I CSK 1157/25

I CSK 1157/25 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Monika Koba 17 lipca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym 17 lipca 2026 r. w Warszawie w sprawie z wniosku B.G. z udziałem W.Ł., P.K. i J.K. o stwierdzenie nabycia spadku, na skutek skargi kasacyjnej W.Ł. i J.K. od postanowienia Sądu Okręgowego w Zamościu z 30 października 2024 r., I Ca 487/24, odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. UZASADNIENIE Postanowieniem z 30 października 2024 r. Sąd Okręgowy w Zamościu oddalił apelację uczestników W.Ł. i J.K. od postanowienia Sądu Rejonowego w Zamościu z 14 czerwca 2024 r., w którym Sąd ten stwierdził, że spadek po J.Ł. zmarłym […] 2019 r. w Z., mającym ostatnie miejsce zwykłego pobytu w Z., na podstawie testamentu notarialnego z 11 marca 2017 r. Rep. A nr […] sporządzonego przed notariuszem […] nabyła w całości B.G. (pkt I.) oraz stwierdził, że P.K. (poprzednio S.) - w drodze zapisu windykacyjnego ustanowionego przez J.Ł., zmarłego […] 2019 r. w Z.) w testamencie notarialnym z dnia 11 marca 2017 r. Rep. A nr […] sporządzonym przed notariuszem […] – z dniem […] 2019 r. nabył udział ½ w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu mieszkalnego nr […] w I CSK 1157/25 2 budynku przy ul. […] w Z., o pow. 28 m2, wchodzącym w skład zasobów mieszkaniowych Spółdzielni Mieszkaniowej […] w Z., dla którego prowadzona jest księga wieczysta […] (pkt II.) i orzekł o kosztach postępowania. Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez uczestników W.Ł. i J.K. Skarżący we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powołali się na przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Ich zdaniem skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona z uwagi na rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, które powinny być bezwzględnie stosowane przez wszystkie sądy, w szczególności odwoławcze. Brak dogłębnego rozpatrzenia przez Sąd Okręgowy zarzutów apelacji, a jedynie powielenie rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji stoi w sprzeczności z obowiązkami obciążającymi Sąd drugiej instancji, który jest sądem zobowiązanym do ustosunkowania się do zarzutów apelacji i wyjaśnienia, dlaczego zarzuty zostały uznane za zasadne lub bezzasadne. Ponadto w ocenie skarżących Sąd Okręgowy sporządził uzasadnienie z uchybieniem art. 387 § 21 k.p.c. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją I CSK 1157/25 3 sądową i nie jest jego rolą usuwanie błędów w zakresie wykładni i stosowania prawa w każdej indywidualnej sprawie. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) należy rozumieć sytuację, w której skarga jest uzasadniona w sposób ewidentny, wskazując na rażące i poważne uchybienia zaskarżonego orzeczenia, które są możliwe do stwierdzenia bez konieczności prowadzenia bardziej złożonych rozumowań. Jedynie w takim wypadku możliwa jest kontrola prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji w postępowaniu kasacyjnym. Obciążenie go oczywistą i istotną wadą wskazuje, że usunięcie tego orzeczenia z obrotu leży w interesie publicznym – a tym samym, że może dojść do realizacji celu skargi kasacyjnej, jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia (tak np. Sąd Najwyższy w postanowieniach z 10 kwietnia 2013 r., III CSK 67/13, niepubl. i z 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.). Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 8 października 2015 r., IV CSK 189/15, niepubl. i przywołane tam orzecznictwo). Skonfrontowanie rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji z lakonicznym uzasadnieniem wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie pozwala na stwierdzenie, by skarga kasacyjna była oczywiście uzasadniona w wyżej wskazanym rozumieniu. Skarżący powołując się ogólnikowo na rażąco niesprawiedliwy wynik postępowania nie uwzględnili, że na etapie przedsądu Sąd Najwyższy nie bada podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia. Skarga kasacyjna powinna być zatem tak zredagowana i skonstruowana, by Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w jej podstawach lub ich uzasadnieniu elementów kreatywnych skargi. Uzasadnienie rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego nie wykazuje przy tym oczywistych i rażących uchybień, które mogłyby odpowiadać analizowanej przesłance. Nie wynika z niego, by Sąd ten rażąco naruszył art. 378 § 1 k.p.c. nie odnosząc się do zarzutów apelacji. Podkreślenia wymaga, że z obowiązku wynikającego z art. 378 § 1 k.p.c. nie wynika konieczność osobnego omówienia I CSK 1157/25 4 przez sąd w uzasadnieniu orzeczenia każdego argumentu podniesionego w apelacji. Za wystarczające należy uznać odniesienie się do sformułowanych w apelacji zarzutów i wniosków w sposób wskazujący na to, że zostały one przez sąd drugiej instancji w całości rozważone, przed wydaniem orzeczenia (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 24 marca 2010 r., V CSK 296/09, M.Pr.Bank. 2012, nr 4, s. 19, z 26 kwietnia 2012 r., III CSK 300/11, OSNC 2012 r., nr 12, poz.144, i z 4 września 2014 r., II CSK 478/13, OSNC –ZD 2015 r., nr D, poz. 64). Dostrzeżenia także wymaga, że w przypadku, gdy sąd odwoławczy – tak jak to miało miejsce w okolicznościach sprawy - podziela ustalenia i oceny sądu pierwszej instancji, to nie ma procesowego obowiązku szczegółowego rozważenia w uzasadnieniu swojego orzeczenia dowodów omówionych przez sąd pierwszej instancji, lecz wystarczy, że skoncentruje się na rozważeniu tych dowodów i ocen, które są kwestionowane w apelacji. Jeżeli sąd drugiej instancji podziela stanowisko sądu pierwszej instancji, to treść tej części uzasadnienia może ograniczyć się do stwierdzenia, że przyjmuje jego ustalenia i wnioski jako swoje (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 11 maja 2016 r., I CSK 326/15, niepubl. i z 23 czerwca 2010 r., II CSK 689/09, OSNC – ZD 2011, nr B, poz. 28 oraz postanowienia Sądu Najwyższego z 10 listopada 1998 r, III CKN 792/98, OSNC 1999, nr 4, poz. 83 i z 16 marca 2012 r., IV CSK 373/11, PiM, 2016, nr 1, str. 149). W okolicznościach sprawy sytuacja taka miała miejsce. Sąd Okręgowy w motywach rozstrzygnięcia wyjaśnił bowiem podstawę faktyczną i prawną rozstrzygnięcia i aprobując szczegółowo umotywowane stanowisko Sądu pierwszej instancji odniósł się w niezbędnym zakresie do zarzutów apelacji. Sąd spadku zrealizował także swoje obowiązki badania z urzędu kto jest spadkobiercą ( 670 § 1 k.p.c.). Okoliczność, że wyniki tej oceny nie są satysfakcjonujące dla skarżących nie dowodzi oczywistej zasadności skargi. Niezależnie od powyższego w orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że sugestie osób trzecich nie wyłączają swobody powzięcia decyzji przez testatora, gdyż w przeciwnym wypadku niemal każde oświadczenie woli dotknięte byłoby omawianą wadą, rzadko bowiem człowiek działa zupełnie swobodnie. Jednakże na gruncie art. 945 § 1 pkt 1 k.c. który w szczególny sposób chroni swobodę testowania nie wskazując, nawet przykładowo, jakichkolwiek przyczyn mogących ją I CSK 1157/25 5 wyłączać, należy przyjąć, że choroba testatora i ogólny stan jego zdrowia, które doprowadziły do takiego osłabienia jego aktywności i siły woli, że nie jest zdolny, mimo posiadania świadomości, do przeciwstawienia się naciskom osób, bez których opieki nie może egzystować - wyłącza swobodę testowania (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 18 maja 2017 r., I CSK 551/16, z 14 grudnia 2011r., I CSK 115/11, i z 21 kwietnia 2004 r., III CK 523/02). W stanie faktycznym sprawy nie stwierdzono jednak by taki stan rzeczy miał miejsce. Prezentując stanowisko przeciwne skarżący w istocie kwestionują przeprowadzoną przez Sądy meriti ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, która doprowadziła Sądy te do przekonania, że testament nie został sporządzony w warunkach o których mowa w art. 945 k.c. Kwestie te usuwają się jednak spod kontroli Sądu Najwyższego w postępowaniu kasacyjnym. Skarga kasacyjna jest bowiem instrumentem prawidłowości stosowania prawa przez sądy, a nie instrumentem kontroli ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego orzeczenia. Nie można zatem przenosić do postępowania kasacyjnego sporów dotyczących stanu faktycznego, gdyż jego ustalenie należy do sądów meriti, a Sąd Najwyższy nie ma w tym zakresie żadnych ustrojowych ani procesowych kompetencji (zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 14 stycznia 2000 r., I CKN 1169/99, OSNC 1169/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 139 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 18 lipca 2014 r., IV CSK 671/13, niepubl.). W konsekwencji analiza wniosku, na tle podstaw skargi oraz motywów zaskarżonego orzeczenia, z uwzględnieniem związania Sądu Najwyższego podstawą faktyczną zaskarżonego rozstrzygnięcia ( art. 3983 § 3 i 39813 § 2 k.p.c.), nie prowadzi do oceny, że stanowi ono rezultat jaskrawych błędów w podejmowanych działaniach procesowych czy wykładni prawa. Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. (M.M.) [SOP] I CSK 1157/25 6