I PSK 447/26

I PSK 447/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 18 sierpnia 2026 r. SSN Piotr Prusinowski w sprawie z powództwa J.W. przeciwko S. w R. o odprawę pieniężną, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 18 sierpnia 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w Rybniku z dnia 29 maja 2025 r., sygn. akt IV Pa 48/24, I. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; II. zasądza od pozwanego na rzecz powoda 1.350 zł (tysiąc trzysta pięćdziesiąt) z odsetkami z art. 98 § 11 k.p.c. tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Sąd Okręgowy w Rybniku, wyrokiem z dnia 29 maja 2025 r., w sprawie z powództwa J.W. przeciwko S. w R. o odprawę pieniężną, oddalił apelację pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego w Rybniku z dnia 20 marca 2024 r. (w zakresie w jakim zasądzono na rzecz powoda 42.000 zł tytułem odprawy). Powód był zatrudniony w pozwanym (…) od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 31 maja 2021 r., ostatnio na stanowisku starszego asystenta (…). Oświadczeniem z dnia 26 lutego 2021 r. pozwany wypowiedział mu warunki pracy i płacy, polegające na nierozliczeniu w ramach pracy pracownika godzin dyżuru medycznego do I PSK 447/26 2 nominalnego wymiaru czasu pracy. Pozwany za przyczynę wypowiedzenia wskazał uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 2014 r., I PZP 2/14 oraz trudną sytuację ekonomiczną. Wskazano także, że od 1 lipca 2021 r. będą obowiązywały nowe warunki pracy, to jest za pracę w ramach pełnienia dyżuru medycznego, dopełniającego czas pracy lekarza do obowiązującej go przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy pracownikowi (lekarzowi), przysługiwać będzie dodatek za pracę w godzinach nadliczbowych. Pozostałe warunki miały nie ulec zmianie. Ponadto wskazano, że jeśli do 15 maja 2021 r. powód nie złoży oświadczenia o odmowie przyjęcia nowych warunków, pozwany uzna zgodę na proponowane warunki, zaś złożenie oświadczenia o odmowie przyjęcia nowych warunków spowodowuje rozwiązanie stosunku pracy z upływem okresu wypowiedzenia. Pismem z dnia 6 kwietnia 2021 r. powód złożył pozwanemu oświadczenie o odmowie przyjęcia zaproponowanych warunków pracy i płacy. Stosunek pracy uległ rozwiązaniu z upływem okresu wypowiedzenia. Powód odwołał się do sądu w zakresie złożonego oświadczenia o wypowiedzeniu warunków. Sąd Rejonowy w Rybniku zasądził na jego rzecz odszkodowanie. Pozwany nie wypłacił powodowi odprawy pieniężnej. Lekarzom, którym w 2023 r. pozwany ponownie (tym razem formalnie poprawnie) złożył wypowiedzenia warunków pracy i płacy, polegające na nierozliczeniu w ramach pracy pracownika godzin dyżuru medycznego do nominalnego wymiaru czasu pracy, a którzy odmówili ostatecznie ich przyjęcia, co skutkowało rozwiązaniem umowy, odprawy zostały wypłacone. W ocenie Sądu, w dacie wręczenia powodowi wypowiedzenia zmieniającego pozwany zatrudniał ponad 1.300 pracowników. Mając na uwadze liczbę złożonych wypowiedzeń w okresie od 1 marca 2021 r. do 31 maja 2021 r. lekarzom, diagnostom i lekarzom rezydentom (148) oraz istotną, na niekorzyść pracowników zmianę postanowień umowy o pracę związaną ze zmianą zasad wynagradzania dyżurów medycznych - pracodawca powinien był postępować zgodnie z procedurą przewidzianą w ustawie z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (tekst jednolity: Dz. U. z 2025 r. poz. 570, dalej jako ustawa o zwolnieniach grupowych). Sąd Rejonowy podkreślił, że skoro w sprawie zastosowanie ma art. 1 ustawy o zwolnieniach grupowych, a nie art. 10 tej ustawy (zwolnienie indywidualne), to nie I PSK 447/26 3 było konieczności ustalania czy przedstawienie powodowi nowych warunków pracy i płacy było uzasadnione i czy odmowa ich przyjęcia w tej sytuacji może stanowić współprzyczynę rozwiązania umowy. Sąd Okręgowy w pełni podzielił ocenę materiału dowodowego dokonaną przez Sąd Rejonowy i przyjął ją za własną. Również - w ocenie tego Sądu - przepisy ustawy o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, wskazują warunki, które muszą zostać spełnione, aby zwalniany pracownik był uprawniony do odprawy. Skoro powód je spełnił, to należna odprawa powinna zostać wypłacona przez pozwanego od razu, to jest w dniu rozwiązania umowy. Skargę kasacyjna wywiódł pozwany. Wskazał, że w sprawie występuje: - istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) dotyczące wyjaśnienia przez Sąd Najwyższy podstaw i przesłanek dla stosowania art 10 ust. 1 ustawy o zwolnieniach grupowych w sytuacji, gdy pracodawca dokonuje zmiany warunków płacy na zasadach powszechnie obowiązujących u innych pracodawców, np. w innych podmiotach leczniczych, a będących skutkiem uchwały Sądu Najwyższego regulującej dodatki dla lekarzy, a zmiany te stosunkowo i obiektywnie nieznacznie obniżają dodatki do wynagrodzenia pracownika, które pozostaje w swej zasadniczej części bez zmian. Zdaniem skarżącego takie zmiany w zasadach wynagradzania, jako nie powodujące istotnego pogorszenia sytuacji pracownika, nie spełniają kryterium przesłanek leżących wyłącznie po stronie pracodawcy w rozumieniu art. 10 ust. 1 ustawy o zwolnieniach grupowych, bowiem ich ocena jest wynikiem subiektywnego odczucia pracownika objętego wypowiedzeniem, a to powinno z założenia wykluczać możliwość zastosowania przepisów dotyczących prawa do odprawy z ustawy o zwolnieniach grupowych. - potrzeba dodatkowej wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości, a to art. 10 ust. 1 i art. 8 ust. 1 - 4 ustawy o zwolnieniach grupowych (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.). Sąd Najwyższy dotychczas nie wypowiedział się, czy w sytuacji, gdy pracodawca dokonuje wypowiedzenia jedynie nieznacznie obniżającego wynagrodzenie pracownika, a jest to skutek i dążenie do dostosowania zasad wypłaty dodatków do wynagrodzenia do powszechnie przyjętych reguł - można ocenić, że mamy, do czynienia w przyczynami leżącymi po stronie pracodawcy (w rozumieniu art. 10 ust. 1 i art. 1 ustawy o zwolnieniach grupowych), czy też jest to współprzyczyna leżąca też po stronie pracownika. I PSK 447/26 4 Sąd Najwyższy zważył: Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do merytorycznego przyjęcia. W ugruntowanym orzecznictwie Sądu Najwyższego zgodnie przyjmuje się, że stosownie do art. 10 ust. 1 w związku z art. 8 ust. 1 ustawy o zwolnieniach grupowych nabycie prawa do odprawy pieniężnej jest uzależnione od rozwiązania stosunku pracy z przyczyn niedotyczących pracowników stanowiących wyłączny powód uzasadniający wypowiedzenie stosunku pracy. Przyczynami niedotyczącymi pracownika są zaś wszystkie okoliczności niezwiązane z jego cechami psychofizycznymi i sposobem wywiązywania się przez niego z obowiązków pracowniczych. Są to zarówno przyczyny leżące po stronie pracodawcy, jak i inne obiektywne przyczyny, które nie leżą po stronie pracodawcy, ale również nie leżą po stronie pracownika, a które jednak stanowią wyłączną przyczynę rozwiązania stosunku pracy jako niedotyczącą pracownika. Inaczej rzecz ujmując, prawo do odprawy przysługuje w razie rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy i niedotyczących żadnej ze stron (por.m.in. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 24 marca 2011 r., I PK 185/10, LEX nr 1119478; z dnia 6 lipca 2011 r., II PK 51/11, OSNP 2012 nr 17-18, poz. 219; z dnia 3 sierpnia 2012 r., I PK 61/12, OSNP 2013 nr 17-18, poz. 199; z dnia 14 grudnia 2016 r., II PK 281/15, LEX nr 2200601; z dnia 9 stycznia 2020 r., I PK 199/18, LEX nr 3220963). W wyroku z 12 kwietnia 2012 r., I PK 144/11 (LEX nr 1219488) podkreślono, że ocena, czy odmowa przyjęcia nowych warunków pracy i płacy stanowi współprzyczynę rozwiązania stosunku pracy, należy do sądu rozpoznającego sprawę i jest kwestią ustaleń faktycznych, co nie podlega weryfikacji przez Sąd Najwyższy. Jednakże należy przyjąć, że sąd dokonując takiej oceny powinien po pierwsze, wziąć pod uwagę interes pracownika i zakładu pracy (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 9 listopada 1990 r., OSP 1991, z. 9, poz. 212; z dnia 7 lipca 2000 r., I PKN 728/99, OSNAPiUS 2002 nr 2, poz. 40). Po drugie, ocena ta powinna być zobiektywizowana, co oznacza, że sąd powinien rozważyć, czy w danych okolicznościach zaproponowane pracownikowi nowe warunki pracy są usprawiedliwione sytuacją pracodawcy i czy rozsądnie rzecz biorąc osoba znajdująca się w takiej sytuacji jak zainteresowany pracownik, powinna tę ofertę przyjąć. Po trzecie, dokonując takiej oceny sąd powinien mieć na uwadze, że jeśli I PSK 447/26 5 występują przyczyny uzasadniające wypowiedzenie stosunku pracy z przyczyn niedotyczących pracownika, pracodawca nie ma obowiązku proponować mu dalszej pracy na zmienionych warunkach (wyrok Sądu Najwyższego z 13 kwietnia 2000 r., I PKN 600/99, OSNAPiUS 2001 r. nr 19, poz. 576). Można więc przyjąć, że złożenie takiej propozycji jest z istoty rzeczy korzystne dla pracownika, ponieważ pozwala mu na zachowanie miejsca pracy. Za takim podejściem przemawia także okoliczność, że odprawa pieniężna, o której stanowi art. 8 ustawy o zwolnieniach grupowych, przysługuje pracownikom, którzy tracą pracę z przyczyn, które ich nie dotyczą, a nie pracownikom, którym pracodawca zmienia warunki pracy lub płacy i proponuje w dobrej wierze dalsze zatrudnienie. Z tego względu po odmowie ich przyjęcia, odprawa może być zasądzona tylko wyjątkowo, gdy nowe warunki proponowane w związku z wypowiedzeniem zmieniającym można uznać za zmierzające do rozwiązania stosunku pracy lub obiektywnie nie do przyjęcia. Jeżeli pracownik odrzuca nowe warunki, które obiektywnie są do przyjęcia i nie mają charakteru propozycji pozornej, zmierzającej w istocie do zakończenia stosunku pracy, to oczywiście ma on prawo to uczynić. W niniejszej sprawie Sąd ocenił, że wypowiedzenie zmieniające warunkowane było przyczynami ekonomicznymi, a umowa o pracę uległa rozwiązaniu z powodu zaproponowania niekorzystnych warunków i niezgodnego z przepisami dokonania wypowiedzenia tych warunków, a więc przyczyn leżących po stronie pozwanej i brak było podstaw do tego, by w świetle przedstawionych okoliczności faktycznych przerzucać odpowiedzialność za zakończeniu stosunku pracy na powoda. Warunki zaproponowane powodowi były dla niego obiektywnie niekorzystne i występowały racjonalne powody do odmowy ich przyjęcia. Tymczasem, skoro zgodnie z art. 39813 § 2 k.p.c., podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów i oceny dowodów, a Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia, to i o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej nie można wnioskować na podstawie zakwestionowania podstawy faktycznej rozstrzygnięcia (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 2021 r., I PSK 19/21, LEX nr 3112894). Przez istotne zagadnienie prawne należy rozumieć problem o charakterze prawnym, powstały na tle konkretnego przepisu prawa, mający charakter rzeczywisty w tym znaczeniu, że jego rozwiązanie stwarza realne i poważne trudności. Problem I PSK 447/26 6 ten musi mieć jednocześnie charakter uniwersalny, przez co należy rozumieć, że jego rozwiązanie powinno służyć rozstrzyganiu innych podobnych spraw. Jednocześnie, chodzi o zagadnienie, którego wyjaśnienie byłoby konieczne dla rozstrzygnięcia danej sprawy, a więc pozostający w związku z podstawami skargi oraz z wiążącym Sąd Najwyższy, a ustalonym przez sąd drugiej instancji, stanem faktycznym sprawy (art. 39813 § 2 k.p.c.) i także w związku z podstawą prawną stanowiącą podstawę wydania zaskarżonego wyroku. Musi więc pozostawać w związku ze sprawą. Przekonanie Sądu Najwyższego oceniającego na etapie przedsądu o zasadności przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania w oparciu o przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. wymaga wskazania za pomocą wywodu prawnego, na kanwie jakich norm (przepisów) zagadnienie powstało, jakie są możliwe interpretacje problemu i jakie jego rozstrzygnięcie proponuje skarżący ze wskazaniem argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen (postanowienie Sądu Najwyższego: z 19 maja 2009 r., II PK 66/09, LEX nr 553691; 19 kwietnia 2023 r., II USK 208/22, LEX nr 3582485). Dopiero wówczas Sąd Najwyższy ma podstawę do oceny, czy przedstawione zagadnienie jest rzeczywiście zagadnieniem „prawnym" oraz czy jest to zagadnienie "istotne". Istotne jest przy tym, aby problem prawny, ujęty w skardze kasacyjnej, dotyczył kwestii decydującej o rozstrzygnięciu sprawy. Nie może być bowiem dla niej prawnie obojętny. Jeśli mamy do czynienia z istotnym zagadnieniem prawnym, to ten sam nowy problem nie może stanowić przedmiotu rozbieżnej wykładni w orzecznictwie. Już dotychczasowe uwagi wskazują na brak w sprawie podstaw do przyjęcia wskazanej podstawy przedsądu. Problem ten oczywiście może być szerzej ujmowany (zob. wyroki TSUE: z dnia 21 września 2017 r., Halina Socha i inni, C- 149/16; z dnia 11 listopada 2015 r., Pujante Rivera, C-422/14), lecz tego wątku (wykorzystanie rozwiązań opartych na dyrektywie Rady nr 98/59/WE z dnia 20 lipca 1998 r. w sprawie zbliżania ustawodawstw Państw Członkowskich odnoszących się do zwolnień grupowych, Dz.U.UE.L z dnia 12 sierpnia 1998 r.) skarżący nie dotyka i nie lokuje na tym tle swych wątpliwości. Kierując się przedstawionymi motywami, Sąd Najwyższy uznał, że skarżący nie wykazał potrzeby rozpoznania skargi kasacyjnej. Dlatego, opierając się na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., orzekł jak w sentencji postanowienia. O kosztach orzeczono w myśl art. 98 § 1 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c. I PSK 447/26 7 A.P.] [a.ł]