I USK 870/26

I USK 870/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 8 czerwca 2026 r. SSN Robert Stefanicki w sprawie z odwołania E. C. reprezentowanej przez opiekuna prawnego A. C. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Sosnowcu o prawo do renty socjalnej, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 8 czerwca 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej ubezpieczonej od postanowienia Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 18 lipca 2025 r., sygn. akt III AUz 146/25, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. nie obciąża E. C. kosztami zastępstwa prawnego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Sosnowcu w postępowaniu kasacyjnym. H.P. UZASADNIENIE W postanowieniu z 18 lipca 2025 r., sygn. akt III AUz 146/25, Sąd Apelacyjny w Katowicach – w sprawie z odwołania E. C. reprezentowanej przez opiekuna prawnego A. C. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Sosnowcu o prawo do renty socjalnej – oddalił zażalenie E. C. reprezentowanej przez opiekuna prawnego A. C. na postanowienie Sądu Okręgowego w Sosnowcu z 15 kwietnia 2025 r., sygn. akt VII U 210/25, w którym Sąd Okręgowy odrzucił odwołanie E. C. reprezentowanej przez opiekuna prawnego A. C. od odmownej I USK 870/26 2 decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Sosnowcu z 13 stycznia 2025 r. w przedmiocie prawa do renty socjalnej. Powyższe postanowienie Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną zaskarżyła ubezpieczona. W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazano, że skarga jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) - w tym sensie, iż uchybienia prawne, których dopuścił się sąd II instancji, wydając zaskarżony wyrok, są oczywiste i rażące. W ocenie bowiem Ubezpieczonej postawione w niniejszej skardze zarzuty są tego rodzaju, iż zachodzą podstawy do wydania rozstrzygnięcia merytorycznego zgodnie z art. 39816 k.p.c. Innymi słowy, ciężar postawionych w niniejszej skardze zarzutów sprawia, że zachodzi podstawa nie tyle do uchylenia zaskarżonego orzeczenia (i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania), lecz nawet do jego uchylenia w całości i orzeczenia co do istoty sprawy, poprzez zmianę orzeczenia sądu I instancji (tzn. postanowienia Sądu Okręgowego w Sosnowcu z dnia 15 kwietnia 2025 r., sygn. akt VII U 210/25) oraz przyznanie Ubezpieczonej prawa do renty socjalnej zgodnie z jej wnioskiem. Jak już bowiem wskazano wyżej, sąd II instancji, wydając zaskarżone postanowienie, dopuścił się szeregu uchybień, które doprowadziły do wydania całkowicie wadliwego rozstrzygnięcia, które nie może się ostać w obrocie prawnym, zwłaszcza że prowadzi do daleko idącego pokrzywdzenia Ubezpieczonej (polegającego na tym, że bezpodstawnie odmawia się przyznania jej prawa do renty socjalnej - mimo że zachodzą ku temu wszystkie przesłanki - wskutek czego jej sytuacja osobista, życiowa i finansowa jest wyjątkowo trudna). Przede wszystkim jednak podkreślić należy, iż wskutek wydania przez sąd rozstrzygnięcia o charakterze czysto formalnym (sprowadzającego się tylko do odrzucenia odwołania z uwagi na stwierdzony stan powagi rzeczy osądzonej), nie rozpatrzono merytorycznie sprawy, w tym nie przeprowadzono w całości postępowania dowodowego - co pozbawiło Ubezpieczoną możności ochrony jej praw. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o: 1) wydanie postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej z uwagi na brak spełnienia przesłanek określonych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., 2) oddalenie skargi kasacyjnej w przypadku nieuwzględnienia wniosku z pkt 1, 3) zasądzenie od I USK 870/26 3 odwołującej się na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Sosnowcu kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych z uwzględnieniem odsetek, o jakich mowa w art. 98 § 11 k.p.c. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Rozpatrywana skarga kasacyjna ubezpieczonej nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. Wniesiona w sprawie skarga kasacyjna zawiera wniosek o przyjęcie jej do rozpoznania uzasadniony twierdzeniem, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.). Nie można jednak uznać, że skarżąca wykazała istnienie przesłanki przyjęcia skargi do rozpoznania określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Wykazanie podnoszonej w skardze oczywistej zasadności skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) – jako przyczyny przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania – wymagałoby przedstawienia tego, w czym wyraża się „oczywista zasadność” skargi oraz argumentacji wykazującej, że rzeczywiście skarga jest oczywiście uzasadniona. Podczas gdy dla uwzględnienia skargi wystarczy, że jej podstawa jest usprawiedliwiona, to dla przyjęcia skargi do rozpoznania – z uwagi na jej oczywistą zasadność w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. – niezbędne jest wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, polegającej na jego oczywistości widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia w szczegóły, czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę I USK 870/26 4 przepisów i doszukiwania się ich znaczenia (postanowienia Sądu Najwyższego z: 17 lutego 2026 r., I USK 211/26, Legalis nr 3943062; 12 marca 2026 r., I CSK 2822/25, Legalis nr 3942978; 14 kwietnia 2026 r., I USK 260/26, LEX nr 4087836). W judykaturze podkreśla się również, że przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (postanowienia Sądu Najwyższego z: 16 marca 2023 r., I USK 163/22, LEX nr 3570640; 3 listopada 2025 r., III USK 151/24, LEX nr 3938651; 16 grudnia 2025 r., I USK 44/25, LEX nr 4003958; 17 grudnia 2025 r., II USK 127/25, LEX nr 3987252). Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym - wobec ograniczeń wynikających z art. 3983 § 3 k.p.c. - nie prowadzi postępowania dowodowego (postanowienie Sądu Najwyższego z 20 stycznia 2026 r., I PSK 19/26, LEX nr 4014737). W rozpatrywanej sprawie stan taki nie występuje. Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania nie zostało sprecyzowane w odpowiedniej argumentacji określającej przekonujący wywód, którym wykazano by walor oczywistej zasadności skargi kasacyjnej w rozumieniu przepisu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Uzasadnienie wniosku o przyjęcie do rozpoznania rozpatrywanej skargi kasacyjnej koncentruje się na założeniach będących w istocie prostą negacją stanowiska zaskarżonego postanowienia Sądu Apelacyjnego w Katowicach. Skarżąca twierdzenia o oczywistych i rażących „uchybieniach prawnych, których dopuścił się sąd II instancji, wydając zaskarżony wyrok (…) nie precyzuje we wskazaniu odpowiednich regulacji – konkretnie określonych przepisów prawa, z których naruszeniem, wiązałaby to twierdzenie. W takiej gołosłowności postawionych kwestii nie ma odpowiedniego wywodu, którym wykazano by stwierdzoną oczywistą zasadność skargi kasacyjnej w rozumieniu przepisu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Uzasadnienie wniosku – poza prostą negacją – nie uwzględnia stanowiska zaskarżonego postanowienia Sądu drugiej instancji. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że ubezpieczona przedłożyła nowe dowody, w tym aktualne zaświadczenia lekarskie, które nie były dostępne I USK 870/26 5 w toku wcześniejszego postępowania. Dokumenty te stanowiły podstawę do wydania zaskarżonej decyzji przez organ rentowy. Jednakże dokumenty te w żaden sposób nie stwierdzają, że dolegliwości natury psychiatrycznej powstały u ubezpieczonej w okresie wymaganym przez ustawę do uzyskania prawa do renty socjalnej. Faktycznie w przedłożonych dokumentach jest informacja, że proces chorobowy obserwowano w latach młodzieńczych, oraz że w okresie nauki w szkole podstawowej zdarzały się niezrozumiałe zachowania, nieuzasadnione lęki, skłonność do izolowania się - planowano wówczas podjęcie diagnostyki, ale nie doszła ona do skutku. W odniesieniu do powyższej okoliczności nie można z niej wywodzić zasadności żądania, bowiem jest ona wyłącznie wynikiem przeprowadzonego wywiadu medycznego przez lekarza, a nie oceną medyczną. Subiektywne przekonanie o powstaniu czynników chorobotwórczych w okresie młodzieńczym ubezpieczonej nie może stanowić postawy do ingerencji w zaskarżoną decyzję. Nadto rację ma organ rentowy, który wskazał, że znaczenie dla sprawy mogłaby mieć nie dokumentacja aktualna, ale z lat istotnych dla sprawy. Okoliczności powstania niezdolności do pracy ubezpieczonej były już przedmiotem postępowania sądowego. Na podstawie przeprowadzanych postępowań wskazano, iż niezdolność ubezpieczonej nie powstała w wymaganym wieku, co zostało potwierdzone przeprowadzonymi opiniami biegłych w toku postępowania przed sądami obu instancji w sprawie III AUa 1783/20. W konsekwencji w ocenie Sądu drugiej instancji nie pojawiły się nowe, istotne okoliczności faktyczne, które mogłyby stanowić podstawę do wydania odmiennej decyzji organu rentowego, jak i orzeczenia sądowego. W związku z tym Sąd Okręgowy był uprawniony do odrzucenia odwołania z powołaniem się na powagę rzeczy osądzonej. Wydanie przez organ rentowy nowej decyzji, także co do świadczenia będącego przedmiotem wcześniejszej decyzji i postępowania wcześniej zakończonego prawomocnym wyrokiem sądu, wszczętego w wyniku wniesienia od niej odwołania, uprawnia ubiegającego się o świadczenie do wniesienia kolejnego odwołania do sądu, a wszczęta w ten sposób sprawa cywilna nie jest sprawą o to samo świadczenie w rozumieniu art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. Prawomocny wyrok rozstrzygający o braku prawa do świadczenia emerytalnego lub rentowego nie jest zatem - co do zasady - przeszkodą do wystąpienia z ponownym I USK 870/26 6 wnioskiem o to samo świadczenie. Taki wniosek jest dopuszczalny jednak wówczas, gdy po uprawomocnieniu się wyroku wystąpiły nowe okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. W takiej sytuacji sprawa tocząca się w wyniku rozpoznania nowego wniosku - wydania nowej decyzji - nie jest sprawą o to samo roszczenie, które było przedmiotem rozstrzygnięcia w sprawie poprzednio zakończonej wydaniem wyroku. Nowe zdarzenia zachodzące po uprawomocnieniu się orzeczenia sądowego mogą bowiem spowodować przekształcenie treści praw i obowiązków stron stosunku ubezpieczenia społecznego, gdyż nie jest wykluczone spełnienie się lub upadek przesłanek materialnoprawnych warunkujących nabycie prawa do konkretnych świadczeń. Podstawową regułą rządzącą tymi stosunkami prawnymi jest właśnie możliwość wzruszenia ustaleń stanowiących podstawę faktyczną prawomocnych orzeczeń sądu, także przez wydanie nowej decyzji organu rentowego. Tak więc zmiana okoliczności, jaka nastąpi po wydaniu prawomocnego orzeczenia sądu ubezpieczeń społecznych, otwiera stronie drogę do ponownego rozpoznania sprawy w postępowaniu cywilnym. Strona skarżąca takich okoliczności nie wykazała. Jak to wyprowadzono w zaskarżonym postanowieniu, sprawa dotycząca odmowy ustalenia prawa do renty socjalnej dla ubezpieczonej była już rozpatrywana prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Katowicach w sprawie XI U 377/19 i wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Katowicach w sprawie III AUa 1783/20, którymi oddalono odwołanie ubezpieczonej z uwagi na to, że przyczyna naruszenia sprawności organizmu powodująca całkowitą niezdolność do pracy powstała po ukończeniu nauki. Ponadto ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jasno wynika, że zakres zgłoszonego przez ubezpieczoną żądania w niniejszej sprawie jest tożsamy z żądaniem zgłoszonym w prawomocnie osądzonej sprawie. W sprawie występuje tożsamość stron procesowych, identyczność roszczeń, jak i stanu faktycznego stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia. W sprawie zachodzi powaga rzeczy osądzonej, gdyż nie doszło do zmiany okoliczności mających wpływ na przyznanie prawa do wnioskowanego świadczenia. Informacje podane w kartach informacyjnych leczenia szpitalnego oraz zaświadczeniu o stanie zdrowia dotyczące daty powstania przyczyny naruszenia sprawności organizmu powodującej całkowitą niezdolność do pracy pochodzą wyłącznie od ubezpieczonej, a zatem nie są to I USK 870/26 7 nowe dowody, mające wpływ na ujawnienie rzeczywistego stanu faktycznego. Istniejący w sprawie stan faktyczny jest tożsamy z tym jaki istniał w chwili zamknięcia rozprawy w poprzednim postępowaniu. Skarżąca w uzasadnieniu wniosku nie przedstawiła przekonującej argumentacji polemicznej, którą zakwestionowałby prawidłowość stanowiska Sądu drugiej instancji w kontekście próby wykazania oczywistej zasadności jej skargi kasacyjnej w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Wypada przypomnieć, że wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie (art. 3984 § 2 k.p.c.) podlegają rozpoznaniu na etapie tzw. „przedsądu”, natomiast przytoczone podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą być więc przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione. Sąd Najwyższy w ramach „przedsądu” bada tylko wskazane w skardze okoliczności uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie (postanowienia Sądu Najwyższego z 30 stycznia 2025 r., III USK 106/24, LEX nr 3829552; 24 lutego 2026 r., I USK 661/26, LEX nr 4030998). Stwierdzając, że nie zachodzą przyczyny przyjęcia skargi, określone w art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c. (punkt pierwszy). Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie drugim niniejszego postanowienia ma podstawę w art. 102 k.p.c. [a.ł]