku, V CSK 9/14, OSNC 2015, nr 12, poz. 146). Zgodnie ze stanowiskiem ugruntowywanym w judykaturze wystąpienie przeszkody w rozumieniu art. 6269 k.p.c. należy wiązać z zaistnieniem takiego zdarzenia, które mimo formalnego wykazania przez wnioskodawcę podstawy wpisu, nie zezwala z punktu widzenia prawa na jego dokonanie, zatem z okolicznościami natury prawnej determinującymi skuteczność czynności stanowiącej podstawę wpisu (zob. też postanowienie Sądu Najwyższego z 23 czerwca 2010 r., II CSK 661/09, OSNC 2011, nr 1, poz. 12). Z art. 6268 § 2 k.p.c. wynika, że wyłączną podstawą ustaleń faktycznych sądu rozpoznającego wniosek o wpis w księdze wieczystej jest treść wniosku i dołączonych do niego dokumentów według stanu rzeczy istniejącego w chwili, w której zostały one złożone oraz treść księgi wieczystej (zob. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 16 grudnia 2009 r. - zasada prawna - III CZP 80/90, OSNC 2010, nr 6. poz. 84, wyrok z 19 marca 2003 r., I CRN 152/01, OSNC 2004, nr 6, poz. 92). Powołany przepis oraz orzecznictwo zmierzające do jego wyłożenia nie mogą być rozumiane w sposób sprowadzający sąd w postępowaniu wieczystoksięgowym do realizacji wyłącznie czynności rejestracyjno-ewidencyjnych (uchwała Sądu Najwyższego z 4 I CSK 1092/26 4 lipca 1986 r., III CZP 35/86, OSNC 1987, nr 7, poz. 90; postanowienia Sądu Najwyższego z 17 lipca 2008 r., II CSK 115/08, z 22 stycznia 2010 r., V CSK 230/09, z 22 maja 2014 r., IV CSK 524/13). Dokumenty przedłożone przy wniosku o wpis, mające stanowić jego podstawę, wymagają zatem szczegółowej weryfikacji przez sąd wieczystoksięgowy, zwłaszcza wtedy, gdy w sprawie zostają zgłoszone zarzuty wskazujące na sprzeczność z ustawą, a w konsekwencji - nieważność czynności, której skutki miałyby podlegać ujawnieniu w księdze wieczystej (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 25 lutego 2016 r., III CZP 86/15, OSNC 2016, nr 7-8, poz. 81, postanowienie Sądu Najwyższego z 23 czerwca 2010 r., II CSK 661/09, OSNC 2011, nr 1, poz. 12). Sąd wieczystoksięgowy bada zatem stanowiącą podstawę wpisu czynność prawną nie tylko pod względem formalnym, ale także ocenia możliwą do stwierdzenia na podstawie dokumentów jej skuteczność materialnoprawną, a więc zgodność z bezwzględnie obowiązującymi przepisami. Brak takiej zgodności skutkujący nieważnością czynności prawnej uzasadnia oddalenie wniosku (zob. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z 13 stycznia 1995 r., III CZP 173/94, OSNC 1995, nr 4, poz. 66; postanowienia Sądu Najwyższego z 22 marca 1955 r., II CO 116/54, OSN 1956, nr 1, poz. 15, z 5 października 2007 r., I CSK 229/07, z 14 marca 2008 r., IV CSK 498/07, z 11 czerwca 2008 r., V CSK 17/08, z 10 listopada 2010 r. II CSK 199/10, 7 grudnia 2011 r., II CSK 604/10, z 23 listopada 2011 r., IV CSK 123/11, z 30 stycznia 2018 r., III CSK 379/16 i z 18 września 2019 r., IV CSK 286/18, OSNC 2022, nr 9, poz. 88). W konsekwencji - czego nie uwzględnia skarżąca - w postępowaniu wieczystoksięgowym nie mogą być dokonywane ustalenia wykraczające poza podstawę wpisu na temat tego, komu przysługuje tytuł prawny do nieruchomości, dla której księga jest prowadzona (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 22 maja 2003 r., II CKN 109/01 i z 8 listopada 2007 r., III CSK 198/07). Załączonym do wniosku wyrokiem z 13 grudnia 2005 r., XX GC 1644/02, mającym stanowić podstawę żądanego wpisu, Sąd Okręgowy w Warszawie stwierdził nieważność umowy sprzedaży prawa użytkowania wieczystego zawartej w formie aktu notarialnego 28 grudnia 2001 r.. Rep. A […] pomiędzy Spółdzielnią W. w W. a R. S.A. w W. Stroną tego postępowania nie był obecny właściciel I CSK 1092/26 5 nieruchomości - spółka P. S.A. w W., a zatem nie jest ona objęta powagą rzeczy osądzonej tego wyroku, a i umowa, której wyrok dotyczy nie była podstawą wpisu prawa tej spółki. Stwierdzona powołanym wyrokiem nieważność nie dotyczyła zawartej 13 maja 2019 r. przez P. S.A. w W. umowy przeniesienia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości na rzecz uczestnika niniejszego postępowania. Od momentu wydania wyroku z 13 grudnia 2005 r. do momentu wystąpienia w 2024 r. z wnioskiem o ujawnienie w księdze wieczystej konsekwencji, które wnioskodawczyni z nim wiąże, upłynęło prawie 20 lat. W tym okresie dokonano kolejnych rozporządzeń prawem użytkowania wieczystego nieruchomości. Stwierdzenie nieważności zawartej ponad dwadzieścia lat temu umowy przeniesienia prawa nie pozwala na wnioskowanie, że prawo do nieruchomości pozostaje po takim czasie przy podmiocie, który dokonał nieważnej czynności rozporządzającej. Dokumenty przedłożone wraz z wnioskiem o wpis przez Spółdzielnię W. wobec aktualnej treści księgi wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości nie były wystarczające do ujawnienia Spółdzielni W. jako podmiotu będącego aktualnie właścicielem nieruchomości. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowieniu z 25 kwietnia 2012 r., II CSK 461/11, osoba ubiegająca się o wpis musi albo wykazać wprost, że jest następcą prawnym osoby aktualnie wpisanej, albo przedstawić i wykazać ciąg następstw prawnych po niej. Dowody przejścia, ustanowienia, zmiany lub wygaśnięcia prawa, które ma być wpisane, powinny pochodzić od lub dotyczyć takiej osoby i mieć formę dokumentu (z wyjątkiem sytuacji gdy wpis jest dokonywany bezpośrednio na podstawie przepisu prawa). Oznacza to, że nie jest dopuszczalne wwiązanie się w następstwo prawne po jednym z podmiotów, którego wprawdzie dotyczył wpis prawa własności dokonany wcześniej, ale został wykreślony, albo podmiotu który sam, lub którego poprzednik prawny, nie był w ogóle ujawniony w księdze wieczystej. W związku z tym nie zachodziły przesłanki do dokonania wpisu zgodnie z wnioskiem Spółdzielni W. Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. oraz – co do kosztów postępowania kasacyjnego na podstawie art. 520 § 3, art. 98 § 11 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i w zw. z art. 39821 k.p.c. oraz art. 13 § 2 k.p.c. w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 5 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 I CSK 1092/26 6 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1935, ze zm.), orzeczono jak w postanowieniu. [dr] [a.ł]
Analiza z kontekstem sprawy
Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?
Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.
Informacje o sprawie
- Typ dokumentu
- postanowienie SN
- Jednostka
- Izba Cywilna Wydział I
- Sędziowie
- SSN Marta Romańska
Powiązane dokumenty
Źródło urzędowe: Sąd Najwyższy