I USK 1026/26

I USK 1026/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 18 sierpnia 2026 r. SSN Piotr Prusinowski w sprawie z odwołania P.Ś. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Krakowie o świadczenie rehabilitacyjne, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 18 sierpnia 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 27 czerwca 2025 r., sygn. akt VII Ua 15/25, I. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; II. zasądza od organu rentowego na rzecz odwołującego się 240 zł (dwieście czterdzieści) z odsetkami z art. 98 § 11 k.p.c. tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. [A.P.] UZASADNIENIE Sąd Rejonowy dla Krakowa - Nowej Huty w Krakowie, wyrokiem z dnia 23 października 2024 r., w sprawie z odwołania P.Ś od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Krakowie z dnia 2 listopada 2023 r. o świadczenie rehabilitacyjne, zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał odwołującemu się prawo do świadczenia rehabilitacyjnego na okres 6 miesięcy, poczynając od dnia 13 marca 2023 r. (pkt I). Wyrokiem z dnia 27 czerwca 2025 r. Sąd Okręgowy w Krakowie oddalił apelację organu rentowego. I USK 1026/26 2 Według Sądów meriti bezsporne było, iż odwołujący się był niezdolny do pracy do dnia 12 marca 2023 r., wyczerpując w tej dacie okres zasiłkowy, a następnie ustalił, że u ubezpieczonego stwierdzono stan po skutecznej ablacji przeprowadzonej w kwietniu 2019 r. z powodu napadowego częstoskurczu węzłowego z dobrym efektem, cukrzycę typu I w trakcie insulinoterapii oraz niedoczynność tarczycy. Powyższe schorzenia nie czyniły go niezdolnym do pracy po dniu 12 marca 2023 r. Odwołujący się cierpi jednak także na przewlekłe zaburzenia depresyjne oraz lękowe mieszane. Pomimo podjętego leczenia farmakologicznego i psychoterapii schorzenia utrzymywały się, powodując u niego po zakończeniu okresu zasiłkowego dalszą niezdolność do pracy z powodu choroby na okres 6 miesięcy z rokowaniem odzyskania po tym okresie zdolności do pracy. W oparciu o powyższe ustalenia, powołując się na art. 18 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, Sąd Rejonowy przyjął, że po dniu 12 marca 2023 r. skarżący był niezdolny do pracy z przyczyn o podłożu psychiatrycznym, zaś okres rehabilitacji wynoszący 6 miesięcy pozwalał na poprawę jego stanu zdrowia na tyle, by mógł powrócić do zwykłej aktywności zarobkowej i wobec tego na podstawie art. 47714 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał odwołującemu prawo do spornego świadczenia na okres 6 miesięcy, począwszy od dnia 13 marca 2023 r. Sąd odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne i rozważania prawne Sądu pierwszej instancji. Odnosząc się do zakresu rozstrzygnięcia w sprawie podkreślił, że przedmiotem postępowania było prawo odwołującego się do świadczenia rehabilitacyjnego. Zaskarżona decyzja z dnia 2 listopada 2023 r. nie wskazywała na konkretny okres, za który organ rentowy odmówił tego świadczenia, ponadto uchylała decyzję z dnia 10 października 2023 r., również odmawiającą świadczenia rehabilitacyjnego bez wskazania okresu, którego dotyczyła. Oznacza to, że przedmiotem postępowania było prawo do świadczenia rehabilitacyjnego po zakończeniu okresu zasiłkowego. Skargę kasacyjną wywiódł organ rentowy, zaskarżył wyrok Sądu odwoławczego w całości, zarzucając naruszenie: - art. 379 pkt 5 k.p.c. w zw. z art. 210 § 3 k.p.c., art. 2261 k.p.c. i art. 224 § 1 i § 3 k.p.c. art. 1481 k.p.c. I USK 1026/26 3 - art. 321 k.p.c. polegające na orzeczeniu przez Sąd pierwszej i drugiej instancji ponad żądanie pozwu (odwołania), co do przedmiotu, który nie był objęty zaskarżoną decyzją organu rentowego, przez przyznanie odwołującemu się prawa do świadczenia rehabilitacyjnego na okres 6 miesięcy poczynając od dnia 13 marca 2023 r., podczas gdy świadczenie za ten okres zostało już odwołującemu wypłacone do dnia 7 września 2025 r. - art. 269 k.p.a. w zw. z art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 4779 § 1 k.p.c. w zw. z art. 83 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych polegające na niezastosowanie wymienionych przepisów i nieuwzględnieniu przez Sąd rozpoznający apelację organu rentowego skutków prawnych decyzji z dnia 3 kwietnia 2023 r. znak:[…], z dnia 26 kwietnia 2023 r. znak: […], z dnia 24 listopada 2023 r. znak: […] które to decyzje nie zostały zaskarżone i Sądy orzekające w niniejszej sprawie były związane tymi decyzjami. - art 2 ust. 2 w zw. z art. 11 ust. 4 w zw. z art. 22 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa polegające na uznaniu, że odwołującemu się przysługuje prawo do świadczenia rehabilitacyjnego za okres, za który zachował już prawo do świadczenia rehabilitacyjnego, podczas gdy, zasiłek przysługuje za każdy dzień niezdolności do pracy a to oznacza, że każdy dzień niezdolności do pracy jest rozliczony tylko raz. W ocenie organu rentowego w rozpoznawanej sprawie występuje przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., gdyż skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Stan ten podyktowany jest tym, że odwołujący się pobrał świadczenie rehabilitacyjne za okres objęty zaskarżonym wyrokiem. Do dnia 11 marca 2022 r. przysługiwał mu zasiłek chorobowy. Następnie na mocy decyzji z dnia 3 kwietnia 2023 r. oraz z dnia 26 kwietnia 2023 r. zostało mu wypłacone świadczenie rehabilitacyjne za okres od dnia 12 marca 2023 r. do dnia 7 września 2023 r. Natomiast zaskarżona w niniejszym postępowaniu decyzja z dnia 2 listopada 2023 r. znak:[…], zmieniająca decyzję z dnia 10 października 2023 r. o tym samym znaku, dotyczyła świadczenia za okres od dnia 8 września 2023 r. Wniosek odwołującego z dnia 1 sierpnia 2023 r. rozpatrzony decyzjami podlegającymi rozpoznaniu z niniejszej sprawie z dnia 10 października 2023 r. oraz z dnia 2 listopada 2023 r. dotyczył dalszego okresu, to jest po dniu 7 września 2023 r. Natomiast wyrokiem z dnia 23 października 2024 r. Sąd Rejonowy dla Krakowa- Nowej Huty w Krakowie przyznał P.Ś. prawo do świadczenia rehabilitacyjnego I USK 1026/26 4 wstecz, to jest od dnia 13 marca 2023 r. na okres 6 miesięcy. Następnie wyrok ten został podtrzymany przez Sąd Okręgowy w Krakowie zaskarżonym orzeczeniem. Organ rentowy dodał, że decyzją z dnia 24 listopada 2023 r. ZUS Oddział w Krakowie nakazał zwrócić odwołującemu się pobrany zasiłek chorobowy oraz świadczenie rehabilitacyjne za okres od dnia 10 lutego 2023 r. do 31 marca 2023 r., ze względu na to, iż pomimo orzeczonej niezdolności do pracy wykonywał on pracę zarobkową. Odwołujący zwrócił pobrane świadczenie w dniu 28 grudnia 2023 r. Zatem obecnie po uprawomocnieniu się zaskarżonego wyroku ZUS zobowiązany byłby wypłacić odwołującemu częściowo zwrócone przez niego świadczenie za okres do 31 marca 2023 r. oraz wypłacić mu ponownie świadczenie za okres od 1 kwietnia 2023 r. do sierpnia 2023 r. Wobec wypłacenia już świadczenia organ nie może wykonać zaskarżonego wyroku. Wobec powyższego skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Na wstępie warto wskazać, że Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest sądem zwykłej, trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna nie jest środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, a to z uwagi na przeważający w charakterze skargi kasacyjnej element interesu publicznego. Skarga kasacyjna jest kwalifikowanym środkiem prawnym, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a leżącymi w interesie powszechnym. Rozpoznanie skargi kasacyjnej powinno służyć ochronie obowiązującego porządku prawnego przed dowolnością orzekania, oraz zapewnieniu jednolitości orzecznictwa sądowego w takich sprawach, w których możliwe jest dokonanie zasadniczej wykładni przepisu prawa, mającej walor generalny i abstrakcyjny (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 2009 r., II CSK 13/09; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 2006 r. II CSK 126/05). Analiza skargi kasacyjnej organu rentowego prowadzi do wniosku, że w rozpoznawanej sprawie wskazane racje nie występują. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wywodzi potrzebę przyjęcia skargi kasacyjnej tylko z uwagi na przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Kategoria prawna, do której odwołuje się organ, została wyznaczona niedookreślonym zwrotem. I USK 1026/26 5 Powszechnie przyjmuje się, że oczywista trafność skargi kasacyjnej ma miejsce wówczas, jeśli dla przeciętnego prawnika, jest ona niewątpliwa, z góry widoczna, bez potrzeby głębszej analizy stosunku prawnego oraz bez sprawdzania i oceny dowodów. Zapatrywanie to powinno wystąpić już w trakcie przedsądu, czyli wstępnego badania skargi kasacyjnej, gdyż na tym etapie procedowania rolą Sądu Najwyższego nie jest szczegółowe badanie zgłoszonych podstaw zaskarżenia. W rozpoznawanej sprawie wskazany stan nie zachodzi. Bez szczegółowej i merytorycznej analizy akt sprawy nie da się przesądzić, czy Sądy obu instancji odnosząc się do decyzji z dnia 2 listopada 2023 r. miał prawo przyznać odwołującemu się prawo do świadczenia rehabilitacyjnego od dnia 13 marca 2023 r., czy też jak twierdzi organ rentowy decyzja ta rozstrzygała o prawie do świadczenia począwszy od dnia 8 września 2023 r. Staje się to zrozumiałe, jeśli weźmie się pod uwagę, że sam organ rentowy wydając sporną decyzje nie oznaczył tej kwestii. W tych okolicznościach nie sposób uznać, że orzeczenie Sądu odwoławczego jest wadliwe, a tym samym zgłoszone podstawy skargi kasacyjnej są „oczywiście uzasadnione”, czyli wskazują na wadę kwalifikowaną, dostrzegalną prima facie. Pomijać przedstawione już racje, należy wskazać, że organ rentowy nie uwzględnił jeszcze jednej okoliczności. Decyzje dotyczące świadczeń z ubezpieczenia społecznego mają charakter deklaratoryjny. Potwierdzają istnienie, a nie kreują prawo do świadczeń. Skoro (jak deklaruje organ rentowy, a czego Sąd Najwyższy nie jest w stanie zweryfikować) za okres od dnia 12 marca 2025 r. do dnia 7 września 2023 r. wypłacono już odwołującemu się świadczenie rehabilitacyjne, to zaskarżona decyzja zmodyfikowana przez Sądy meriti nie obliguje do ponownej wypłaty tej samej należności. Decyzje tego rodzaju, podobnie jak orzeczenia sądu ubezpieczeń społecznych je zmieniające nie mają charakteru „zasądzającego” (konstytutywnego), potwierdzają tylko, że w danym okresie świadczenie przysługuje lub nie przysługuje. W rezultacie, skoro organ rentowy nie kontestuje w tym okresie prawa ubezpieczonego do świadczenia rehabilitacyjnego, to jego wypłata (bez względu na to kiedy nastąpiła) nie pozwala uznać, że wyrok Sądu odwoławczego jest wadliwy. Dochodzi do tego jeszcze aspekt procesowy. Sąd pierwszej instancji wprawdzie zmienił zaskarżoną decyzję, jednak tylko w zakresie w jakim przyznał odwołującemu się prawo „do świadczenia rehabilitacyjnego na okres 6 (sześć) miesięcy, poczynając od dnia 13 marca 2023 roku”. Apelację, a następnie skargę I USK 1026/26 6 kasacyjną wniósł wyłącznie organ rentowy. Znaczy o tyle, że tylko wskazany przedmiot jest w sprawie sporny. Sąd Najwyższy (jak również wcześniej Sąd odwoławczy) nie może zatem odnosić się do innego okresu, czyli do okresu od dnia 7 września 2023 r. Byłoby to możliwe, jeśli oba środki odwoławcze zostałyby wniesione również przez odwołującego się – co nie miało miejsca. Znaczy to tyle, że Sąd Najwyższy po przyjęciu skargi kasacyjnej nie mógłby uchylić zaskarżonego wyroku, gdyż związany jest przedmiotem zaskarżenia (którym jest wyłącznie prawo do świadczenia rehabilitacyjnego za okres 6 miesięcy, poczynając od dnia 13 marca 2023 r.). Skoro tak wykrystalizowany przedmiot zaskarżenia nie jest między stronami sporny (obie strony uznają, że w tym okresie prawo przysługuje), to Sąd Najwyższy nie może uchylić zaskarżonego wyroku w celu badania na niekorzyść skarżącego organu rentowego, czy odwołującemu się przysługuje świadczenie rehabilitacyjne w okresie przekraczającym 6 miesięcy (poczynając od 13 marca 2023 r.). Przedstawiona zależność procesowa również nie skłania do uznania, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Pozostał do omówienia jeszcze jeden wątek. Organ rentowy nie uwzględnia, że orzeczenie sądu ubezpieczeń społecznych odnosi się do decyzji administracyjnej, a zatem weryfikuje jej poprawność na datę jej wydania. W rezultacie punktem odniesienia w niniejszej sprawie jest stan rzeczy na dzień 2 listopada 2023 r. Znaczy to tyle, że wydanie przez organ rentowy kolejnej decyzji w dniu 24 listopada 2023 r. nakazującej zwrócenie odwołującemu się pobranego zasiłku oraz świadczenia rehabilitacyjnego za okres od dnia 10 lutego 2023 r. do 31 marca 2023 r. nie rzutuje na ocenę prawidłowości zaskarżonej decyzji. Nie znaczy to również, że późniejsza decyzja nie jest skuteczna. Procedura odwoławcza w niniejszym postępowaniu koncentruje uwagę tylko na stanie prawnym istniejącym w dniu 2 listopada 2023 r., nie wyklucza, że w późniejszym okresie zostanie wydana decyzja deklarująca, że z uwagi na okoliczności wskazane w art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej odwołujący się nie ma prawa do świadczenia przez dany okres. Nie jest zatem tak, co sugeruje w skardze kasacyjnej organ rentowy, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych po uprawomocnieniu się decyzji z dnia 2 listopada 2023 r. „zobowiązany byłby wypłacić odwołującemu częściowo zwrócone przez niego świadczenie za okres do 31 marca 2023 r.”. Okazuje się zatem, że również ta okoliczność nie pozwala na zakwalifikowanie skargi kasacyjnej jako „oczywiście uzasadnionej” w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. I USK 1026/26 7 Kierując się wskazanymi racjami, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. i art. 98 § 1 i § 11 k.p.c. i art. 99 k.p.c. orzekł jak w sentencji. {A.P.] [a.ł]