I CSK 2942/25

I CSK 2942/25 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Beata Janiszewska 21 lipca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym 21 lipca 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa Bank w W. przeciwko J.K. o zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej J.K. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 16 maja 2025 r., I ACa 22/23, odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. [J.T.] I CSK 2942/25 2 UZASADNIENIE Pozwany J.K. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach, którym oddalono apelację skarżącego od wyroku Sądu pierwszej instancji wydanego w sprawie o zapłatę z powództwa Bank w W. (dalej: bank). Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Jako pierwszą przyczynę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący wskazał występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego. Miało ono dotyczyć tego, „czy w przypadku, gdy zaspokojenie roszczenia dochodzone jest przeciwko konsumentowi, możliwe jest zastosowanie art. 1171 k.c. przez Sąd z urzędu, przy braku wniosku powoda o jego zastosowanie oraz argumentacji na jego poparcie” (s. 3 skargi kasacyjnej). Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem orzecznictwa przywołanie przyczyny kasacyjnej unormowanej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. wymaga poprawnego zidentyfikowania problemu, w tym odniesienia go do konkretnych przepisów. Konieczne jest także przedstawienie argumentów prowadzących do rozbieżnych ocen danego zagadnienia (zob. postanowienie SN z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01). Istotność problemu prawnego wyraża się w tym, że ma on znaczenie precedensowe dla rozstrzygania podobnych spraw lub rozwoju jurysprudencji (zob. postanowienie SN z 23 marca 2012 r., I CSK 496/11). Obowiązkiem wnoszącego skargę jest wywiedzenie i uzasadnienie występującego w sprawie problemu w sposób zbliżony do tego, jaki przewidziany jest przy przedstawianiu zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie art. 390 k.p.c. (zob. postanowienie SN z 18 lutego 2015 r., II CSK 428/14). Tylko we wskazanych wyżej okolicznościach może być realizowana publicznoprawna funkcja skargi kasacyjnej. Jednocześnie przedstawiony Sądowi Najwyższemu problem musi mieć konkretny związek z rozstrzygnięciem danej sprawy, to jest z zarzutami skargi oraz podstawą prawną i faktyczną zaskarżonego wyroku (zob. postanowienie SN z 21 maja 2013 r., IV CSK 53/13). Przyjęcie skargi do rozpoznania ma bowiem na celu zarówno realizację interesu publicznego, jak i ochronę praw prywatnych. Zagadnienie prawne powinno mieć więc taki wymiar problemowy, aby udzielona przez Sąd odpowiedź miała znaczenie dla I CSK 2942/25 3 rozstrzygnięcia o zasadności skargi kasacyjnej wniesionej w sprawie, w której pytania zostały zadane, a jednocześnie – dzięki uniwersalnemu ujęciu – odpowiedź ta uzyskiwała walor aplikacyjny w rozstrzyganiu innych spraw. Sformułowane przez skarżącego zagadnienie nie występuje w sprawie. Nie stanowi ono również rzeczywistego problemu prawnego, gdyż odpowiedź na zacytowane wyżej pytanie jest oczywista. Po pierwsze, w sprawie nie może występować żadne zagadnienie związane z art. 1171 § 1 k.c., gdyż skarżący nie zarzucił naruszenia tego przepisu. Tymczasem Sąd Najwyższy bada skargę kasacyjną w granicach jej podstaw (art. 39813 § 1 k.p.c.). Nawet w razie przyjęcia skargi pozwanego do rozpoznania nie byłoby zatem możliwe rozstrzygnięcie żadnego problemu związanego z art. 1171 § 1 k.c. Po drugie, Sąd Apelacyjny nie uznał w istocie, że roszczenie powoda jest przedawnione i nie zastosował art. 1171 § 1 k.c. Przeciwnie, Sąd ten stwierdził bardzo wyraźnie, że w jego ocenie w dacie wystąpienia przez bank z powództwem w niniejszej sprawie do przedawnienia jeszcze nie doszło (s. 6 uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego). Dopiero w dalszych wywodach wskazano – jako „rezerwową” przyczynę uwzględnienia powództwa – że nawet gdyby roszczenie powoda było przedawnione, to w sprawie znajdowałby zastosowanie art. 1171 § 1 k.c.; Sąd Apelacyjny wyraźnie jednak zaznaczył, że są to rozważania hipotetyczne (s. 7 uzasadnienia zaskarżonego wyroku). Po trzecie, choć postawione przez skarżącego pytanie nie ma bezpośredniego związku ze sprawą, to na marginesie zauważyć trzeba, że jest oczywiste, iż omawiany przepis – jak każdy przepis prawa materialnego – stosowany jest z urzędu. Sąd może bez jakiejkolwiek aktywności stron stwierdzić, że zachodzą przyczyny uzasadniające nieuwzględnienie upływu terminu przedawnienia – choć w praktyce zwykle stwierdzenie takie następować będzie niewątpliwie po zgłoszeniu i udowodnieniu przez wierzyciela odpowiednich twierdzeń o faktach. Jako drugą przyczynę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania pozwany wskazał jej oczywistą zasadność skargi. Przedstawił przy tym wywód nakierowany I CSK 2942/25 4 na wykazanie, że Sąd Apelacyjny błędnie określił moment początku biegu terminu przedawnienia roszczenia banku, a w konsekwencji – nietrafnie ocenił, że roszczenie to nie jest przedawnione. Zwrócił również uwagę na to, że w sprawie zasądzono całość kwoty udostępnionej przez bank pozwanemu jako kapitał z umowy kredytu, która – jak się później okazało – od początku nie wiązała stron z uwagi na zawarcie w niej postanowień niedozwolonych (art. 3851 § 1 zd. 1 k.c.). Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga wykazania niewątpliwej, widocznej prima facie sprzeczności przyjętej przez Sąd drugiej instancji wykładni lub zastosowania prawa z brzmieniem przepisów lub powszechnie przyjętymi regułami interpretacji prawa. Wnoszący skargę powinien więc zawrzeć w uzasadnieniu wniosku wywód prawny wyjaśniający, w czym wyraża się "oczywista zasadność" skargi i przedstawić odpowiednie argumenty (zob. postanowienie SN z 5 września 2008 r., I CZ 64/08). Oczywista wadliwość kwestionowanego orzeczenia musi występować w ramach podstaw skargi (zob. postanowienie SN z 20 grudnia 2001 r., III CKN 557/01). Do przyjęcia skargi do rozpoznania na podstawie wskazanej przyczyny kasacyjnej nie jest wystarczające samo kwalifikowane naruszenie prawa przez Sąd drugiej instancji. W art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. mowa bowiem o oczywistej zasadności skargi, a nie o trafności zarzutu. Przytoczone przez skarżącego okoliczności powinny zatem jednoznacznie wskazywać na to, że w zasadniczym postępowaniu skarga kasacyjna zostanie rozstrzygnięta na korzyść strony, która ją wniosła (zob. postanowienie SN z 10 maja 2019 r., I CSK 768/18). Skarga kasacyjna pozwanego nie jest oczywiście uzasadniona w opisanym wyżej rozumieniu. Jak wspomniano już wyżej, skarżący nie zarzucił naruszenia przez Sąd Apelacyjny art. 1171 § 1 k.c. W konsekwencji nawet gdyby przyjąć, że wywody pozwanego w przedmiocie przedawnienia roszczeń banku są oczywiście trafne, to skarga kasacyjna i tak nie podlegałaby uwzględnieniu. Aktualizowałaby się bowiem „rezerwowa” – i niezakwestionowana – przyczyna uwzględnienia powództwa w postaci nieuwzględnienia upływu terminu przedawnienia dochodzonego w sprawie roszczenia z uwagi na względy słuszności. Tym samym niezależnie od ewentualnej trafności wywodów zawartych na s. 6-7 skargi I CSK 2942/25 5 kasacyjnej, dotyczących problemu przedawnienia, skarga a limine nie może zostać uznana za oczywiście zasadną. Pozwany nie zakwestionował bowiem wszystkich przyczyn uwzględnienia żądania. Co się z kolei tyczy kwestii dochodzenia przez bank całej wypłaconej powodowi kwoty kredytu, to zasadność stosowania tzw. teorii dwóch kondykcji potwierdza uchwała składu całej Izby Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, OSNC nr 12/2024/12, poz. 118. W punkcie trzecim tego orzeczenia wprost stwierdzono, że jeżeli w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy całość lub część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu, powstają samodzielne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze stron. Uchwała ta wiąże Sąd Najwyższy jako zasada prawna (art. 88 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym). Na marginesie wskazać należy, że konkluzji wynikających z ww. uchwały oraz związania nią Sądu Najwyższego także przy rozpoznawaniu obecnej sprawy nie zmienia wyrok TSUE z 19 czerwca 2025 r., C-396/24 (zob. wyrok SN z 5 września 2025 r., II CSKP 550/24, OSNC nr 3/2026, poz. 28). Kierując się przedstawionymi względami, Sąd Najwyższy uznał, że z motywów skargi kasacyjnej nie wynika, by zachodziły przyczyny określone w art. 3989 § 1 k.p.c., co uzasadniało odmowę przyjęcia tej skargi do rozpoznania. O kosztach nie orzeczono, gdyż wniosek w tym przedmiocie bank wyraźnie zgłosił jedynie na wypadek przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i rozpoznania sprawy na rozprawie (s. 1-2 odpowiedzi na skargę kasacyjną). Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 3989 § 1 k.p.c., orzeczono, jak w sentencji postanowienia. [J.T.] [SOP]