I CSK 2083/25

I CSK 2083/25 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Monika Koba 31 lipca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym 31 lipca 2026 r. w Warszawie w sprawie z wniosku G.S. z udziałem Ż.S., T.S. i Ł.C. o ustanowienie służebności korzystania, na skutek skargi kasacyjnej G.S. od postanowienia Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze z 11 lutego 2025 r., II Ca 765/24, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. zasądza od wnioskodawcy G.S. na rzecz uczestników Ż.S. i T.S. kwotę 274 (dwieście siedemdziesiąt cztery) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia wnioskodawcy odpisu niniejszego postanowienia do dnia zapłaty. UZASADNIENIE Postanowieniem z 2 października 2024 r. Sąd Rejonowy w Lubaniu na wniosek G.S. ustanowił na części nieruchomości, tj. na przedpokoju-komunikacji o powierzchni 6,42 m2 wraz z drzwiami wejściowymi z klatki schodowej, stanowiącej przedmiot współwłasności uczestników Ż.S., T.S. oraz Ł.C., położonej w L. przy I CSK 2083/25 2 ulicy […], dla której Sąd Rejonowy w Lubaniu prowadzi księgę wieczystą nr […], na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości położonej w L. przy ulicy […] o powierzchni 67,87 m2, dla której Sąd Rejonowy w Lubaniu prowadzi księgę wieczystą nr […], służebność korzystania, której treścią jest prawo nieograniczonego korzystania z drzwi wejściowych i prawo korzystania z przedpokoju-komunikacji o powierzchni 6,42 m2 wraz z prawem korzystania z wszelakich przynależności, prawem swobodnego poruszania się po całej części nieruchomości, prawem dokonywania remontów i konserwacji, z wyłączeniem prawa każdoczesnego właściciela nieruchomości obciążonej do użyczania lub wynajmowania całości lub części przedpokoju-komunikacji o powierzchni 6,42 m2 oraz z wyłączeniem korzystania przez osoby trzecie. Jednocześnie Sąd zasądził solidarnie od wnioskodawcy G.S. na rzecz uczestników Ż.S., T.S. i Ł.C. kwotę 23 000 zł tytułem wynagrodzenia z tytułu ustanowienia służebności płatną w terminie 7 dni od dnia uprawomocnienia się postanowienia oraz orzekł o kosztach postępowania. Postanowieniem z 11 lutego 2025 r. Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze – orzekając na skutek apelacji Ż.S., T.S. i Ł.C. oraz zażalenia wnioskodawcy - zmienił pkt 1 i 2 zaskarżonego postanowienia w ten sposób, że w pkt 1 wniosek oddalił, a punkty 3 i 4 oznaczył odpowiednio jako 2 i 3; zażalenie wnioskodawcy oddalił i orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego. Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez wnioskodawcę. Skarżący we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powołał się na przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Zdaniem skarżącego skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona Sąd drugiej instancji dopuścił się bowiem naruszeń przepisów prawa materialnego, o których mowa w uzasadnieniu podstaw kasacyjnych, które mają charakter oczywisty i ich stwierdzenie nie wymaga przeprowadzenia szerokiej wykładni wskazanych przepisów prawa materialnego, a które to naruszenie doprowadziło do wydania oczywiście błędnego orzeczenia, które stoi w sposób oczywisty w sprzeczności z istotą prawa służebności, a przez to nie odpowiada ono prawu, I CSK 2083/25 3 Uczestnicy Ż.S. i T.S. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wnieśli o jej odrzucenie ewentualnie odmowę przyjęcia jej do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą usuwanie błędów w zakresie wykładni i stosowania prawa w każdej indywidualnej sprawie. Sąd Najwyższy nie znalazł podstaw do odrzucenia skargi kasacyjnej o co wnosili uczestnicy w odpowiedzi na skargę wskazując na niewystarczającą do wywiedzenia tego środka wartość przedmiotu zaskarżenia ( 23 000 zł). Stanowisko to nie zasługiwało na podzielenie skarga kasacyjna w postępowaniu nieprocesowym w sprawach z zakresu prawa rzeczowego dotyczących ustanowienia służebności przysługuje bowiem bez względu na wartość przedmiotu zaskarżenia ( art. 5191 § 1 k.p.c.). Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) należy rozumieć sytuację, w której skarga jest uzasadniona w sposób ewidentny, wskazując na rażące i poważne uchybienia zaskarżonego orzeczenia, które są możliwe do stwierdzenia I CSK 2083/25 4 bez konieczności prowadzenia bardziej złożonych rozumowań. Jedynie w takim wypadku możliwa jest kontrola prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji w postępowaniu kasacyjnym. Obciążenie go oczywistą i istotną wadą wskazuje, że usunięcie tego orzeczenia z obrotu leży w interesie publicznym – a tym samym, że może dojść do realizacji celu skargi kasacyjnej, jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia (tak np. Sąd Najwyższy w postanowieniach z 10 kwietnia 2013 r., III CSK 67/13, niepubl. i z 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.). Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 8 października 2015 r., IV CSK 189/15, niepubl. i przywołane tam orzecznictwo). Bliższa analiza uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie pozwala przyjąć, by skarga była – w powyższym rozumieniu – oczywiście uzasadniona. Wszystkie kwestie, na których skarżący opierają twierdzenie o oczywistej zasadności skargi, były przedmiotem ustaleń i rozważań Sądu drugiej instancji. Sąd Okręgowy przytoczył podstawę faktyczną i prawną swojego rozstrzygnięcia oraz odniósł się do zarzutów apelacji. Nie można stwierdzić, by sformułowane przez ten Sąd wnioski były w oczywisty sposób nieprawidłowe, zgodnie z opisanym wyżej rozumieniem przesłanki oczywistej zasadności skargi. Wywód zawarty w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, sprowadzał się do polemiki z zaskarżonym orzeczeniem, nie zaś wykazania, że popełnione przy jego ferowaniu uchybienia w zakresie stosowania prawa miały charakter kwalifikowany. Motywy zaskarżonego rozstrzygnięcia w którym Sąd Okręgowy przekonująco wyjaśnił – w wiążącym Sąd Najwyższy stanie faktycznym sprawy ( art. 3983 § 3 i 39813 § 2 k.p.c.) - z jakich przyczyn odmówił ustanowienia służebności, nie wskazują by Sąd ten nie kierował się przyjętą w orzecznictwie Sądu Najwyższego wykładnią art. 285 k.c. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wielokrotnie stwierdzano, że decydujące znaczenie w sprawie o ustanowienie służebności gruntowej mają okoliczności faktyczne konkretnej sprawy, z uwzględnieniem konieczności należytego wyważenia interesów wnioskodawcy ( właściciela nieruchomości mającej stać się I CSK 2083/25 5 władnącą) i właścicieli nieruchomości, które mają być obciążone służebnością. Elastyczność unormowania art. 285 k.c. pozostawia sądowi znaczną swobodę w kształtowaniu treści służebności oraz pozostawia możliwość dostosowania decyzji o jej ustanowieniu do konkretnych czynników stanu faktycznego stanowiąc rachunek korzyści i strat wynikających z przeprowadzenia służebności w określony sposób. Obciążenie nieruchomości służebnością gruntową jest wyznaczony nie tylko przez wskazanie w art. 285 § 1 k.c. możliwych sposobów kształtowania jej treści, ale także za pomocą kryterium celu, który może przyświecać jej ustanowieniu ( art. 285 § 2 w zw. z art. 140 k.c.). Kierując się tym celem sąd może ustanowić służebność gruntową wtedy, gdy zwiększenie użyteczności nieruchomości władnącej ocenianej w oparciu o zobiektywizowane mierniki przewyższa uszczerbek wynikający ze zmniejszenia użyteczności nieruchomości, która ma być obciążona. Obydwa te kryteria rozpoznawane łącznie oznaczają, że dla ustanowienia służebności gruntowej musi istnieć celowość mierzona użytecznością nieruchomości władnącej oraz konieczność, jako brak innych możliwości osiągnięcia tego celu niż przez ingerencję w cudze prawo własności Sąd Okręgowy mając te kryteria na uwadze uwzględnił szczególną uciążliwość służebności dla uczestników, którzy zostaną w istocie pozbawieni uprawnień do części nieruchomości stanowiącej ich własność. Zwrócił także uwagę na możliwość zrealizowania celów do których ma prowadzić ustanowienie służebności przez przesunięcie przez wnioskodawcę drzwi wejściowych i zamontowanie liczników w ramach stanowiącej jego własność nieruchomości, będącej samodzielnym lokalem mieszkalnym, bez potrzeby ingerowania we własność uczestników. Nie można się także zgodzić ze skarżącym by odwołanie się przez Sąd Okręgowy do treści art. 294 k.c. miało świadczyć o oczywistej zasadności skargi. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto bowiem, że szczególna uciążliwość o której mowa w art. 294 k.c. może być okolicznością sprzeciwiającą się ustanowieniu służebności. Jeżeli bowiem istnienie szczególnej uciążliwości lub brak konieczności pozwala na zniesienie istniejącej służebności, czyli odjęcie istniejącego prawa podmiotowego, to tym bardziej podlegają one badaniu przy I CSK 2083/25 6 ustanowieniu służebności. ( zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 13 kwietnia 1999 r., II CKN 259/98 oraz z 25 maja 2021 r., III CSKP 73/21). W konsekwencji argumentacja przytoczona we wniosku nie wykazuje tezy, że zaskarżone orzeczenie stanowi konsekwencję kardynalnych błędów w zakresie stosowania prawa, których efektem jest orzeczenie oczywiście wadliwe. Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 530 § 3, art. 98 § 1 i 3 oraz art. 98 § 11 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art. 398²¹ k.p.c. oraz art. 13 § 2 k.p.c., a także § 5 pkt 3 i w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023, poz. 1964, ze zm.). (M.M.) [SOP]