I USK 909/26

I USK 909/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: SSN Bohdan Bieniek Dnia 7 lipca 2026 r. w sprawie z odwołania T. J. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział we Wrocławiu przy udziale P. J. o ustalenie ubezpieczenia społecznego, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 7 lipca 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej odwołującego się od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 15 maja 2025 r., sygn. akt III AUa 227/25, odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny we Wrocławiu, wyrokiem z dnia 15 maja 2025 r., oddalił apelację T. J. od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 7 listopada 2024 r., oddalającego jego odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział we Wrocławiu z dnia 6 stycznia 2023 r., stwierdzającej, że P. J. u płatnika składek T. J. E. od dnia 2 września 2019 r. nie podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu, wypadkowemu jako pracownik; od dnia 2 września 2019 r. podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu jako osoba współpracująca z osobą prowadzącą działalność gospodarczą. I USK 909/26 2 Ze sprawy wynika, że ubezpieczona przed zawarciem małżeństwa była zgłoszona jako pracownik do ubezpieczeń społecznych, a od następnego dnia po zawarciu związku małżeńskiego została zgłoszona do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych (emerytalne, rentowe, wypadkowe i zdrowotne) jako osoba współpracująca z osobą prowadzącą działalność gospodarczą oraz od dnia 1 marca 2019 r., została dodatkowo zgłoszona do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Płatnik składek dopiero od dnia 2 września 2019 r. wyrejestrował ubezpieczoną jako osobę współpracującą i ponownie zgłosił ją do ubezpieczeń społecznych jako pracownika z podstawą wymiaru składek 2.500 zł, a od dnia 2 grudnia 2019 r. z podstawą 3.500 zł. W ocenie Sądu Apelacyjnego, nie sposób było przyjąć, że wnioskodawca i jego małżonka prowadzili osobne, a nie wspólne gospodarstwo domowe, ponieważ zamieszkiwali osobno. W ustalonym w sprawie stanie faktycznym, małżonkowie utrzymywali, że nie zamieszkiwali wspólnie, jednak prowadzili wspólne życie - podejmowali wspólnie decyzje względem dzieci, spędzali razem wakacje, razem partycypowali w kosztach budżetu domowego, dzieląc się jedynie nimi w zakresie ustalenia, które z małżonków i w jakim zakresie będzie opłacać rachunki. Nie mogło więc być mowy o prowadzeniu osobnych, a nie wspólnego gospodarstwa domowego. W tym zakresie zostały więc spełnione wszystkie przesłanki do uznania ubezpieczonej za osobę współpracującą z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą - w rozumieniu art. 8 ust. 11 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2026 r., poz. 199, dalej jako ustawa systemowa). Stosunki panujące między ubezpieczoną a płatnikiem składek były wypracowanym przez małżonków modelem życia codziennego, który nie świadczył jednak o prowadzeniu przez nich osobnych gospodarstw domowych. Rozdzielność majątkowa sama z siebie nie stanowi więc podstawy do tego, by współpracującego małżonka uznać za osobę niepodlegającą ubezpieczeniom społecznym. Tym samym małżonek przedsiębiorcy może zostać uznany za osobę współpracującą w działalności gospodarczej, bez względu na to, jaki panuje między nimi ustrój majątkowy. Podstawowe znaczenie przy nakładaniu obowiązku obejmowania ubezpieczeniem społecznym osób współpracujących w działalności gospodarczej ma faktyczna relacja między przedsiębiorcą, a takim I USK 909/26 3 współpracownikiem. Ustawodawca wskazuje, że prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego jest wystarczające do tego, aby uznać, że bliska osoba współpracująca musi zostać objęta ubezpieczeniem społecznym, to jest muszą być za nią odprowadzane odpowiednie składki. Obowiązek objęcia ubezpieczeniem społecznym bliskiego współpracownika nie będzie istniał tylko w sytuacji, gdy przedsiębiorca wykaże brak prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego z taką osobą, a nie fakt istnienia rozdzielności majątkowej. Mając na uwadze powyższe, Sąd Apelacyjny uznał, że ubezpieczona, mimo zawarcia formalnej umowy o pracę, na mocy przepisu art. 8 ust. 2 ustawy systemowej, na gruncie ubezpieczeń społecznych, musi być traktowana nie jako pracownik, ale jako osoba współpracująca przy prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej przez płatnika składek. Skargę kasacyjną wywiódł pełnomocnik odwołującego się, zaskarżając wyrok Sądu Apelacyjnego w całości. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazał, że skarga jest oczywiście uzasadniona z racji naruszenia art. 8 ust. 2 w związku z ust. 11 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do merytorycznego rozpoznania. Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga wykazania niewątpliwej, widocznej prima facie sprzeczności przyjętej przez Sąd drugiej instancji wykładni lub zastosowania prawa z brzmieniem przepisów lub powszechnie przyjętymi regułami interpretacji prawa. Wnoszący skargę powinien więc zawrzeć w uzasadnieniu wniosku wywód prawny wyjaśniający, w czym wyraża się „oczywista zasadność" skargi i przedstawić odpowiednie argumenty. Uzasadnienie wniosku przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wymaganiom tym nie odpowiada. Skarżący nie przedstawił bowiem stosownej argumentacji, która potwierdza jego stanowisko. Kluczowa dla rozstrzygnięcia sprawy, w której wniesiono skargę kasacyjną, jest prawidłowa wykładnia art. 8 ust. 11 ustawy systemowej. Problem, jak rozumieć I USK 909/26 4 użyte w art. 8 ust.11 ustawy systemowej pojęcie "współpraca przy prowadzeniu działalności", był jednak wielokrotnie rozstrzygany zarówno w doktrynie, jak i w judykaturze, co powoduje, że wykładnia tego pojęcia ma ugruntowany charakter. Zgodnie z tą wykładnią cechami konstytutywnymi wymienionego pojęcia są łącznie następujące przesłanki: (-) istotny dla działalności gospodarczej ciężar gatunkowy działań osoby współpracującej, które nie mogą mieć charakteru wtórnego; (-) bezpośredni związek tych działań z przedmiotem działalności gospodarczej; (-) systematyczność, stabilność i zorganizowanie oraz znaczący czas (długotrwałość) i częstotliwość podejmowanych prac. Przytoczona wykładnia art. 8 ust. 11 ustawy systemowej została ukształtowana i zaakceptowana w orzecznictwie (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 6 stycznia 2009 r., II UK 134/08, OSNP 2010 nr 13-14, poz. 170; z dnia 20 maja 2008 r., II UK 286/07, OSNP 2009 nr 17-18, poz. 241, OSP 2010 Nr 2, poz. 23; z dnia 23 kwietnia 2010 r., II UK 315 09, LEX nr 604215; z dnia 18 maja 2017 r., I UK 215/16, LEX nr 2329474; z dnia 13 lipca 2017 r., III UK 181/16, LEX nr 2375932). Kwestia podlegania pracowniczemu tytułowi ubezpieczenia społecznego wynikającego z zatrudnienia osoby bliskiej na specjalnie utworzonym dla niej stanowisku pracy wymaga szczególnej rozwagi i ostrożności w ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego. Podleganie pracowniczemu tytułowi ubezpieczenia społecznego jest bowiem uwarunkowane nie tyle opłacaniem składek ubezpieczeniowych w związku ze specjalnie ("suwerennie") utworzonym dla osoby bliskiej pracodawcy stanowiskiem pracy i brakiem prawnego zakazu zatrudniania osób bliskich na odpowiednich stanowiskach pracy, ale legitymowaniem się statusem pracownika rzeczywiście świadczącego pracę w ramach ważnego stosunku pracy, który spełnia przesłanki określone w art. 22 § 1 k.p., w tym zwłaszcza przesłankę pracowniczego podporządkowania kierownictwu pracodawcy. Brak formalnych przeciwwskazań do zatrudniania osób bliskich w ramach stosunku pracy (art. 8 ust. 1 i 2 ustawy systemowej) nie wyklucza jednak kompetencji organu ubezpieczeń społecznych do weryfikowania deklarowanego tytułu ubezpieczenia społecznego (art. 68 pkt 1 i 2 tej ustawy). Ustalenie, czy w konkretnej sprawie mamy do czynienia ze współpracą przy prowadzeniu działalności pozarolniczej należy do ustaleń faktycznych. Jak wynika z I USK 909/26 5 lektury pisemnych motywów zaskarżonego wyroku, Sąd drugiej instancji w pełni respektował zaprezentowaną w dotychczasowym orzecznictwie wykładnię art. 8 ust. 11 ustawy systemowej. Tym samym w sprawie nie doszło do elementarnych naruszeń prawa. Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. AGM [a.ł]