I CSK 286/25

I CSK 286/25 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Tomasz Szczurowski 22 września 2026 r. na posiedzeniu niejawnym 22 września 2026 r. w Warszawie w sprawie z wniosku I.P. z udziałem R.W. o podział majątku wspólnego i zniesienie współwłasności, na skutek skargi kasacyjnej R.W. od postanowienia Sądu Okręgowego w Legnicy z 31 lipca 2024 r., II Ca 281/24, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. ustala, że każdy z uczestników ponosi koszty postępowania kasacyjnego związane ze swoim udziałem w sprawie. UZASADNIENIE Sąd Okręgowy w Legnicy, postanowieniem z 31 lipca 2024 r. w sprawie z wniosku I.P. przy udziale uczestnika postępowania R.W. o podział majątku wspólnego i zniesienie współwłasności na skutek apelacji wnioskodawczyni i uczestnika postępowania od postanowienia Sądu Rejonowego w Lubinie z 27 listopada 2023 r., 1. zmienił zaskarżone postanowienie: I CSK 286/25 2 1. w punkcie VI w ten sposób, że postanowił znieść współwłasność nieruchomości opisanej w punkcie IV postanowienia i przyznać tę nieruchomość na wyłączną własność wnioskodawczyni I.P.; 2. w punkcie VII w ten sposób, że zasądził od wnioskodawczyni I.P. na rzecz uczestnika postępowania R.W. kwotę 544 100,00 zł (pięćset czterdzieści cztery tysiące sto złotych), płatną w terminie 6 miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w przypadku opóźnienia w płatności tej kwoty; 3. w punkcie X w ten sposób, że ustalił, iż wnioskodawczyni i uczestnik uiścili z majątku wspólnego na zaspokojenie osobistego zobowiązania wnioskodawczyni z tytułu umowy kredytu (…) kwotę 102 440 zł oraz zasądził od wnioskodawczyni I.P. na rzecz uczestnika postępowania R.W. z tego tytułu kwotę 51 220,00 zł, płatną w terminie 6 miesięcy od uprawomocnienia się niniejszego postanowienia z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w przypadku opóźnienia w płatności tej kwoty, oddalając dalej idące wnioski stron; 4. oddalił dalej idące apelacje wnioskodawczyni i uczestnika postępowania; 5. orzekł, że każdy z uczestników ponosi koszty postępowania apelacyjnego związane ze swoim udziałem w tym postępowaniu. Uczestnik postępowania R.W. wniósł skargę kasacyjną od postanowienia Sądu drugiej instancji, zaskarżając orzeczenie w części tj. w zakresie pkt 1.1 oraz 1.2 a także pkt. 2 w części w jakiej oddalono dalej idącą apelację uczestnika postępowania. Skargę kasacyjną oparto na podstawach: (-) naruszenia prawa materialnego: przepisu art. 212 § 1 k.c. przez jego niewłaściwe zastosowanie i zaniechanie rozważenia całokształtu okoliczności mających znaczenie dla oceny komu powinna zostać przyznana na wyłączną własność nieruchomość przy ul. […] w L. oraz rażąco błędną ocenę przesłanek rozstrzygnięcia w tym zakresie, w szczególności brak uwzględnienia rzeczywistego zamiaru wnioskodawczyni wyprowadzenia się z nieruchomości i zbycia jej po zakończeniu postępowania oraz prowadzonych przez strony rozmów co do I CSK 286/25 3 przejęcia przez uczestnika postępowania tej nieruchomości, w wyniku czego Sąd drugiej instancji zmieniając postanowienie Sądu pierwszej instancji przyznał przedmiotową nieruchomość na wyłączną własność wnioskodawczyni; przepisu art. 64 Konstytucji RP, art. 140 k.c., art. 206 k.c. art. 207 k.c. w związku z art. 224 § 2 k.c. i art. 225 k.c. przez błędne przyjęcie, że nie mają one zastosowania do roszczeń uczestnika postępowania o wynagrodzenie za wyłączne korzystanie przez wnioskodawczynię z nieruchomości będącej przedmiotem współwłasności z uwagi na wykluczający zdaniem Sądu te roszczenia fakt domagania się przez uczestnika postępowania wynajęcia nieruchomości, a nie wspólnego zamieszkania oraz braku podjęcia czynności procesowych mających doprowadzić do przywrócenia współposiadania nieruchomości, co doprowadziło do nieuzasadnionego naruszenia prawa własności i równości ochrony prawnej gwarantowanej współwłaścicielom; (-) naruszenie przepisów postępowania, których uchybienie miało istotny wpływ na wynik a to: art. 316 § 1 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. w związku z art. 278 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. oraz art. 156 ust. 3 ustawy z dnia 28 czerwca 2024 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn.: Dz.U. z 2026 r., poz. 399) przez zaniechanie uaktualnienia przez Sąd pierwszej instancji na dzień orzekania wartości nieruchomości przy ul. […] w L. i oparcie rozstrzygnięcia na opinii biegłej sądowej w przedmiocie ustalenia wartości nieruchomości z października 2022 r., w sytuacji gdy orzeczenie Sądu drugiej instancji miało miejsce po upływie 21 miesięcy od daty wydania opinii, przy powszechnie znanym wzroście cen nieruchomości w ostatnich latach oraz mimo tego że orzeczenie Sądu drugiej instancji dokonywało istotnej zmiany w zakresie przyznania prawa własności tej nieruchomości przez przyznanie jej wnioskodawczyni zamiast uczestnikowi, któremu została pierwotnie przyznana; (-) art. 32 k.p.c. w związku z art. 227 k.p.c. w związku z art. 2352 § 1 pkt. 2 k.p.c. przez pominięcie przez Sąd drugiej instancji jako zbędnego dla rozstrzygnięcia sprawy wniosku uczestnika postępowania złożonego w toku postępowania apelacyjnego o dokonanie aktualizacji wartości nieruchomości przez przeprowadzenie dowodu z uzupełniającej opinii biegłego z zakresu nieruchomości na okoliczność aktualizacji ceny nieruchomości, podczas gdy dowód ten miał istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, albowiem opinia biegłej sądowej I CSK 286/25 4 w przedmiocie wyceny nieruchomości na moment orzekania stała się nieaktualna, jak również w szczególności z powodu zaistniałej sytuacji procesowej, w której Sąd drugiej instancji dokonał zmiany przyznania nieruchomości przyznając ją wnioskodawczyni I.P. pomimo odmiennego orzeczenia Sądu pierwszej instancji. Mając na uwadze powyższe, skarżący wniósł o uchylenie postanowienia Sądu Okręgowego w Legnicy w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania wraz z orzeczeniem o kosztach postępowania kasacyjnego, wnosząc tym samym o zasądzenie od wnioskodawczyni na rzecz uczestnika postępowania kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych; ewentualnie o uchylenie postanowienia Sądu Okręgowego w Legnicy, w zaskarżonej części i zmianę przez oddalenie apelacji wnioskodawczyni również w zakresie wniosku o zmianę sposobu zniesienia współwłasności nieruchomości a w konsekwencji również zmiany sposobu spłaty oraz uwzględnienie apelacji wnioskodawcy w zakresie roszczenia o zasądzenie od wnioskodawczyni na rzecz uczestnika postępowania kwoty 67 100 zł tytułem odszkodowania za wyłączne korzystanie z nieruchomości położonej w L. przy ul. […] a w konsekwencji zmianę zaskarżonego postanowienia Sądu pierwszej instancji i zasądzenie od wnioskodawczyni na rzecz uczestnika postępowania kwoty 67 100 zł tytułem odszkodowania za wyłączne korzystanie z nieruchomości położonej w L. przy ul. […]. Wniósł ponadto o zasądzenie od wnioskodawczyni na rzecz uczestnika postępowania kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zdaniem skarżącego za przyjęciem skargi kasacyjnej do rozpoznania przemawia potrzeba wykładni przepisów prawa wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądowym (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) oraz oczywista zasadność skargi (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.). Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia do rozpoznania. Zgodnie z art. 398⁹ § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje I CSK 286/25 5 potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania albo skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania stanowi przy tym odrębny konstrukcyjnie element skargi, wobec czego na etapie tzw. przedsądu przedmiotem oceny nie jest zasadność podstaw kasacyjnych jako takich, lecz to, czy skarżący wykazał wystąpienie jednej z przesłanek określonych w art. 398⁹ § 1 k.p.c. Skarżący powołał przesłanki przewidziane w art. 398⁹ § 1 pkt 2 i 4 k.p.c. Potrzeby wykładni przepisów prawa upatrywał przede wszystkim w konieczności rozstrzygnięcia kwestii aktualności operatu szacunkowego wykorzystywanego w postępowaniu o zniesienie współwłasności oraz obowiązków sądu drugiej instancji w razie upływu okresu, w którym operat może być wykorzystywany. Oczywistej zasadności skargi dopatrywał natomiast zarówno w posłużeniu się – jego zdaniem – nieaktualną wyceną nieruchomości, jak i w sposobie zastosowania art. 212 § 2 k.c. przy wyborze współwłaściciela, któremu nieruchomość została przyznana, oraz w oddaleniu roszczenia o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy wspólnej. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego powołanie się na przyczynę kasacyjną przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga wykazania przez stronę skarżącą, że chodzi o wykładnię przepisów prawa, których treść i znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie lub że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni, podania, w drodze stosownego jurydycznego wywodu, na czym owe wątpliwości polegają, jak również że mają one poważny oraz rzeczywisty charakter i ich rozstrzygnięcie wiąże się z rozpatrywaną sprawą i jest istotne z punktu widzenia wyniku postępowania oraz publicznoprawnych funkcji skargi kasacyjnej (por.m.in. postanowienia z 15 października 2002 r., II CZ 102/02, LEX nr 5723; z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, LEX nr 315351; z 8 lipca 2008 r. I CSK 111/08, niepubl., z 20 listopada 2015 r., III CSK 269/15, LEX nr 1982406; z 20 maja 2016 r., V CSK 692/15, LEX nr 2054493; z 3 sierpnia 2017 r., IV CSK 85/17, LEX nr 2353043; z 7 grudnia 2017 r., I CSK 499/17, LEX nr 2541871; z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 571/17, LEX nr 2497706). I CSK 286/25 6 Z kolei powołanie się na oczywistą zasadność skargi wymaga wykazania przez skarżącego, że zachodzi niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez konieczności głębszej analizy, sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie podlegającymi różnej wykładni (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16, LEX nr 2296622) i w wyniku takiego naruszenia prawa zapadło w drugiej instancji orzeczenie oczywiście wadliwe (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego z 15 października 2015 r., III CSK 198/15, LEX nr 1823323; z 13 kwietnia 2016 r., V CSK 622/15, LEX nr 2057365; z 2 czerwca 2016 r., III CSK 113/16, LEX nr 2183499; z 27 października 2016 r., III CSK 217/16, LEX nr 2156603; z 29 września 2017 r., V CSK 162/17, LEX nr 2375942; z 7 marca 2018 r., I CSK 664/17, LEX nr 2485389; z 18 kwietnia 2018 r., II CSK 726/17, LEX nr 2495954; z 5 października 2018 r., V CSK 168/18, LEX nr 2575840). Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie czyni zadość wskazanym wymaganiom. Przedstawiona przez skarżącego kwestia dotycząca aktualności operatu szacunkowego była już przedmiotem wypowiedzi Sądu Najwyższego. W postanowieniu z 20 maja 2010 r., V CSK 13/10, OSNC 2011, nr 1, poz. 9, przyjęto, że po upływie ustawowego okresu wykorzystania operatu dalsze posługiwanie się nim wymaga potwierdzenia jego aktualności przez rzeczoznawcę majątkowego. Z kolei w wyroku z 30 września 2016 r., I CSK 646/15 (LEX nr 2188609), Sąd Najwyższy wskazał, że sąd nie może samodzielnie zastępować rzeczoznawcy w ocenie, czy określona w operacie wartość nieruchomości pozostaje aktualna. Kwestia ta została następnie odniesiona bezpośrednio do postępowania o zniesienie współwłasności w postanowieniu z 27 listopada 2020 r., III CSK 108/18, w którym przyjęto, że regulacje dotyczące aktualności operatu mają zastosowanie także w takim postępowaniu, również na etapie postępowania apelacyjnego. Nie można zatem uznać, że występuje potrzeba wykładni przepisów w rozumieniu art. 398⁹ § 1 pkt 2 k.p.c. Wniosek nie wykazuje istnienia aktualnej rozbieżności w orzecznictwie ani takiej poważnej wątpliwości interpretacyjnej, która wymagałaby kolejnej wypowiedzi Sądu Najwyższego. Powołane przez skarżącego I CSK 286/25 7 postanowienie z 17 września 2014 r. I CSK 717/13 (LEX nr 1532948), nie prowadzi do odmiennego wniosku, ponieważ późniejsze orzecznictwo doprecyzowało obowiązki sądu związane z utratą aktualności operatu. Dodatkowo z treści samej skargi wynika, że kwestia aktualności wyceny była podnoszona w postępowaniu apelacyjnym, a więc rozstrzygnięcie abstrakcyjnego problemu zakresu działania sądu drugiej instancji całkowicie z urzędu nie jest konieczne dla oceny tej sprawy. Nie została również wykazana oczywista zasadność skargi kasacyjnej. Przesłanka z art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c. zachodzi wtedy, gdy kwalifikowane naruszenie prawa oraz jego wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia są dostrzegalne prima facie, bez potrzeby przeprowadzania pogłębionej analizy prawnej albo ponownego wartościowania okoliczności sprawy. Sama możliwość dostrzeżenia uchybienia, które mogłoby podlegać ocenie przy merytorycznym rozpoznaniu podstaw kasacyjnych, nie jest jeszcze równoznaczna z oczywistą zasadnością skargi. W odniesieniu do wyceny nieruchomości skarżący wskazał na upływ czasu od sporządzenia operatu oraz wzrost cen nieruchomości. Argumentacja ta nie wykazuje jednak w sposób oczywisty wpływu zarzucanego uchybienia na wynik sprawy. W postanowieniu z 27 maja 2025 r., I CSK 1543/24 (LEX nr 3868370, Sąd Najwyższy przyjął, że sama utrata aktualności operatu oraz ogólne odwołanie się do zmian cen na rynku nie wystarczają do wykazania przesłanki z art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c., jeżeli skarżący nie wskazuje skonkretyzowanych okoliczności pozwalających przyjąć, że rzeczywista wartość nieruchomości istotnie odbiegała od wartości przyjętej przez sąd. Podobne stanowisko zostało zaprezentowane również w późniejszym postanowieniu Sądu Najwyższego z 28 maja 2026 r. I CSK 1439/24, (LEX nr 3753559) w którym podkreślono, że wykorzystanie przez sąd operatu szacunkowego po upływie okresu określonego w art. 156 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, tj. po upływie 12 miesięcy od daty jego sporządzenia, nawet przy braku potwierdzenia jego aktualności, nie przesądza jeszcze o wadliwości orzeczenia opartego na tym operacie ani o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej. Wykorzystanie opinii biegłego mimo braku wymaganej art. 156 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami klauzuli aktualizacyjnej nie stanowi samo przez się podstawy do uchylenia orzeczenia. I CSK 286/25 8 Należy zaś podkreślić, że również w niniejszej sprawie uzasadnienie wniosku nie wskazuje w sposób umożliwiający stwierdzenie oczywistości, jaka miałaby być aktualna wartość nieruchomości i w jakim konkretnie zakresie jej ewentualna zmiana oddziaływałaby na treść rozstrzygnięcia. Trzeba zaś dodać, że nawet stwierdzenie naruszenia przepisów prawa nie oznacza jeszcze, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. O takim stanie rzeczy można mówić dopiero wówczas, gdy owe oczywiste naruszenie przepisów prawa powoduje, że zaskarżone orzeczenie jest oczywiście nieprawidłowe. Tymczasem argumentacja zawarta we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej nie pozwala na wyprowadzenie takiej konkluzji. W odniesieniu do przyznania nieruchomości wnioskodawczyni, godzi się podkreślić, że Sąd Okręgowy, zmieniając postanowienie Sądu pierwszej instancji, nie ograniczył się do jednego kryterium, lecz uwzględnił dotychczasowy sposób korzystania z nieruchomości, jej funkcję mieszkaniową, sytuację życiową i majątkową uczestników oraz możliwość dokonania spłaty. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że zastosowanie art. 212 § 2 k.c. wymaga uwzględnienia całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a ingerencja kasacyjna może być uzasadniona zwłaszcza wtedy, gdy dokonany wybór jest oczywiście wadliwy; por. postanowienie Sądu Najwyższego z 29 października 2020 r., V CSK 573/18 (LEX nr 3082186). Argumentacja skarżącego zmierza tymczasem w tej części przede wszystkim do odmiennej oceny znaczenia poszczególnych okoliczności, w szczególności zamiarów wnioskodawczyni dotyczących dalszego korzystania z nieruchomości. Tego rodzaju polemika nie pozwala na stwierdzenie kwalifikowanego naruszenia prawa, dostrzegalnego bez dalszej analizy. Także zarzuty dotyczące oddalenia roszczenia o wynagrodzenie za korzystanie z nieruchomości wspólnej nie wykazują przesłanki oczywistej zasadności skargi. W uchwale składu siedmiu sędziów z 19 marca 2013 r., III CZP 88/12, OSNC 2013, nr 9, poz. 103, Sąd Najwyższy przyjął, że współwłaściciel może żądać od innego współwłaściciela wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy, jeżeli korzystanie to narusza art. 206 k.c. i prowadzi do wyłączenia go od współposiadania. W postanowieniu z 24 stycznia 2023 r., II CSKP 490/22 (OSNC 2023, nr 7-8, poz. 73) wyjaśniono natomiast, że samo korzystanie z całej rzeczy I CSK 286/25 9 przez jednego współwłaściciela nie przesądza jeszcze o obowiązku zapłaty wynagrodzenia; konieczne jest ustalenie, czy drugi współwłaściciel rzeczywiście manifestował wolę współposiadania lub korzystania z rzeczy oraz czy realizacja tego uprawnienia została mu uniemożliwiona. Sąd Okręgowy uwzględnił w tym zakresie dobrowolne opuszczenie nieruchomości przez uczestnika oraz brak podejmowania przez niego przez dłuższy czas działań zmierzających do odzyskania dostępu do nieruchomości i wykonywania współposiadania. Ocena czy pismo uczestnika z 12 lipca 2019 r., w którym domagał się opuszczenia nieruchomości przez wnioskodawczynię w związku z zamiarem jej wynajęcia, stanowiło dostateczną manifestację woli ponownego wykonywania uprawnień wynikających z art. 206 k.c., a następnie czy realizacja tych uprawnień została mu rzeczywiście uniemożliwiona, wymagałaby dalszej analizy okoliczności sprawy. Już sama potrzeba takiej oceny wyklucza uznanie, że zarzucane naruszenie ma charakter oczywisty w rozumieniu art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c. W konsekwencji skarżący nie wykazał ani potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie, ani oczywistej zasadności skargi kasacyjnej. Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 398⁹ § 1 i 2 w związku z art. 13 § 2 k.p.c., odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 520 § 1 k.p.c. przyjmując, że każdy z uczestników ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie. SSN Tomasz Szczurowski [SOP] I CSK 286/25 10