I KK 212/26

I KK 212/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: SSN Anna Dziergawka Dnia 29 lipca 2026 r. w sprawie A.S. oskarżonego o czyn z art. 178a § 1 k.k., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k. w dniu 29 lipca 2026 r., kasacji wniesionej przez obrońcę oskarżonego od wyroku Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze z dnia 10 lutego 2026 r., sygn. akt VI Ka 815/25, zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w Lubaniu z dnia 21 października 2025 r., sygn. akt II K 182/25 i warunkowo umarzającego postępowanie karne, postanowił: 1. oddalić kasację jako oczywiście bezzasadną; 2. obciążyć oskarżonego kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE A.S. został oskarżony o to, że w dniu 12 grudnia 2024 roku w miejscowości L. ul. […], woj. […] kierował po drodze publicznej w ruchu lądowym samochodem osobowym marki M. o numerach rejestracyjnych […] znajdując się w stanie nietrzeźwości, tj. posiadając o godz. 15:08 wynik 0,48 mg/dm³ alkoholu w I KK 212/26 2 wydychanym powietrzu, o godz. 15:11 - wynik 0,50 mg/dm³ alkoholu w wydychanym powietrzu, tj. o czyn z art. 178a § 1 k.k. Sąd Rejonowy w Lubaniu wyrokiem z dnia 21 października 2025 r., sygn. akt II K 182/25 uznał oskarżonego A.S. winnym popełnienia zarzucanego mu czynu, opisanego w części wstępnej wyroku, stanowiącego występek z art. 178a § 1 k.k. i za to na podstawie art. 178a § 1 k.k. w zw. z art. 37a § 1 k.k. wymierzył mu karę grzywny w wysokości 150 (stu pięćdziesięciu) stawek dziennych przy przyjęciu, iż jedna stawka dzienna równoważna jest kwocie 30 (trzydziestu) złotych (pkt I). Ponadto sąd orzekł środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 3 (trzech) lat (pkt II), o zaliczeniu okresu zatrzymania prawa jazdy (pkt III), świadczenie pieniężne (pkt IV) oraz o kosztach sądowych (pkt V). Apelację od powyższego wyroku wniósł obrońca oskarżonego. Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze wyrokiem z dnia 10 lutego 2026 r., sygn. akt VI Ka 815/25 zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że: a) w pkt. 1 części dyspozytywnej przyjął dodatkowo, iż wina i społeczna szkodliwość przypisanego oskarżonemu przestępstwa nie są znaczne i na podstawie art. 66 § 1 k.k. w zw. z art. 67 § 1 k.k. postępowanie karne wobec oskarżonego warunkowo umorzył na okres próby wynoszący 3 (trzy) lata; b) w pkt. II części dyspozytywnej na podstawie art. 67 § 3 k.k. w zw. z art. 39 pkt. 3 k.k. orzekł wobec oskarżonego na okres 1 (jednego) roku środek kamy w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych; c) w pkt. IV części dyspozytywnej na podstawie art. 67 § 3 k.k. w zw. z art. 39 pkt. 7 k.k. i art. 43a § 1 k.k. orzekł wobec oskarżonego środek karny w postaci świadczenia pieniężnego w kwocie 10.000 (dziesięciu tysięcy złotych) na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej, II. w pozostałej części zaskarżony wyrok utrzymał w mocy; III. zasądził od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa koszty sądowe za postępowanie odwoławcze w kwocie 120 zł, w tym wymierzył mu 100 zł opłaty za obie instancje. Kasację od powyższego wyroku wniósł obrońca skazanego, który zaskarżonemu wyrokowi zarzucił obrazę przepisów postępowania w postaci art. I KK 212/26 3 17 § 1 pkt 9 k.p.k. (w zw. z art. 14 § 1 i 2 k.p.k.) w zakresie, w jakim Sąd Okręgowy w trybie art. 440 k.p.k. zmienił zaskarżony wyrok skazujący i warunkowo umorzył postępowanie karne przeciwko oskarżonemu w sytuacji cofnięcia przez oskarżyciela publicznego wniosku o warunkowe umorzenie postępowania (wniesionego w trybie art. 336 k.p.k., zamiast aktu oskarżenia) pismem prokuratora z dnia 16 czerwca 2025 r., tj. cofnięcia przez oskarżyciela publicznego skargi w rozumieniu art. 14 § 1 i 2 k.p.k., i błędnego skierowania sprawy na rozprawę w myśl normy z art. 341 § 2 k.p.k., pomimo braku ku temu podstaw, o których mowa w tym przepisie, podczas gdy cofnięcie wniosku o warunkowe umorzenie postępowania (które wbrew twierdzeniom Sądu Okręgowego nie budzi wątpliwości interpretacyjnych i nie rodzi obowiązków interpretacyjnych) - wniesionego w trybie art. 336 k.p.k. jest w okolicznościach sprawy równoznaczne z cofnięciem skargi oskarżyciela publicznego w myśl art. 14 § 2 k.p.k., a z uwagi na okres i sytuację procesową, w której nastąpiło (tj. przed otwarciem przewodu sądowego, brak innych uprawnionych podmiotów do wniesienia skargi) było ono skuteczne i wiążące dla sądów obu instancji, a ponowne wniesienie skargi przeciwko tej samej osobie o ten sam czyn jest niedopuszczalne (art. 14 § 2 k.p.k.), co skutkowało procedowaniem przez Sąd Rejonowy oraz Sąd Okręgowy w warunkach cofniętej skargi publicznej, co na skutek apelacji obrońcy, obligowało Sąd Okręgowy do uchylenia wyroku Sądu Rejonowego i umorzenia postępowania, a tym samym skutkowało procedowaniem sądu w warunkach braku skargi uprawnionego oskarżyciela, z naruszeniem przepisu art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k., co stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą, o której mowa w art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku sądu odwoławczego - Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze - i poprzedzającego go wyroku sądu pierwszej instancji - Sądu Rejonowego w Lubaniu - i umorzenie postępowania. Ponadto obrońca wniósł o wstrzymanie wykonania zaskarżonego wyroku i postanowienia Sądu Rejonowego w Lubaniu z dnia 5 marca 2026 r. w przedmiocie kosztów procesu (sygn. akt II K 182/25) do czasu rozpoznania kasacji oraz o zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz oskarżonego kosztów procesu, tj. kwoty 3.690 (trzy I KK 212/26 4 tysiące sześćset dziewięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów obrony w postępowaniu kasacyjnym. W odpowiedzi na kasację Prokurator Rejonowy w Lubaniu wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja wniesiona przez obrońcę skazanego jest oczywiście bezzasadna, co uprawniało do jej oddalenia na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k. Na wstępie należy zauważyć, że zgodnie z treścią art. 535 § 1 k.p.k. kasacja jako nadzwyczajny środek zaskarżenia może być wniesiona wyłącznie z powodu uchybień wymienionych w art. 439 k.p.k. lub innego rażącego naruszenia prawa, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na treść orzeczenia. Zasadą przy tym jest, że strona postępowania może wnieść kasację na korzyść wyłącznie w razie skazania oskarżonego za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania (art. 523 § 2 k.p.k.). Ustawodawca przewidział jednak, że ograniczenie to nie będzie dotyczyło sytuacji, gdy strona postępowania kasację opiera na tzw. bezwzględnej przyczynie odwoławczej wskazanej w art. 439 k.p.k. (art. 523 § 4 pkt 1 k.p.k.). Ranga tego rodzaju uchybień o fundamentalnym znaczeniu powoduje bowiem, że wyrok taki nie może się ostać niezależnie od tego jaka kara została orzeczona. Tak więc stwierdzenie zaistnienia przesłanki wskazanej w art. 439 k.p.k. skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonego orzeczenia, bez badania czy uchybienie takie miało wpływ na jego treść. Postępowanie karne wobec A.S. zostało warunkowo umorzone na okres próby wynoszący 3 lata. W przedmiotowej sprawie ma zatem zastosowanie ograniczenie wynikające z treści art. 523 § 2 k.p.k., a dopuszczalność niniejszej kasacji wynika z faktu, że podniesiono w niej wystąpienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej (art. 523 § 4 pkt 1 k.p.k.). Wbrew jednak twierdzeniom skarżącego w przedmiotowej sprawie nie zaistniała bezwzględna przyczyna odwoławcza w postaci braku skargi uprawnionego oskarżyciela. Nie ma racji autor kasacji podnosząc, że warunkowe I KK 212/26 5 umorzenie postępowania wobec A.S. nastąpiło „mimo skutecznego i wiążącego cofnięcia skargi publicznej przez oskarżyciela publicznego (art. 14 § 2 k.p.k.). Procedowanie było niedopuszczalne w myśl art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k., a cofnięcie skargi (wniosku prokuratora o warunkowe umorzenie postępowania) determinowało konieczność umorzenia postępowania, bez możliwości ponownego skierowania skargi (aktu oskarżenia) przeciwko oskarżonemu o ten sam czyn”. Skarżący niezasadnie wskazał, że wniosek o warunkowe umorzenie postępowania, wniesiony w trybie art. 336 k.p.k. jest skargą w rozumieniu art. 14 § 1 i 2 k.p.k. Powyższe twierdzenie nie znajduje potwierdzenia w kodeksie postępowania karnego, albowiem ustawodawca określając w art. 14 § 1 i 2 k.p.k. zasadę skargowości, wprost wskazał, że oskarżyciel publiczny może cofnąć akt oskarżenia do czasu rozpoczęcia przewodu sądowego na pierwszej rozprawie głównej. Tym samym, nawet przy uznaniu, że prokurator pismem z dnia 16 czerwca 2025 r. cofnął wniosek o warunkowe umorzenie postępowania, który przecież nie stanowi aktu oskarżenia, nie było podstaw do umorzenia postępowania w przedmiotowej sprawie z uwagi na brak skargi uprawnionego oskarżyciela (art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k.). Przechodząc do sedna sprawy, na wstępie wskazać należy, że odstąpienie od ścigania może nastąpić dopiero po prawidłowym zainicjowaniu postępowania jurysdykcyjnego. Przy czym zainicjować postępowanie można za pomocą różnorodnych skarg, zarówno z uwagi na wielość podmiotów uprawnionych, jak i form w jakich powinno to nastąpić. Wyraźnie jednak trzeba zaznaczyć, że zastosowanie instytucji odstąpienia od oskarżenia nie ma zastosowania do wszystkich skarg zasadniczych (zob. M. Kurowski, Rezygnacja z oskarżenia w toku postępowania sądowego w polskim procesie karnym, Warszawa 2019, s. 19). Tym samym nie można cofnąć wniosku prokuratora o warunkowe umorzenie postępowania karnego (art. 336 § 1 k.p.k.), czy też wniosku prokuratora o umorzenie postępowania karnego ze względu na niepoczytalność sprawcy i zastosowanie środków zabezpieczających (art. 324 k.p.k.). Zgodnie z treścią art. 336 § 1 k.p.k., jeżeli spełnione są przesłanki uzasadniające warunkowe umorzenie postępowania, prokurator może zamiast aktu oskarżenia sporządzić i skierować do sądu wniosek o takie umorzenie. Wniosek o I KK 212/26 6 warunkowe umorzenie postępowania karnego jest zastępczą formą aktu oskarżenia. Zasadniczą różnicą pomiędzy nimi jest treść żądania. Akt oskarżenia dąży do ukarania określonego podmiotu, a wniosek o warunkowe umorzenie postępowania nie ma takiego celu. Celem instytucji warunkowego umorzenia postępowania jest bowiem oddziaływanie wychowawcze oderwane od klasycznej kary kryminalnej (zob. B.T. Bieńkowska, Nowy kodeks postępowania karnego przez pryzmat wybranych zasad procesowych, w: Nowe uregulowania prawne w kodeksie postępowania karnego z 1997 r., red. P. Kruszyński, Warszawa 1999, s. 24). Zgodnie z treścią art. 66 § 1 k.k., sąd może warunkowo umorzyć postępowanie karne, jeżeli wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne, okoliczności jego popełnienia nie budzą wątpliwości, a postawa sprawcy niekaranego za przestępstwo umyślne, jego właściwości i warunki osobiste oraz dotychczasowy sposób życia uzasadniają przypuszczenie, że pomimo umorzenia postępowania będzie przestrzegał porządku prawnego, w szczególności nie popełni przestępstwa. Wniosek o warunkowe umorzenie postępowania nie stanowi aktu oskarżenia, skoro wnosi się go „zamiast” aktu oskarżenia, zaś zgodnie z treścią art. 336 § 5 k.p.k., do wniosku o warunkowe umorzenie postępowania stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące aktu oskarżenia zawarte w rozdziale 40. Powyższe oznacza, że do przedmiotowego wniosku nie ma zastosowania przepis art. 14 § 2 k.p.k., stanowiący podstawę do cofnięcia aktu oskarżenia. Decyzja prokuratora o cofnięciu wniosku o warunkowe umorzenie postępowania, złożonego w trybie art. 336 § 1 k.p.k., nie stanowi cofnięcia aktu oskarżenia w rozumieniu art. 14 § 2 k.p.k. Tym samym nie skutkuje ona umorzeniem postępowania na podstawie art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k., z uwagi na brak skargi uprawnionego oskarżyciela. Należy także odnotować, że wniosek prokuratora o warunkowe umorzenie postępowania podlega kontroli formalnej i dopiero po jego uzupełnieniu zastępuje akt oskarżenia (zob. S. Stachowiak, Charakter prawny wniosku prokuratora o warunkowe umorzenie postępowania karnego przez sąd, w: Nowa kodyfikacja karna. Kodeks postępowania karnego. Zagadnienia węzłowe, red. E. Skrętowicz, Warszawa 1997, s. 179–180; S. Stachowiak, Wniosek prokuratora o warunkowe umorzenie postępowania przez sąd, w: Nowa kodyfikacja karna. Kodeks I KK 212/26 7 postępowania karnego. Krótkie komentarze, z. 1, Warszawa 1997, s. 94–95; H. Paluszkiewicz, Warunkowe umorzenie postępowania karnego w stadium postępowania przed sądem, w: Nowa kodyfikacja karna. Kodeks postępowania karnego. Zagadnienia węzłowe, red. E. Skrętowicz, Warszawa 1997, s. 184). Zgodnie bowiem z treścią art. 341 § 2 k.p.k., w przypadku skierowania sprawy przez sąd na rozprawę, wniosek prokuratora o warunkowe umorzenie postępowania zastępuje akt oskarżenia. W terminie 7 dni prokurator dokonuje czynności określonych w art. 333 § 1-2 k.p.k., a zatem załącza listę osób, których wezwania oskarżyciel żąda oraz wykaz innych dowodów, których przeprowadzenia na rozprawie głównej domaga się oskarżyciel. Prokurator może wnieść o zaniechanie wezwania i odczytanie na rozprawie zeznań świadków, o których mowa w art. 350a k.p.k. Wniosek o warunkowe umorzenie postępowania złożony w trybie art. 336 § 1 k.p.k., może zostać cofnięty przez prokuratora w trybie art. 14 § 2 k.p.k. dopiero po zastąpieniu przez ten wniosek aktu oskarżenia, po uzupełnieniu jego braków formalnych, w wyniku skierowania sprawy na rozprawę, zgodnie z treścią art. 341 § 2 k.p.k. Odnosząc się do procedowania przez sąd I instancji wskazać należy, że wbrew twierdzeniom skarżącego, słusznie sąd meriti z uwagi na cofnięcie wniosku o warunkowe umorzenie postępowania skierował sprawę na rozprawę w trybie art. 341 § 2 k.p.k. Sąd uznał bowiem, że warunkowe umorzenie postępowania byłoby nieuzasadnione, do czego miał prawo niezależnie od stanowiska prokuratora. Jak wskazano powyżej, prokurator cofając wniosek o warunkowe umorzenie postepowania, nie cofnął aktu oskarżenia, zgodnie z treścią art. 14 § 2 k.p.k. Tym samym nie było podstaw do umorzenia postępowania z uwagi na brak skargi uprawnionego oskarżyciela. Po pierwsze, Prokurator Rejonowy w Lubaniu pismem z dnia 16 czerwca 2025 r. cofnął wniosek o warunkowe umorzenie postępowania z uwagi na dokonaną przez Prokuraturę Okręgowa w Jeleniej Górze odmienną ocenę przesłanek określonych w art. 66 § 1 k.k., pozwalających na wystąpienie z takim wnioskiem (k. 83 akt). Po drugie, prokurator nie cofnął uzupełnionego wniosku na rozprawie, a po trzecie, prokurator wskazał wyraźnie w piśmie datowanym na 3 lutego 2026 r., że doszedłszy do przekonania, iż „(...) stopień społecznej szkodliwości czynu oraz stopień jego winy należałoby ocenić jako znaczny”, cofając I KK 212/26 8 ten wniosek w dniu 16 czerwca 2025 r. wnioskował w istocie o skierowanie sprawy do rozpoznania na zasadach ogólnych (k. 130 akt). Marginalnie należy zauważyć, że tylko prokurator może cofnąć akt oskarżenia, albowiem jest dysponentem skargi, co nie pozwala sądowi na nieuzasadnione ustalenie, że doszło do odstąpienia od oskarżenia. Decyzja oskarżyciela publicznego w przedmiocie cofnięcia aktu oskarżenia nie może być pochopna i wymaga starannego rozważenia. Słusznie podnosi się bowiem w doktrynie, że popieranie oskarżenia wbrew oczywistym faktom jest błędne i szkodliwe społecznie, ponieważ podrywa autorytet organów państwa występujących w charakterze oskarżycieli publicznych i łamie przekonanie o bezstronności organów procesowych (zob. S. Stachowiak, Glosa do wyroku SN z 9.07.1997 r., V KKN 67/97, Prok. i Pr. 1998/7–8, s. 90). Z drugiej jednak strony oskarżyciel publiczny, a zwłaszcza prokurator, wnosząc i popierając akt oskarżenia w konkretnej sprawie, realizuje funkcję strzeżenia praworządności i ścigania przestępstw (zob. art. 2 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. Prawo o prokuraturze) oraz musi uwzględniać zasadę legalizmu (art. 10 k.p.k.). W aktualnym stanie prawnym, zgodnie z jasną treścią art. 14 § 2 k.p.k., oskarżyciel publiczny może cofnąć jedynie akt oskarżenia. Brak takiej regulacji w zakresie wniosku o warunkowe umorzenie postępowania jest zamierzony przez ustawodawcę. Nie może być mowy w tym przypadku o tzw. luce pozornej oraz luce w tym sensie, że ktoś uważa, iż dana materia powinna być prawnie uregulowana, a nie jest, co należałoby potraktować jedynie jako niezgodność czyjegoś ideału prawnego z prawem obowiązującym (zob. L. Morawski, Zasady wykładni prawa, Toruń 2014, s. 150). Konkludując, ponieważ w przedmiotowej sprawie nie doszło do cofnięcia przez prokuratora aktu oskarżenia w trybie art. 14 § 2 k.p.k., nie było podstaw do umorzenia postępowania na podstawie art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k., z uwagi na brak skargi uprawnionego oskarżyciela. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy uznał, że podniesiony w omawianej kasacji zarzut, był oczywiście bezzasadny, co pozwoliło na oddalenie wniesionego środka na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k. I KK 212/26 9 W tym stanie rzeczy rozpoznanie wniosku o wstrzymanie wykonania orzeczenia stało się bezprzedmiotowe. O kosztach sądowych za postępowanie kasacyjne orzeczono na podstawie art. 637a k.p.k. w zw. z art. 636 § 1 k.p.k., obciążając nimi skazanego. SSN Anna Dziergawka [WB] [r.g.]