II ZK 54/26

II ZK 54/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 11 września 2026 r. SSN Barbara Skoczkowska w sprawie notariusz A.S., na posiedzeniu bez udziału stron w dniu 11 września 2026 r. w związku z kasacją wniesioną na niekorzyść obwinionej przez pełnomocnika Ministra Sprawiedliwości od orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego przy Krajowej Radzie Notarialnej z dnia 11 maja 2026 r., sygn. akt […], zmieniającego orzeczenie Sądu Dyscyplinarnego Izby Notarialnej w [...] z dnia 15 stycznia 2026 r., sygn. akt […], postanowił: na podstawie art. 531 § 2 k.p.k. w zw. z art. 120 § 1 k.p.k. i art. 63e ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie, zwrócić akta sprawy Wyższemu Sądowi Dyscyplinarnemu przy Krajowej Radzie Notarialnej w celu uzupełnienia braku formalnego kasacji z dnia 10 lipca 2026 r. przez podpisanie jej przez Ministra Sprawiedliwości. UZASADNIENIE Sąd Dyscyplinarny Izby Notarialnej w [...] orzeczeniem z 15 stycznia 2026 r., sygn. akt SD […], uznał obwinioną notariusz A.S. za winną dwóch szczegółowo II ZK 54/26 2 opisanych przewinień dyscyplinarnych z art. 50 ustawy – Prawo o notariacie w zw. z art. 10 ust. 3a pkt 2 ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych oraz z art. 50 ustawy – Prawo o notariacie w zw. z art. 23 ustawy – Prawo o notariacie. Sąd wymierzył obwinionej za oba czyny karę pozbawienia prawa prowadzenia kancelarii. Po rozpoznaniu odwołania obrońcy obwinionej Wyższy Sąd Dyscyplinarny przy Krajowej Radzie Notarialnej orzeczeniem z dnia 11 maja 2026 r., sygn. akt […], zmienił zaskarżone orzeczenie w ten sposób, że wymierzył obwinionej za oba czyny karę pieniężną w kwocie 40.000 złotych. Kasację od orzeczenia Sądu odwoławczego wniósł pełnomocnik Ministra Sprawiedliwości, zaskarżając je w całości na niekorzyść obwinionej, zarzucając szczegółowo opisane naruszenie art. 433 § 2 k.p.k. oraz art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 69 ustawy – Prawo o notariacie, a ponadto rażącą niewspółmierność wymierzonej kary. Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie orzeczenia Sądu odwoławczego oraz przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na kasację Rzecznik Dyscyplinarny Krajowej Rady Notarialnej wniósł o oddalenie kasacji jako oczywiście bezzasadnej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Zgodnie z odpowiednio stosowanym w postępowaniu dyscyplinarnym notariuszy art. 531 § 2 k.p.k. Sąd Najwyższy może zwrócić akta sprawy sądowi odwoławczemu, jeżeli stwierdzi, że nie zostały dopełnione czynności zmierzające do usunięcia braków formalnych wniesionej kasacji. Krąg podmiotów uprawnionych do wniesienia kasacji od orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego określa art. 63a ustawy – Prawo o notariacie. Podmiotami tymi są: obwiniony, rzecznik dyscyplinarny, Minister Sprawiedliwości, Rzecznik Praw Obywatelskich oraz Krajowa Rada Notarialna. W niniejszej sprawie kasację wniósł radca prawny P.W. wskazując, że jest to „kasacja Ministra Sprawiedliwości” oraz załączając odpis pełnomocnictwa z dnia 28 grudnia 2023 r., II ZK 54/26 3 nr […], w którym podsekretarz stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości Maria Ejchart, działając z upoważnienia Ministra Sprawiedliwości, „na podstawie art. 86, art. 871 § 1 i art. 88 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 1550 z późn. zm.) [udzieliła] pełnomocnictwa procesowego ogólnego radcy prawnemu P.W. do reprezentowania Ministra Sprawiedliwości, w postępowaniach przed Sądem Najwyższym” (k. 14 akt SN). Rzecz jednak w tym, że art. 63a § 1 ustawy – Prawo o notariacie określa uprawnienie organu, jakim jest Minister Sprawiedliwości, którego nie można scedować na inne podmioty (tu: radcę prawnego) w drodze pełnomocnictwa. Kompetencja podmiotu kwalifikowanego do wniesienia kasacji jest nieprzenoszalna. Nie ma bowiem prawnej możliwości, by nadzwyczajne kompetencje prawne, przypisane instytucjonalnie Ministrowi Sprawiedliwości, można było przenieść na inne podmioty, skoro wynikają one wprost i jednoznacznie z ustawy – Prawo o notariacie. Wprawdzie Sąd Najwyższy dopuszczał wniesienie kasacji przez Zastępców Prokuratora Generalnego lub Zastępcę Rzecznika Praw Obywatelskich, jednak uprawnienia tych podmiotów Sąd Najwyższy upatrywał w konkretnych przepisach regulujących działanie prokuratury lub w samej istocie funkcji zastępcy, który działa w imieniu jednoosobowego organu, jakim jest Prokurator Generalny, a nie w imieniu własnym (zob. m.in. wyrok składu 7 sędziów SN z dnia 25 września 1992 r., WRN 97/92; postanowienie składu 7 sędziów SN z dnia 22 stycznia 2003 r., WK 48/02; wyrok SN z dnia 2 grudnia 2010 r., II KK 236/10; postanowienie SN z dnia 30 czerwca 2004 r., III KK 63/04; zob. również M. Rogacka-Rzewnicka, Koncepcja podmiotów uprawnionych do wniesienia tzw. kasacji nadzwyczajnej w świetle ostatnich nowelizacji prawa [w:] Verba volant, scripta manent. Proces karny, prawo karne skarbowe i prawo wykroczeń po zmianach z lat 2015–2016. Księga pamiątkowa poświęcona Profesor Monice Zbrojewskiej, red. T. Grzegorczyk, R. Olszewski, Warszawa 2016, s. 320–321). Szczególnej podstawy ustawowej wymagało także uprawnienie zastępcy Komendanta Głównego Policji do wystąpienia z pisemnym wnioskiem do sądu okręgowego o zarządzenie kontroli operacyjnej w trybie art. 19 ust. 1 lub 3 ustawy II ZK 54/26 4 z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (zob. uchwała SN z dnia 28 stycznia 2016 r., sygn. akt I KZP 12/15). Podobnie Sąd Najwyższy odnosił się do sytuacji, w której kasację wnosił pełnomocnik finansowego organu postępowania przygotowawczego. Przyjęto, że jeżeli kasacja pochodzi np. od Naczelnika Urzędu Skarbowego albo Naczelnika Urzędy Celno-Skarbowego, to nie może być podpisana przez pełnomocnika, o którym mowa w art. 88 § 1 k.p.k. tj. m in. przez radcę prawnego. Taką kasację powinna podpisać osoba upoważniona do działania w imieniu finansowego organu postępowania przygotowawczego (zob. postanowienia SN: z dnia 10 stycznia 2019 r., sygn. akt III KK 548/17; z dnia 4 lutego 2021 r., sygn. akt IV KK 232/20; z dnia 1 lutego 2024 r., sygn. akt I KK 5/24). Tymczasem z któregokolwiek przepisu ustawy – Prawo o notariacie nie wynika możliwość działania radcy prawnego lub adwokata w imieniu Ministra Sprawiedliwości na podstawie pełnomocnictwa. Co więcej, odpowiednio stosowany w postępowaniu dyscyplinarnym notariuszy art. 526 § 1 k.p.k. odczytywany łącznie z art. 63a § 1 Prawa o notariacie zezwala na sporządzenie i podpisanie kasacji przez adwokata, radcę prawnego albo notariusza jedynie wówczas, gdy nie pochodzi od Ministra Sprawiedliwości i Rzecznika Praw Obywatelskich. A contrario w przypadku kasacji Ministra Sprawiedliwości nie ma możliwości, by sporządził i podpisał ją adwokat, radca prawny, notariusz albo radca Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej. W konsekwencji nie jest dopuszczalna transmisja uprawnienia Ministra Sprawiedliwości do wniesienia kasacji na inne podmioty. Już samo to przesądza o potrzebie uzupełnienia braku formalnego polegające na podpisaniu kasacji przez podmiot uprawniony. Niezależnie od powyższego należy podkreślić, że pełnomocnictwo przedstawione przez radcę prawnego P.W. swoją treścią nie obejmuje uprawnienia do wniesienia kasacji w imieniu Ministra Sprawiedliwości. W dokumencie tym mowa bowiem jedynie o udzieleniu pełnomocnictwa do „reprezentowania Ministra Sprawiedliwości w postępowaniach przed Sądem II ZK 54/26 5 Najwyższym”. Sformułowanie to nie obejmuje swoim zakresem samego wniesienia kasacji, o którym mowa w art. 63a ustawy – Prawo o notariacie. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak na wstępie. [J.J.] [r.g.]