I USK 851/26

I USK 851/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 2 czerwca 2026 r. SSN Jarosław Sobutka w sprawie z odwołania B.K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Bydgoszczy o niezrealizowane świadczenie po zmarłym Z.K., na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 2 czerwca 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 11 czerwca 2025 r., sygn. akt III AUa 363/25, odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. DS UZASADNIENIE Sąd Okręgowy w Bydgoszczy VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z 23 stycznia 2025 r. (sygn. akt VI U 1699/24), wydanym w sprawie w Z.K., z odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w Bydgoszczy, o ponowne ustalenie wysokości emerytury, zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że zobowiązał organ rentowy do ponownego obliczenia wysokości emerytury ubezpieczonego w powszechnym wieku emerytalnym, z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS, żądanie wyrównania świadczenia za okres 3 lat wstecz przekazał organowi rentowemu celem rozpoznania oraz stwierdził brak podstaw do ustalenia odpowiedzialności organu rentowego za niewydanie decyzji w terminie. I USK 851/26 2 Z dniem 16 marca 2025 r. ubezpieczony Z.K. zmarł, a wdowa po ubezpieczonym – B.K. wstąpiła w miejsce zmarłego zgłaszając swój udział w sprawie. Na skutek apelacji organu rentowego Sąd Apelacyjny w Gdańsku III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z 11 czerwca 2025 r. (sygn. akt III AUa 363/25), oddalił apelację. Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku, do Sądu Najwyższego wywiódł organ rentowy, zaskarżając judykat w całości, zarzucając naruszeniu przepisów prawa materialnego, tj.: 1. art. 25 ust. 1b ustawy z o emeryturach i rentach z FUS w zw. z art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, poprzez ich niezastosowanie pomimo, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r. w sprawie SK 140/20 nie został opublikowany, a zatem art. 25 ust. 1b nie utracił mocy obowiązującej, nie zostało też opublikowane uzasadnienie tego wyroku, na które powołuje się Sąd Apelacyjny i pomimo tego, że wyrok z 6 marca 2019 r. w sprawie P 20/16 ma charakter zakresowy i odnosi się tylko do kobiet urodzonych w 1953 r., które przed 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 ustawy o emeryturach i rentach z FUS; 2. art. 100 ust. 1 w zw. art. 116 ust. 1, art. 129 ust. 1 i art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS, poprzez ich niezastosowanie, skutkujące przyznaniem ubezpieczonej (po zmarłym odwołującym) prawa do emerytury bez pomniejszenia jej wysokości o dotychczas pobrane przez niego świadczenia, podczas gdy prawidłowa wykładnia powyżej wskazanych przepisów powinna prowadzić do przyznania ubezpieczonej prawa do emerytury bez pominięcia art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS, ponieważ ochronie konstytucyjnej podlega prawo do emerytury po spełnieniu warunków ustawowych - art. 100 ust. 1 ustawy emerytalnej, a nie prawo do emerytury w określonej wysokości, która może być wyliczona dopiero, gdy ubezpieczony złoży wniosek o wypłatę tego świadczenia. W związku ze wskazanymi podstawami kasacyjnymi skarżący organ rentowy wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i orzeczenie, co do istoty sprawy, to jest I USK 851/26 3 uwzględnienia apelacji w całości i oddalenie odwołania, przy braku podstaw do zastosowania art. 39816 k.p.c. - uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od ubezpieczonej na rzecz organu rentowego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych w postępowaniu kasacyjnym. Skarżący organ rentowy wniósł także o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wskazując, że skargę kasacyjną należy uznać za oczywiście uzasadnioną, z uwagi na naruszenie przez Sąd Apelacyjny w Gdańsku przepisów prawa materialnego, które doprowadziło do oczywiście wadliwego rozstrzygnięcia Sądu w zaskarżonym zakresie. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna organu rentowego nie mogła zostać przyjęta do rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w takiej, w której rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Podkreślenia wymaga, że I USK 851/26 4 Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej indywidualnej sprawie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 14 września 2016 r., V CSK 143/16, LEX nr 2135552; z 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16, LEX nr 2069457 czy z 1 grudnia 2015 r., I PK 71/15, LEX nr 2021944). W rozpoznawanej sprawie wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej został oparty na przesłance oczywistej zasadności skargi (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.). Nie można jednak uznać, że skarżący organ rentowy wykazał istnienie tej przesłanki przedsądu. Sąd Najwyższy jednolicie przyjmuje, że odwołanie się do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga nie tylko powołania się na okoliczność, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ale również wykazania, iż przesłanka ta rzeczywiście zachodzi. Oznacza to, że skarżący musi wskazać, w czym - w jego ocenie - wyraża się „oczywistość” zasadności skargi oraz podać argumenty wykazujące, że rzeczywiście skarga jest uzasadniona w sposób oczywisty. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi bowiem wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Skarżący powinien więc w wywodzie prawnym wykazać kwalifikowaną postać naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego polegającą na jej oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006 nr 4 poz. 75; z 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z 9 marca 2012 r., I UK 370/11, LEX nr 1215126 oraz z 10 stycznia 2012 r., I PK 104/11, LEX nr 1215774). Ponadto przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej rozumie się sytuację, w której zaskarżone orzeczenie sądu drugiej instancji w sposób ewidentny narusza konkretne przepisy prawa. Zatem we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, jak i w jego uzasadnieniu, niezbędne jest powołanie konkretnych przepisów prawa, z którymi wyrok sądu drugiej instancji jest w oczywisty sposób sprzeczny (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 30 listopada 2012 r., I UK 414/12, LEX nr 1675171). Jednak o tym, że skarga jest oczywiście uzasadniona nie może decydować argumentacja zawarta w uzasadnieniu jej podstaw (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 2 kwietnia I USK 851/26 5 2008 r., II PK 347/07, LEX nr 465860). Z tego względu przyjmuje się, że nie spełnia tych wymagań odwołanie się do podstaw kasacyjnych i opatrzenie zawartego tam zarzutu dodatkowo określeniem „rażącego”, „ewidentnego”, „kwalifikowanego” lub „oczywistego”, jeżeli nie zostanie wykazane, w czym przejawia się oczywistość wydania wadliwego orzeczenia (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 5 lutego 2014 r., III PK 86/13, LEX nr 1644571; z 20 sierpnia 2014 r., II CSK 77/14, LEX nr 1511117 i z 11 kwietnia 2018 r., III UK 98/17, LEX nr 2497587). Do przyjęcia skargi do rozpoznania nie jest wystarczające samo kwalifikowane naruszenie prawa przez sąd drugiej instancji. W art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. mowa bowiem o oczywistej zasadności skargi, a nie o trafności zarzutu. Przytoczone przez stronę skarżącą we wniosku okoliczności powinny zatem jednoznacznie wskazywać na to, że w zasadniczym postępowaniu skarga kasacyjna zostanie rozstrzygnięta na korzyść strony, która ją wniosła. Wobec powyższego wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania nie spełnia warunków właściwych dla przesłanki przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. W uzasadnieniu swojego wniosku skarżący organ rentowy zarzuca Sądowi Apelacyjnemu niezastosowanie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, który wszedł w życie 1 stycznia 2013 r., na podstawie ustawy z 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw i błędne odwołanie się do zakresowego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 6 marca 2019 r. (P 20/16), co - zdaniem skarżącego organu rentowego - ma świadczyć o wydaniu oczywiście wadliwego orzeczenia. Skarżący organ pomija jednak, że był to tylko jeden z argumentów trafnie podniesionych przez Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, którego rozważania prawidłowo koncentrują się na możliwości przeprowadzenia, tzw. „rozproszonej kontroli konstytucyjności”, prowadzącej w konsekwencji do odmowy zastosowania art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Stanowisko wyrażone przez Sąd Apelacyjny - czego nie dostrzega skarżący organ rentowy - nawiązuje do utrwalonego w tym względzie orzecznictwa, ponieważ Sąd Najwyższy wypowiedział się już w kwestii zastosowania art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej dla obliczenia wysokości podstawy emerytury mężczyznom urodzonym w latach 1949-1953, którzy - tak jak ubezpieczony (w miejsce którego wstąpiła jego żona) w niniejszej sprawie - I USK 851/26 6 skorzystali z przywileju przejścia na emeryturę w wieku obniżonym, a powszechny wiek emerytalny osiągnęli po wejściu w życie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Po raz pierwszy w wyroku z 6 maja 2021 r. (III USKP 52/21, OSNP 2022 nr 2, poz.19), Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że mimo iż wywody prawne Trybunału Konstytucyjnego w wyroku z 6 marca 2019 r. (P 20/16), koncentrowały się na sytuacji kobiet urodzonych w 1953 r., to wyrażone w uzasadnieniu tego wyroku zapatrywania prawne, co do standardu konstytucyjnego, z którego wynikała sprzeczność art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej z art. 2 Konstytucji RP i z wyrażoną w tym przepisie zasadą zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa, w pełni znajdują zastosowanie także do sytuacji mężczyzn urodzonych w latach 1949-1953, którzy skorzystali z prawa do emerytury wcześniejszej. Powyższy pogląd podzielił w całości Sąd Najwyższy w wyroku z 18 stycznia 2022 r. (III USKP 98/21, LEX nr 3352121), przyjmując w tym judykacie, że w stosunku do mężczyzn urodzonych w latach 1949-1953, którzy spełnili warunki przejścia na emeryturę nauczycielską bez względu na wiek w ciągu dziesięciu lat od dnia 1 stycznia 1999 r. na podstawie art. 88 ust. 2a Karty Nauczyciela, potrąceniu podlegają wyłącznie kwoty emerytur w wieku obniżonym wypłaconych po osiągnięciu przez ubezpieczonych wieku uprawniającego do nabycia emerytury w wieku powszechnym (art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej). W takiej samej sytuacji prawnej jak kobiety urodzone w 1953 r. są mężczyźni urodzeni w latach 1949-1953 i mający prawo do emerytury nauczycielskiej (art. 32 ustawy emerytalnej). Jakkolwiek wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 6 marca 2019 r. (P 20/16), odnosi się wprost wyłącznie do kobiet urodzonych w 1953 r., to wynikający z tego orzeczenia standard konstytucyjny w zakresie wykładni art. 2 Konstytucji RP w kontekście ingerencji prawodawcy w uzasadnione prawnie oczekiwania osób pobierających emerytury w wieku obniżonym, co do zasad kształtowania wysokości ich świadczeń po uzyskaniu prawa do emerytury w wieku powszechnym, ma zastosowanie także do mężczyzny, który - jak podkreślił Sąd Najwyższy - nabył abstrakcyjnie prawo do emerytury w wieku powszechnym dopiero w marcu 2017 r., a w chwili przejścia na emeryturę w wieku obniżonym nie mógł spodziewać się tego, że decyzja ta spowoduje obniżenie świadczenia powszechnego (zob. też wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 30 czerwca 2022 r., III AUa 234/22, LEX I USK 851/26 7 nr 34999904). Sąd Najwyższy w kolejnym wyroku z 8 stycznia 2025 r. (III USKP 121/23, OSNP 2025 nr 7, poz. 75), zaakceptował powyższą linię orzeczniczą przyjmując, że wynikający z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 6 marca 2019 r. (P 20/16, OTK-A 2019, poz. 11), standard konstytucyjny w zakresie wykładni art. 2 Konstytucji RP w kontekście ingerencji prawodawcy w uzasadnione prawnie oczekiwania osób pobierających emerytury w wieku obniżonym, co do zasad kształtowania wysokości ich świadczeń po uzyskaniu prawa do emerytury w wieku powszechnym, ma zastosowanie także do mężczyzny, który nabył prawo do emerytury w wieku powszechnym, a w chwili przejścia na emeryturę w wieku obniżonym nie mógł spodziewać się tego, że decyzja ta spowoduje obniżenie jego świadczenia powszechnego (zob. też wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 27 lutego 2025 r., III AUa 401/24, LEX nr 3846633). Podsumowując powyższe, nie można podzielić stanowiska organu rentowego o oczywistej zasadności skargi, ponieważ wyrok Sądu Apelacyjnego wpisuje się w utrwalona linię orzecznictwa Sądu Najwyższego odnośnie stosowania art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w stanach faktycznych takich, jak w niniejszej sprawie. Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. DS. [a.ł]