I CSK 1783/26

I CSK 1783/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Mariusz Załucki 17 września 2026 r. na posiedzeniu niejawnym 17 września 2026 r. w Warszawie w sprawie z wniosku M.C. i J.C. z udziałem J.K. o rozgraniczenie, na skutek skargi kasacyjnej M.C. i J.C. od postanowienia Sądu Okręgowego w Poznaniu z 17 października 2025 r., II Ca 983/24, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. oddala wniosek uczestnika o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Wnioskodawcy M.M.-C. i J.C. złożyli do Sądu Najwyższego skargę kasacyjną od postanowienia Sądu Okręgowego w Poznaniu z 17 października 2025 r., wydanego w sprawie z udziałem J.K. o rozgraniczenie. Skarżący uzasadnili wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania występowaniem w sprawie następujących zagadnień prawnych: a) Czy w sprawie o rozgraniczenie nieruchomości sąd może uznać, że stanu prawnego granicy nie da się stwierdzić, jeżeli wnioskodawca powołuje się na nabycie przygranicznego pasa gruntu przez zasiedzenie i objęcie go aktem I CSK 1783/26 2 własności ziemi o charakterze deklaratoryjnym, bez uprzedniego samodzielnego ustalenia przez sąd przestrzennego zakresu samoistnego posiadania na dzień 4 listopada 1971 r. oraz bez wyczerpującego zbadania późniejszych zdarzeń prawotwórczych przy użyciu wszelkich dostępnych środków dowodowych? b) Czy „ostatni spokojny stan posiadania” w rozumieniu art. 153 k.c. może zostać utożsamiony ze stanem powstałym wskutek jednostronnego przesunięcia faktycznej linii władania przez właściciela jednej nieruchomości, jeżeli właściciel nieruchomości sąsiedniej nie podjął od razu działań posesoryjnych lub petytoryjnych, a następnie złożył oświadczenia w toku czynności geodezyjnych, czy też dla zastosowania drugiego kryterium z art. 153 k.c. konieczne jest ustalenie rzeczywiście ustabilizowanego, niewątpliwego i spokojnego stanu faktycznego władania pasem granicznym przez obie strony? c) Czy za „ostatni spokojny stan posiadania” w rozumieniu art. 153 k.c. można uznać stan faktyczny powstały wskutek jednostronnego działania właściciela jednej nieruchomości, i to po uprzednim usunięciu istniejących znaków granicznych, jeżeli sąd jednocześnie przyjmuje, że granicy prawnej nie da się ustalić, mimo że usunięte oznaczenia mogły mieć znaczenie dowodowe dla odtworzenia tej granicy? Wnioskodawcy wskazali również na potrzebę dokonania wykładni art. 153 k.c. w zw. z art. 172 § 1 i 2 k.c., art. 336 k.c. oraz art. 339 k.c., ponieważ w praktyce orzeczniczej powtarza się problem dotyczący tego, kiedy sąd może uznać, że stanu prawnego granicy nie da się stwierdzić i przejść do kryterium „ostatniego spokojnego stanu posiadania”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zagadnienie prawne powinno zostać sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń, a jednocześnie powinno być przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (zob. m.in. postanowienia SN z 11 stycznia 2024 r., I CSK 6184/22; z 13 grudnia 2023 r., I CSK 5954/22; z 25 października 2023 r., III USK 286/22; z 29 września 2025 r., I CSK 160/24; z 1 I CSK 1783/26 3 sierpnia 2025 r., I CSK 1278/25; z 26 października 2023 r., I CSK 76/23; z 20 października 2023 r., I CSK 1374/23; z 3 października 2023 r., I CSK 2591/23; z 15 września 2023 r., I CSK 4360/22; z 18 sierpnia 2023 r., I CSK 4091/22; z 2 sierpnia 2023 r., I CSK 6585/22; z 13 lipca 2023 r., I CSK 2570/22; z 30 maja 2023 r., I CSK 5362/22; z 24 kwietnia 2023 r., I CSK 5428/22). Analogiczne wymaganie stawia się również potrzebie dokonania wykładni określonego przepisu prawa. W ramach tej przyczyny przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania należy przedstawić i uargumentować nierozwiązany jeszcze problem lub nieujednoliconą jeszcze rozbieżność orzeczniczą. Jeżeli zaś wykładnia tego przepisu została już dokonana lub ujednolicona, niezbędne jest podanie dodatkowej argumentacji, dlaczego ustalona linia orzecznicza wymaga zmiany. Podstawy przyjęcia skargi do rozpoznania z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. nie należy mylić z oceną prawidłowości zastosowania przepisów prawa w indywidualnej sprawie skarżącego, zaś rozbieżności w orzecznictwie uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie można utożsamiać z wielokierunkowością stosowania prawa, uzasadnioną bogactwem różnorodnych stanów faktycznych (zob. np. postanowienia SN z 8 lipca 2026 r., I CSK 2694/25; z 20 maja 2026 r., I PSK 11/26; z 25 października 2023 r., I CSK 2989/23; z 27 września 2023 r., I CSK 4679/22, z 17 sierpnia 2023 r., I CSK 5668/22; z 2 sierpnia 2023 r., I CSK 6585/22; z 14 czerwca 2023 r., I CSK 1231/23; z 16 marca 2023 r., I CSK 4879/22). W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania wnioskodawcy przedstawili szereg bardzo szczegółowych zagadnień sformułowanych w oparciu o ich własną ocenę stanu sprawy, adekwatności oraz kompletności prowadzonego postępowania dowodowego i interpretacji jego wyników. Kwestionowanie ustaleń faktycznych poczynionych w sprawie oraz oceny przeprowadzonych w niej dowodów jest zaś niedopuszczalne na etapie postępowania kasacyjnego ze względu na brzmienie art. 3983 § 3 oraz art. 39820 § 2 k.p.c. Dodatkowo należy podkreślić, że postępowanie przed Sądem Najwyższym ma na celu nie tylko rozstrzygnięcie pojedynczej, skonkretyzowanej sprawy cywilnej, lecz również rozwój orzecznictwa i jego ujednolicenie w sposób, który okaże się pomocny przy rozstrzyganiu innych podobnych spraw. W skardze I CSK 1783/26 4 wnioskodawców zagadnienia zostały natomiast przedstawione w sposób nadmiernie kazuistyczny, poprzez odniesienie do poszczególnych (rzeczywiście należących do ustalonego stanu faktycznego bądź jedynie dostrzeganych przez wnioskodawców) okoliczności zindywidualizowanej sprawy. Natomiast wątpliwości przedstawione jako rozbieżności orzecznicze wymagające dokonania wykładni przepisów prawa przez Sąd Najwyższy świadczą w istocie o różnorodności stanów faktycznych i podstaw prawnych władania gruntem w sprawach o rozgraniczenie. Nie należą do kategorii wykładni prawa, lecz do obszaru jego stosowania w poszczególnych przypadkach. Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 1 i 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu orzekł zaś na podstawie art. 520 k.p.c. [SOP]