I USK 794/26

I USK 794/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 2 czerwca 2026 r. SSN Jarosław Sobutka w sprawie z odwołania W.K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Gorzowie Wielkopolskim przy udziale G. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w D. o objęcie ubezpieczeniami społecznymi, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 2 czerwca 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej ubezpieczonej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 9 kwietnia 2025 r., sygn. akt III AUa 349/24, I. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, II. zasądza od W.K. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Gorzowie Wielkopolskim kwotę 240,00 (dwieście czterdzieści) złotych, wraz z ustawowymi odsetkami za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia zobowiązanemu orzeczenia do dnia zapłaty - tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym. DS UZASADNIENIE Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim VI Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z 20 czerwca 2024 r. (sygn. akt VIU 24/24), wydanym w sprawie W.K., z odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału I USK 794/26 2 w Gorzowie Wielkopolskim, o ustalenie podlegania ubezpieczeniu społecznemu, z udziałem płatnika G. sp. z o.o. w D., oddalił odwołanie i zasądził od W.K. na rzecz organu rentowego kwotę 180 zł, tytułem zwrotu kosztów procesu. Na skutek apelacji odwołującej Sąd Apelacyjny w Szczecinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z 9 kwietnia 2025 r. (sygn. akt III AUa 349/24), oddalił apelację i zasądził od odwołującej na rzecz organu rentowego kwotę 270 zł, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym, wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia uprawomocnienia się tego orzeczenia, do dnia zapłaty. Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie, do Sadu Najwyższego wywiodła odwołująca, zaskarżając judykat w całości, zarzucając rozstrzygnięciu naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: 1. art. 83 § 1 k.c. w zw. z art. 300 k.p., poprzez niewłaściwe zastosowanie i błędne uznanie, że umowa o pracę z 12 maja 2023 r. pomiędzy zainteresowaną spółką, a ubezpieczoną została zawarta dla pozoru, jedynie w celu uzyskania wysokich świadczeń z systemu ubezpieczeń społecznych, gdyż w ocenie Sądu II instancji mimo zawarcia umowy była ona faktycznie świadczona na innej podstawie niż umowa o pracę, podczas gdy strony zawarły umowę o pracę na stanowisku prokurenta i umowa ta była faktycznie realizowana w reżimie pracowniczym, zaś w czasie obowiązywania umowy o pracę ubezpieczona jednokrotnie pobierała świadczenie z tytułu niezdolności do pracy; 2. art. 22 k.p., poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że stosunek łączący strony nie cechował się charakterem pracowniczym, gdyż zatrudnienie ubezpieczonej na stanowisku prokurenta, w sytuacji gdy była ona w spółce mniejszościowym udziałowcem i prokurentem nie mogło być prawnie skuteczne, bowiem nie zachodziły elementy podporządkowania pracodawcy, a nadto ubezpieczona nie wykazała odrębności w stosunku do pełnionej przez siebie funkcji prokurenta, uzasadniającej zawarcie umowy o pracę i faktycznego wykonywania tej umowy w rozumieniu art. 22 k.p., podczas gdy okoliczność, iż ubezpieczona posiadała udziały w spółce (w wysokości I USK 794/26 3 jedynie 5%), a w procesie zakładania spółki została powołana do pełnienia funkcji prokurenta, ale nie wykonywała czynności wynikających z prokury do czasu zawarcia umowy o pracę, nie wyklucza w żaden sposób, aby jej zatrudnienie w zainteresowanej spółce miało charakter stosunku pracy opisanego w rzeczonym art. 22 k.p., biorąc pod uwagę fakt, że ubezpieczona rzeczywiście podlegała kierownictwu prezesa zarządu spółki, która wydawała ubezpieczonej wiążące polecenia; 3. art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 8 ust. 1, art. 11 ust. 1, art. 12 ust. 1 oraz art. 13 pkt 1 ustawy systemowej w zw. z art. 22 k.p., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że ubezpieczona nie podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu, wypadkowemu oraz ubezpieczeniu chorobowemu od dnia nawiązania stosunku pracy, tj. od 12 maja 2023 r., mimo że ubezpieczona faktycznie świadczyła pracę jako pracownik na rzecz zainteresowanej spółki. Z uwagi na stawiane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i orzeczenie, co do istoty sprawy, tj. zmianę wyroku Sądu Okręgowego w Gorzowie Wielkopolskim poprzez ustalenie, że ubezpieczona, jako pracownik płatnika składek zainteresowanej spółki, podlega obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu od 12 maja 2023 r. oraz przyznanie ubezpieczonej od organu rentowego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, zasądzenie od organu rentowego na rzecz ubezpieczonej kosztów postępowania drugoinstancyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz zasądzenie od organu rentowego na rzecz ubezpieczonej kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W sposób ewentualny skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w Szczecinie z pozostawieniem mu rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego. Skarżąca wniosła także o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazując, że w sprawie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, tj. art. 22 k.p., w kontekście I USK 794/26 4 możliwości zawarcia umowy o pracę na stanowisku prokurenta i wykonywania tej pracy w stosunku podporządkowania (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) oraz że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), przybierające postać sformułowanych pytań, a mianowicie: 1. czy dopuszczalne jest zatrudnienie na podstawie umowy o pracę na stanowisku prokurenta w reżimie podporządkowania wynikającego z art. 22 k.p., czy konieczne jest wyodrębnienie osobnych obowiązków pracowniczych od pełnionej dodatkowo funkcji prokurenta? 2. czy fakt nakładania się relacji wobec tej samej spółki, tj. pracownik, prokurent, wspólnik mniejszościowy (5%) i nachodzenie na siebie zakresu obowiązków powoduje niemożność ustalenia podporządkowania wobec pracodawcy - spółki z o.o.? Odpowiedź na skargę kasacyjną wywiódł organ rentowy, wnosząc o nieprzyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, ewentualnie jej oddalenie oraz zasądzenie od ubezpieczonej na rzecz organu rentowego kosztów postępowania kasacyjnego wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Odpowiedź na skargę kasacyjną wywiodła też zainteresowana spółka, wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania zgodnie z wnioskiem zawartym w skardze, uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i orzeczenie, co do istoty sprawy zgodnie z wnioskiem zawartym w skardze kasacyjnej, ewentualnie uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi II instancji - zgodnie z wnioskiem zawartym w punktem trzecim sekcji wniosków skargi kasacyjnej oraz nieobciążanie zainteresowanej spółki kosztami postępowania, czy kosztami zastępstwa procesowego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna wywiedziona w niniejszej sprawie nie kwalifikuje się do przyjęcia i merytorycznego rozpoznania. I USK 794/26 5 Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi. Strona skarżąca we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powołuje się na potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) oraz występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.). Nie można jednak uznać, że skarżąca wykazała istnienie rzeczywistych przesłanek przyjęcia skargi do rozpoznania, określonych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Problemy podnoszone we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania sprowadzają się w gruncie rzeczy do podważenia ustalonego w sprawie stanu faktycznego i jego odmiennej oceny od tej dokonanej przez Sądy meriti orzekające w sprawie. W odniesieniu do pierwszej z przywołanych przez skarżącą przesłanek przedsądu należy przypomnieć, że powołanie się na istnienie potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie wymaga nie tylko określenia, które przepisy wymagają wykładni, ale także wskazania, na czym polegają poważne wątpliwości związane ze stosowaniem tych przepisów, wraz z podaniem doktrynalnego lub orzeczniczego źródła tych wątpliwości. Konieczne jest opisanie tych wątpliwości, wskazanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, a także przedstawienie własnej propozycji interpretacyjnej. Jeżeli zaś skarżąca powołuje się na rozbieżności w orzecznictwie sądowym, to zobowiązana jest przytoczyć te rozbieżne orzeczenia sądów, przy czym musi wykazać, że występująca w nich rozbieżność ma swoje źródło w różnej wykładni przepisu albo wykazać, że I USK 794/26 6 wykładnia dokonana przez sąd drugiej instancji sprzeczna jest z jednolitym stanowiskiem doktryny lub orzecznictwa Sądu Najwyższego. Chodzi przy tym o rozbieżności w wykładni przepisu prawa, a nie o rozbieżności w jego zastosowaniu. Ponadto, ze względu na publiczne cele, jakie ma do spełnienia rozpoznanie przez Sąd Najwyższy skargi kasacyjnej, skarżący powinien także wykazać celowość dokonania wykładni przepisu przez Sąd Najwyższy ze względu na potrzeby praktyki sądowej (postanowienia Sądu Najwyższego z: 27 lutego 2025 r., I USK 45/24, LEX nr 3844504 i 2 grudnia 2025 r., I PSK 140/25, LEX nr 3987195). W tym przypadku strona skarżąca nie przedstawia przekonującej przyczyny przyjęcia skargi do rozpoznania określonej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. Natomiast sformułowanie istotnego zagadnienia prawnego, w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., powinno przybrać postać porównywalną z formułowaniem zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości, o którym stanowi na przykład art. 390 § 1 k.p.c. Chodzi więc o przedstawienie wyraźnych wątpliwości, co do określonego przepisu lub zespołu przepisów, albo szerzej i bardziej ogólnie – wątpliwości, co do pewnego uregulowania prawnego. Z przedstawionych przez stronę wnoszącą skargę argumentów w odniesieniu do istotnego zagadnienia prawnego musi jednak wynikać, jakie są konkretne problemy prawne, na czym polegają istotne wątpliwości (na przykład interpretacyjne). Sformułowane zagadnienie powinno zatem odwoływać się w sposób generalny i abstrakcyjny do treści przepisu, który nie podlega jednoznacznej wykładni, a którego wyjaśnienie przez Sąd Najwyższy przyczyni się do rozwoju jurysprudencji i prawa pozytywnego (postanowienia Sądu Najwyższego: z 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000 nr 7-8, poz. 147 czy z 16 kwietnia 2008 r., I CZ 11/08, LEX nr 393883). Przedstawienie okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na przesłankę istotnego zagadnienia prawnego dotyczyć musi problemu prawnego dotychczas nierozpatrywanego w judykaturze (postanowienia Sądu Najwyższego: z 23 maja 2018 r., I CSK 33/18, LEX nr 2508114 czy z 16 maja 2018 r., II CSK 15/18, LEX nr 2499790). Chodzi o problem prawny, który nie został do tej pory bezpośrednio rozwiązany w orzecznictwie Sądu Najwyższego i dla rozwikłania którego dotychczasowe orzecznictwo jest niewystarczające (postanowienie Sądu Najwyższego z 17 kwietnia 2018 r., I UK 268/17, LEX nr 2508639). I USK 794/26 7 Zgodnie zaś z art. 3983 § 3 k.p.c. oraz art. 39813 § 2 k.p.c., podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalania faktów lub oceny dowodów, a Sąd Najwyższy związany jest ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia. Związanie to wyklucza nie tylko przeprowadzenie w jakimkolwiek zakresie dowodów, lecz także badanie czy sąd drugiej instancji nie przekroczył granic swobodnej ich oceny. Z tego punktu widzenia każdy zarzut skargi kasacyjnej, nawet zarzucający naruszenia przepisów prawa materialnego (tak jak ma to miejsce w przedmiotowym przypadku), który ma na celu polemikę z ustaleniami faktycznymi sądu drugiej instancji, z uwagi na jego sprzeczność z art. 3983 § 3 k.p.c., jest a limine niedopuszczalny. Sąd Najwyższy nie pełni bowiem roli trzeciej instancji sądowej, a skarga kasacyjna nie może być wykorzystywana jako instrument pozwalający na kwestionowanie niesatysfakcjonującego stronę rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji. Z ustalonego przez Sądy obydwu instancji stanu faktycznego wynika, że odwołująca (mniejszościowy udziałowiec w spółce), została zatrudniona przez swojego męża (większościowego udziałowca spółki) na stanowisku, które de facto piastowała od założenia spółki, tj. prokurenta. Ubezpieczona zarządzała spółką, ale nie była jej pracownikiem. Jej działań nikt nie nadzorował, a przeciwnie - to ona przyuczała prezesa spółki (swoją córkę) do pełnienia funkcji pracodawcy. Takie działanie należało uznać za działanie pozorne i obejście prawa. Sądy zwróciły także uwagę, że wyrok Sądu Okręgowego w sprawie VI U 728/22 unieważniał umowę o pracę z 1 grudnia 2021 r., na mocy której ubezpieczona została zatrudniona jako dyrektor do spraw finansów, z uwagi na jej zawarcie dla pozoru. Oznaczało to, że płatnik składek - spółka, w której odwołująca była prokurentem i mniejszościowym udziałowcem już od 2021 r., próbował zatrudnić ją na podstawie umowy o pracę. Jak tylko unieważnienie umowy o pracę w charakterze dyrektora finansowego stało się prawomocne (13 maja 2023 r.) mąż odwołującej – większościowy udziałowiec - zawarł z odwołującą nową umowę o pracę, tym razem na stanowisku prokurenta (12 maja 2023 r.). Tymczasem Sądy wskazały, że nie dokonano tego, co było konieczne w prawidłowym zatrudnieniu odwołującej, tj. czytelnego rozdzielenia jej obowiązków I USK 794/26 8 wynikających z korporacyjnego stosunku ze spółką, jako prokurenta i udziałowca zarządzającego spółką, od obowiązków stricte pracowniczych, w których byłaby podporządkowana pracodawcy. Sąd Najwyższy wielokrotnie zajmował się wykładnią przepisu art. 22 k.p. – w aspekcie osób zarządzających spółkami kapitałowymi – a orzecznictwo w tym zakresie ma charakter ugruntowany. Dla objęcia ubezpieczeniem społecznym, z tytułu wykonywania pracy, zasadnicze znaczenie ma nie to, czy umowa o pracę została zawarta, lecz to, czy strony umowy pozostawały w stosunku pracy (art. 6 ust. 1 pkt 1 i art. 8 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). O tym zaś, czy strony istotnie w takim stosunku pozostawały i czy stosunek ten stanowi tytuł ubezpieczeń społecznych, nie decyduje samo formalne zawarcie umowy o pracę, wypłata wynagrodzenia, przystąpienie do ubezpieczenia i opłacenie składki oraz wystawienie świadectwa pracy, ale faktyczne i rzeczywiste realizowanie elementów charakterystycznych dla stosunku pracy, a wynikających z art. 22 § 1 k.p. W przypadku zatrudnienia wspólników spółek kapitałowych pełniących w nich funkcje zarządcze, decydujące znaczenie dla oceny charakteru stosunku prawnego łączącego spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością z jej wspólnikiem i członkiem zarządu ma treść tego stosunku i warunki jego realizacji. Podkreśla się, że stosunek pracy, zdefiniowany w art. 22 § 1 k.p., jest stosunkiem prawnym starannego działania, którego konstytutywnymi cechami są: dobrowolne, osobiste, odpłatne świadczenie pracy w sposób ciągły, w warunkach podporządkowania pracownika pracodawcy, który ponosi wszelkie ryzyka związane z zatrudnieniem pracownika (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 6 sierpnia 2025 r., II USK 418/24; Legalis nr 3262543). Do cech charakterystycznych stosunku pracy zalicza się: dobrowolność wykonywania pracy przez pracownika, osobisty charakter świadczenia tej pracy, ciągłość pracy, podporządkowanie pracownika pracodawcy, odpłatność pracy oraz ponoszenie przez pracodawcę wszelkiego ryzyka (osobowego, organizacyjnego i ekonomicznego) związanego z realizacją zobowiązania. Największe znaczenie na gruncie typologicznego odróżniania umowy o pracę przypisuje się cechom osobistego świadczenia pracy, podporządkowania pracownika oraz ryzyka pracodawcy. Brak pracowniczego podporządkowania oraz I USK 794/26 9 wykonywania pracy pod nadzorem, na ryzyko gospodarcze i ekonomiczne pracodawcy, wyklucza możliwość zakwalifikowania zatrudnienia w ramach stosunku pracy (art. 22 § 1 k.p.). W procesie sądowego badania, czy dany stosunek prawny jest stosunkiem pracy, zasadnicze znaczenie ma ustalenie faktyczne, czy praca wykonywana w ramach analizowanego stosunku prawnego rzeczywiście ma cechy wymienione w art. 22 § 1 k.p. Z orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, że osoba zarządzająca spółką kapitałową może być zatrudniona na podstawie stosunku pracy, w którym wykonywanie pracy podporządkowanej ma cechy specyficzne, odmienne od „zwykłego” stosunku pracy. Hierarchiczne podporządkowanie w takiej sytuacji ustępuje bowiem podporządkowaniu autonomicznemu, polegającemu na wyznaczeniu zadań bez ingerowania w sposób ich wykonania. W takim systemie podporządkowania pracodawca określa godziny pracy i wyznacza zadania, natomiast sposób ich realizacji pozostawiony jest pracownikowi. W modelu „autonomicznego” podporządkowania pracowniczego osoby zarządzającej zakładem pracy podległość wobec pracodawcy (spółki z o.o.) wyraża się w respektowaniu uchwał wspólników i wypełnianiu obowiązków płynących z Kodeksu spółek handlowych. „Podporządkowanie autonomiczne” polega więc na wyznaczaniu pracownikowi przez pracodawcę zadań i nieingerowaniu w sposób wykonania tych zadań. Pracownik otrzymuje jedynie zadania do wykonania i samodzielnie decyduje o sposobie ich realizacji. Pracownik świadczący pracę w warunkach podporządkowania autonomicznego sam organizuje sobie pracę oraz nie pozostaje pod stałym i bezpośrednim nadzorem osoby działającej w imieniu pracodawcy. Przejawem podporządkowania pracowniczego, w odniesieniu do osób zatrudnionych w warunkach autonomicznego podporządkowania, jest uznawane przez doktrynę prawa pracy uprawnienie pracodawcy do wydawania im wiążących poleceń dotyczących pracy (zob. postanowienie Sądu Najwyższego: z 17 grudnia 2025 r., II USK 127/25, Legalis nr 3314094; z 3 grudnia 2024 r., III USK 371/23, Legalis nr 3168653 i z 15 maja 2024 r., III USK 296/23, Legalis nr 3078835). Zasadnicze znaczenie w procesie sądowego badania, czy dany stosunek prawny jest stosunkiem pracy, mają więc ustalenie faktyczne, którymi Sąd Najwyższy jest związany (art. 39813 § 2 k.p.c.), przesądzające, czy praca I USK 794/26 10 wykonywana w ramach analizowanego stosunku prawnego w tym konkretnym przypadku rzeczywiście ma cechy wymienione w art. 22 § 1 k.p. W związku z powyższym Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego oparto na art. 108 § 1 i art. 98 § 1,11 k.p.c. w związku art. 39821 k.p.c. i w związku z § 10 ust. 4 pkt 2 oraz § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (jednolity tekst Dz.U. z 2026 r., poz. 118). DS. [a.ł]