I ZO 131/26

I ZO 131/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 24 sierpnia 2026 r. SSN Barbara Skoczkowska w sprawie X. Y. - sędziego Sądu […] z wniosku obrońcy o zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności przez SSN Marka Dobrowolskiego, wyznaczonego do orzekania w sprawie o sygn. I ZI 1/23 po rozpoznaniu w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej, na posiedzeniu w dniu 24 sierpnia 2026 r. wniosku SSN Grzegorza Żmija o wyłączenie go od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. I ZB 36/23 na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 k.p.k. oraz art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności postanowił: wyłączyć sędziego Sądu Najwyższego Grzegorza Żmija od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. I ZB 36/23. UZASADNIENIE Obrońca X. Y. - sędziego Sądu […], wnioskiem z dnia 14 marca 2023 r. wniósł, na podstawie art. 29 § 5 ustawy o Sądzie Najwyższym, o zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności przez sędziego Sądu Najwyższego Marka Dobrowolskiego wyznaczonego do składu orzekającego w sprawie I ZI 1/23 dot. wniosku Instytutu Pamięci Narodowej Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu […] z dnia 29 grudnia 2022 r., I ZO 131/26 2 sygn. […] o wyrażenie zgody na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej X. Y. - sędziego Sądu […]. Sprawa ta została zarejestrowana w repertorium Izby Odpowiedzialności Zawodowej Sądu Najwyższego pod sygn. I ZB 36/23 i w wyniku losowania wyłoniono następujący skład orzekający: SSN Ewa Stefańska (przewodnicząca), SSN Romualda Spyt, SSN Paweł Wojciechowski (sprawozdawca), SSN Grzegorz Żmij oraz SSN Władysław Pawlak. Z uwagi na orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 16 lipca 2026 r. w sprawie C-748/23 oraz w sprawach połączonych C-96/24, C-103/24 i C-112/24, w których to Trybunał, rozpatrując pytania prejudycjalne przedłożone przez Sąd Najwyższy odpowiednio w grudniu 2023 r. oraz w lutym 2024 r. orzekł, iż systemowe wady procedury nominacyjnej z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa w składzie ukształtowanym po 2018 r. stanowią samoistną przesłankę uzasadniającą wątpliwości co do niezawisłości i bezstronności sędziego, wykluczając jednocześnie możliwość orzekania przez tychże sędziów w przedmiocie statusu innych członków składów sędziowskich, SSN Grzegorz Żmij złożył wniosek o jego wyłączenie ze sprawy o sygn. I ZB 36/23. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Wniosek SSN Grzegorza Żmija o wyłączenie go od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt I ZB 36/23 zasługuje na uwzględnienie. Choć w uzasadnieniu wnioskodawca wymienia jedynie wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 16 lipca 2026 r. (w sprawie C-748/23 oraz w sprawach połączonych C-96/24, C-103/24 i C-112/24), to złożony przez obrońcę sędziego X. Y. wniosek o zainicjowanie postępowania na podstawie art. 29 § 5 ustawy o Sądzie Najwyższym w sprawie I ZI 1/23 opiera się, w istotnej części, na okolicznościach związanych z powołaniem objętego tym wnioskiem SSN Marka Dobrowolskiego na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, którą ukształtowano na mocy ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3). Okolicznością znaną Sądowi Najwyższemu z urzędu jest natomiast, że sędzia SN Grzegorz Żmij wyznaczony do pięcioosobowego składu I ZO 131/26 3 orzekającego Sądu Najwyższego mającego rozpoznać ten wniosek, również został powołany do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Najwyższego w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych przez Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa sformułowany uchwałą nr 331/2018 z dnia 28 sierpnia 2018 r. (uchwała ta rekomendowała powołanie do orzekania we wspomnianej Izbie Sądu Najwyższego również szereg innych osób, w tym innych niż sędzia Grzegorz Żmij obecnych sędziów Sądu Najwyższego wylosowanych do orzekania w sprawie I ZB 36/23). Tym samym sędzia ten, zasiadając w składzie przeprowadzającym tzw. test sędziego, zmuszony byłby do zajęcia stanowiska odnośnie do okoliczności, która także jego bezpośrednio dotyczy, albowiem jest związana z jego własną procedurą nominacyjną. W świetle kategorycznego stanowiska TSUE wyrażonego w wyżej powołanych wyrokach z 16 lipca 2026 r., wykluczone jest, aby sędziowie powołani w tej samej, wadliwej procedurze orzekali w przedmiocie niezawisłości i bezstronności innych sędziów w analogicznej sytuacji ustrojowej. Problem ten jest dostrzegalny już na pierwszy rzut oka, a jego znaczenie dla możliwości bezstronnego rozpoznania wniosku obrońcy jest oczywiste i zrozumiałe dla każdej, choćby przeciętnie wykształconej dorosłej osoby – obiektywnego, postronnego obserwatora procesu. W tej sytuacji wypowiadanie się przez SSN Grzegorza Żmija co do omawianego aspektu wniosku obrońcy, w odbiorze zewnętrznym mogłoby zostać odebrane jako postąpienie nieutrwalające obrazu Sądu Najwyższego jako działającego w warunkach bezstronności (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2024 r., sygn. akt I ZO 121/23. Kwestią wyłączenia sędziego w opisanej wyżej sytuacji, tj. w układzie, gdy o zarzucie nienależytej obsady sądu spowodowanej wadliwością postępowania nominacyjnego prowadzonego przed KRS ukształtowaną stosownie do przepisów ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. orzekać miałby sędzia Sądu Najwyższego powołany na urząd w procedurze nominacyjnej ukształtowanej tą samą ustawą, Sąd Najwyższy zajmował się m.in. w sprawach II KO 12/22 – postanowienie z dnia 17 marca 2022 r., IV KO 32/22 – postanowienie z dnia 28 kwietnia 2022 r. czy też w V KB 6/22 – postanowienie z dnia 14 października 2022 r. Przywołać przede wszystkim jednak należy uchwałę składu 7 Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 I ZO 131/26 4 czerwca 2022 (I KZP 2/22), w której podkreślono, że wniosek o wyłączenie ze składu sądu powszechnego osoby powołanej do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego przez Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., nie może być rozpoznawany przez sąd mający w swoim składzie takiego sędziego; w przeciwnym razie dojdzie do sytuacji objętej zakazem nemo iudex in causa sua.” Argumenty zawarte w uzasadnieniu tej uchwały w odniesieniu do tego - jak się wydaje - dość oczywistego wniosku, a minore ad maius mają zastosowanie tym bardziej w przypadku, gdy owym sędzią rozpoznającym wniosek o wyłączenie jest sędzia Sądu Najwyższego, co do którego aktualizują się te same zastrzeżenia. Jakkolwiek w przypadku naruszenia tej zasady w sądach powszechnych istnieją nadzwyczajne środki odwoławcze mogące prowadzić do sanowania takiego rażącego naruszenia zasady nemo iudex in causa sua, to w przypadku rozpoznawania sprawy przez Sąd Najwyższy paleta procesowych narzędzi służących następnie do reakcji na naruszenia procedury przed tym Sądem jest wydatnie ograniczona, o ile w ogóle dostępna. Zatem jeżeli powodem złożenia przez sędziego Grzegorza Żmija wniosku o wyłączenie go od udziału w sprawie I ZB 36/23, jest zasadne przeświadczenie o konieczności respektowania orzeczeń wymienionych organów oraz dążenie do nietworzenia sądu, którego niezawisłość i bezstronność byłaby kwestionowana, to wniosek zasługiwał na uwzględnienie. Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak na wstępie. J.J.] [r.g.]