I CSK 803/26

I CSK 803/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Paweł Grzegorczyk 20 sierpnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym 20 sierpnia 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa J.R. i I.R. przeciwko Bank spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w W. z udziałem interwenienta ubocznego J.P. o zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej J.P. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 14 lutego 2023 r., VI ACa 815/20, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. obciąża kosztami postępowania kasacyjnego interwenienta ubocznego, pozostawiając ich wyliczenie referendarzowi sądowemu. UZASADNIENIE Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Przepis ten odpowiada charakterowi skargi kasacyjnej, będącej nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, o dominującym publicznoprawnym charakterze, przysługującym od I CSK 803/26 2 orzeczeń wydanych po przeprowadzeniu dwuinstancyjnego postępowania sądowego, w którym sąd pierwszej i drugiej instancji dysponuje pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. W powiązaniu z art. 3984 § 2 k.p.c. oznacza to, że w skardze kasacyjnej nieodzowne jest powołanie i uzasadnienie okoliczności o charakterze publicznoprawnym, które stanowią wyłączną podstawę oceny pod kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (przyczyn kasacyjnych). Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący interwenient uboczny J.P. powołał się na istotne zagadnienie prawne, wyrażające się w pytaniu o dopuszczalność takiej wykładni zwrotu „postanowienie umowne” (art. 3851 § 1 i 2 oraz art. 3853 k.c.), która pozwala na uznanie za bezskuteczną części postanowienia kreującego karę umowną, określającej maksymalną wysokość tej kary. Powołał się również na potrzebę wykładni art. 483 § 1 k.c. w zakresie dopuszczalności ustalenia kary umownej przez określenie stawek dziennych bez jednoczesnego określenia kwoty maksymalnej lub końcowego terminu naliczania kary. Powołanie się na istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) wymaga z kolei sformułowania problemu prawnego i uzasadnienia, że ma on precedensowy (nowy) charakter lub znaczenie dla rozwoju prawa. Problem ten powinien odnosić się do konkretnych przepisów prawa i zostać ujęty w sposób abstrakcyjny, a zarazem wiązać się z rozpoznawaną sprawą; konieczne jest przy tym wskazanie argumentów, które prowadzą do jego rozbieżnych ocen (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11, z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151, z dnia 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07, z dnia 10 kwietnia 2014 r., IV CSK 623/13, z dnia 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, z dnia 9 kwietnia 2015 r., V CSK 547/14). W celu uzasadnienia potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) konieczne jest natomiast wykazanie, że określony przepis prawa lub zespół tych przepisów, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności w judykaturze w odniesieniu do identycznych lub I CSK 803/26 3 podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08 i z dnia 28 marca 2007 r., II CSK 84/07). Bliższa analiza wniosku nie pozwalała uznać, by w sprawie zakończonej zaskarżonym wyrokiem wystąpiły powołane przyczyny kasacyjne. Możność uznania za niedozwolony określonego elementu postanowienia umownego na tle art. 3851 i n. k.c. i związanych z tym przepisem art. 6 ust. 1 i 7 ust. 1 dyrektywy Rady (WE) 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz. Urz. WE L Nr 95, s. 29, dalej – „dyrektywa nr 93/13”) była wielokrotnie poruszana w judykaturze Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i nawiązujących do tej judykatury rozstrzygnięciach Sądu Najwyższego. Podejście takie, uogólniając, jest możliwe wtedy, gdy treść umowy mająca podlegać wyeliminowaniu z powodu abuzywności stanowi odrębne zobowiązanie umowne, mogące podlegać kontroli pod kątem niedozwolonego charakteru, a jednocześnie usunięcie z umowy tylko elementu nieuczciwego warunku nie godzi w istotę tego warunku i nie sprzeciwia się mu wzgląd na prewencyjne oddziaływanie postanowień dyrektywy nr 93/13 (por. np. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, I.W. i R.W. przeciwko Bankowi BPH S.A., postanowienie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 10 listopada 2025 r., C-160/25, JK, KK, KB, AP przeciwko Bankowi BPH S.A., wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22 i powołane tam dalsze orzecznictwo). Prawidłowy sposób aplikacji tych reguł w odniesieniu do konkretnych postanowień umownych jest w istocie pytaniem o trafność konkretnego rozstrzygnięcia, a tym samym nie stanowi co do zasady materii zagadnienia prawnego, które powinno charakteryzować się abstrakcyjnym, uogólnionym charakterem. We wniosku nie wyjaśniono również, dlaczego rozstrzygnięcie powołanej w nim wątpliwości nie może nastąpić z wykorzystaniem obszernego dotychczasowego orzecznictwa unijnego i krajowego dotyczącego tej problematyki oraz poglądów nauki. Nie można również tracić z pola widzenia konieczności prokonsumenckiej wykładni art. 3851 i n. k.c. w powiązaniu z prewencyjnym oddziaływaniem stosowania tych przepisów na obrót prawny. Okoliczność, że I CSK 803/26 4 usunięcie tylko elementu warunku umownego kreującego karę umowną z racji jego abuzywności może niekorzystnie oddziaływać na sytuację przedsiębiorcy, a zarazem stanowić rozwiązanie optymalne z punktu widzenia interesów konsumenta, nie świadczy zatem o tym, by podejście takie – w konkretnych okolicznościach – było niedopuszczalne, a postanowienie umowne zastrzegające karę umowną w maksymalnej wysokości należało w każdym przypadku traktować jako nierozerwalną całość. Przypomnienia wymaga również, że art. 3851 § 2 k.c. wyklucza zastosowanie art. 58 § 3 k.c., toteż dla pominięcia niedozwolonego elementu postanowienia umownego i dalszego funkcjonowania umowy w zmodyfikowanym kształcie nie ma znaczenia to, czy strony zawarłyby umowę o takiej treści (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego 2013 r., I CSK 408/12, OSNC 2013, nr 11, poz. 127 i z dnia 20 maja 2022 r., II CSKP 713/22). W zakresie drugiej z wątpliwości, w orzecznictwie przyjmuje się jednolicie, że niedopuszczalne jest obciążenie strony wieczystym zobowiązaniem zapłaty kary umownej, jednak nie oznacza to, że konieczne jest z góry określenie maksymalnej kwotowej granicy tej kary, naliczanej okresowo za zwłokę lub opóźnienie (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 2021 r., III CZP 26/21, OSNC 2022, nr 7-8, poz. 70, wyroki Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 2021 r., IV CSKP 58/21 i z dnia 17 sierpnia 2022 r., II CSKP 326/22, OSNC 2023, nr 4, poz. 38, postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 31 sierpnia 2022 r., I CSK 1691/22 i z dnia 29 października 2024 r., I CSK 3275/23). Powołanie jednego wyroku Sądu Najwyższego, zmierzającego w przeciwnym kierunku, wydanego w okresie poprzedzającym podjęcie wskazanych wyżej rozstrzygnięć, nie świadczy o aktualnych rozbieżnościach orzeczniczych w analizowanej materii. Należało tym samym odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 oraz art. 107, art. 98 § 11 i art. 108 § 1 w związku z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. (K.G.) I CSK 803/26 5 [SOP]