I CSK 1127/25

I CSK 1127/25 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Monika Koba 17 lipca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym 17 lipca 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa A.S. przeciwko A.Z. o zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej A.S. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 7 listopada 2024 r., I ACa 1660/24, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. zasądza od powoda na rzecz pozwanej kwotę 2700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia powodowi odpisu niniejszego postanowienia do dnia zapłaty. UZASADNIENIE Wyrokiem z 6 czerwca 2024 r. Sąd Okręgowy w Siedlcach zasądził od pozwanej A.Z. na rzecz powoda A.S. kwotę 78 853,97 złotych tytułem odszkodowania za bezumowne korzystanie z lokalu mieszkalnego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od kwot i dat szczegółowo wymienionych w sentencji oraz orzekł o kosztach procesu. I CSK 1127/25 2 Wyrokiem z 7 listopada 2024 r. Sąd Apelacyjny w Lublinie - orzekając na skutek apelacji pozwanej - zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że obniżył zasądzoną w nim kwotę 78 853,97 zł do kwoty 7 500,99 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 11 września 2021 r., a w pozostałym zakresie oddalił powództwo; oddalił apelację powoda w pozostałej części i orzekł o kosztach postepowania za obie instancje. Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez powoda. Skarżący we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powołał się na przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Jego zdaniem skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona ze względu na naruszenie przepisów prawa ujętych w postawach skargi kasacyjnej ( art. 5 k.c. oraz art. 231 w zw. z art. 233 § 1 k.p.c.) Oczywista zasadność skargi wynika z faktu, że za pomocą konstrukcji zakazu nadużycia prawa podmiotowego nie można uzasadniać powstania prawa podmiotowego. Nie może powoływać się na ochronę z art. 5 k.c., ten kto sam – jak to miało miejsce w przypadku pozwanej - narusza zasady współżycia społecznego. Ponadto, podczas rozpoznawania sprawy Sąd drugiej instancji dopuścił się rażącego naruszenia reguł postępowania dowodowego doprowadzając do jaskrawo niesprawiedliwego rozstrzygnięcia i pokrzywdzenia powoda. Zdaniem powoda zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. może stanowić uzasadnioną podstawę skargi kasacyjnej wtedy, gdy skarżący wykaże, że sąd drugiej instancji rażąco naruszył ustanowione w tym przepisie zasady oceny wiarygodności i mocy dowodów i że naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Pozwana w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o odmowę przyjęcia jej do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy I CSK 1127/25 3 przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) należy rozumieć sytuację, w której skarga jest uzasadniona w sposób ewidentny, wskazując na rażące i poważne uchybienia zaskarżonego orzeczenia, które są możliwe do stwierdzenia bez konieczności prowadzenia bardziej złożonych rozumowań. Jedynie w takim wypadku możliwa jest kontrola prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji w postępowaniu kasacyjnym. Obciążenie go oczywistą i istotną wadą wskazuje, że usunięcie tego orzeczenia z obrotu leży w interesie publicznym – a tym samym, że może dojść do realizacji celu skargi kasacyjnej, jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia (tak np. Sąd Najwyższy w postanowieniach z dnia 10 kwietnia 2013 r., III CSK 67/13, niepubl. i z dnia 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.). Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 8 października 2015 r., IV CSK 189/15 i przywołane tam orzecznictwo). Skarżący odniósł tę przyczynę kasacyjną do zarzutów naruszenia prawa procesowego i materialnego ujętych w ramach podstaw skargi kasacyjnej, ale w lakonicznym uzasadnieniu wniosku brak jest takich argumentów, które wskazywałyby na rażące naruszenie prawa w ustalonym przez Sąd drugiej instancji i wiążącym Sąd Najwyższy stanie faktycznym. Jego ujęcie wskazuje, że powód traktuje skargę kasacyjną nie jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, a jako I CSK 1127/25 4 instrument pozwalający mu na kwestionowanie niesatysfakcjonującego go rozstrzygnięcia w trzeciej instancji, któremu to celowi postępowanie kasacyjne nie służy. Ponadto wszystkie kwestie, na których skarżący opiera twierdzenie o oczywistej zasadności skargi, były przedmiotem ustaleń i rozważań Sądu drugiej instancji. Sąd Apelacyjny przytoczył podstawę faktyczną i prawną swojego rozstrzygnięcia oraz wskazał z jakich przyczyn stanowisko Sądu pierwszej instancji nie zasługuje na akceptację. Nie można stwierdzić, by sformułowane przez ten Sąd wnioski były w oczywisty sposób nieprawidłowe, zgodnie z opisanym wyżej rozumieniem przesłanki oczywistej zasadności skargi. Przede wszystkim stosowanie klauzul generalnych, a zwłaszcza art. 5 k.c. stanowi domenę sądów meriti. Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym ma zaś ograniczone możliwości w tym zakresie, może zakwestionować oceny tych Sądów tylko wtedy, gdy są rażąco błędne i krzywdzące. Sąd Najwyższy prezentuje bowiem konsekwentnie pogląd, że zasady współżycia społecznego w rozumieniu art. 5 k.c. są pojęciem pozostającym w nierozłącznym związku z całokształtem okoliczności danej sprawy i w takim całościowym ujęciu wyznaczają podstawy, granice i kierunki jej rozstrzygnięcia w wyjątkowych sytuacjach, które przepis ten ma na względzie. Dlatego dla zastosowania art. 5 k.c. konieczna jest ocena całokształtu szczególnych okoliczności danego wypadku w ścisłym powiązaniu nadużycia prawa z konkretnym stanem faktycznym (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 22 listopada 1994 r., II CRN 127/94, niepubl. i z 2 października 2015 r., II CSK 757/14, niepubl.). W świetle poczynionych w sprawie ustaleń strony pozostawały w wieloletnim związku konkubenckim ( 18 lat) i zamieszkiwały w lokalu stanowiącym własność powoda, którego dotyczy spór o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z niego przez pozwaną. Lokal ten został jednak nabyty w trakcie trwania związku konkubenckiego celem wspólnego w nim zamieszkania przez strony, które nie rozliczyły się finansowo z majątku uzyskanego w trakcie trwania konkubinatu, mimo że pozwana prowadziła wraz z powodem działalność gospodarczą, która była źródłem ich dochodu. Dodatkowo pozwana po zakończeniu konkubinatu wywołanego związkiem powoda z inną partnerką znalazła się w trudnej sytuacji I CSK 1127/25 5 życiowej z uwagi na wznowienie choroby nowotworowej, brak środków na swoje utrzymanie oraz postawę skarżącego, która spowodowała konieczność dochodzenia przez nią swoich praw związanych z rozliczeniem konkubinatu przed sądem. W takim stanie faktycznym analiza wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania na tle jej podstaw oraz motywów zaskarżonego orzeczenia, nie prowadzi do oceny, że Sąd Apelacyjny stosując art. 5 k.c. dopuścił się kardynalnych błędów, w stopniu przemawiającym za oczywistą zasadnością skargi. Prezentując stanowisko przeciwne skarżący opiera twierdzenie o oczywistej zasadności skargi na kwestionowaniu przeprowadzonej przez Sąd Apelacyjny oceny zgromadzonego w sprawie postępowania dowodowego a zarzuty naruszenia prawa materialnego formułuje na podstawie faktycznej sprzecznej z ustaleniami poczynionymi przez Sąd Apelacyjny. Nie bierze w tym zakresie pod uwagę, że skarga kasacyjna jest instrumentem prawidłowości stosowania prawa przez sądy, a nie instrumentem kontroli ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego orzeczenia. Nie można zatem przenosić do postępowania kasacyjnego sporów dotyczących stanu faktycznego, gdyż jego ustalenie należy do sądów meriti, a Sąd Najwyższy nie ma w tym zakresie żadnych, ustrojowych ani procesowych kompetencji (zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 14 stycznia 2000 r., I CKN 1169/99, OSNC 1169/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 139 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 18 lipca 2014 r., IV CSK 671/13, niepubl.). Sąd Najwyższy jest w postępowaniu kasacyjnym związany podstawą faktyczną zaskarżonego orzeczenia i niedopuszczalne jest opieranie skargi na zarzutach dotyczących oceny dowodów ( art. 3983 § 2 i 39813 § 3 k.p.c.). W konsekwencji każdy zarzut skargi kasacyjnej, który ma na celu polemikę z ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia – także wtedy, gdy jest zgłaszany pod pozorem naruszenia prawa materialnego - jest a limine niedopuszczalny ( zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 18 lipca 2014 r., IV CSK 671/13, niepubl.). Skarżący zasad tych nie respektuje opierając wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania wprost na zarzucie naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., którego zgłaszanie jest w postępowaniu kasacyjnym jest niedopuszczalne I CSK 1127/25 6 ( art. 3983 § 3 k.p.c.) i na bazie alternatywnego stanu faktycznego formułując następnie zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia art. 5 k.c. W konsekwencji analiza wniosku, na tle podstaw skargi oraz motywów zaskarżonego orzeczenia nie prowadzi do oceny, że stanowi ono rezultat jaskrawych błędów w podejmowanych działaniach procesowych czy wykładni prawa. Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 oraz art. 98 § 11 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art. 398²¹ k.p.c. i § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023, poz. 1964, ze zm.). (M.M.) [SOP]